Ունենալով մոտավորապես 9.6 միլիոն կմ քառակուսի տարածք, Չինաստանը, հաշվարկումների ձևից կախված, ըստ տարածքի հանդիսանում է աշխարհի երրորդ կամ չորրորդ պետությունը[12]: Չինաստանի լանդշաֆտը ընդարձակ է և բազմազան` սկսած անտառային տափաստաններից և Գոբի և Տակլա Մական անապատներից չորային հյուսիսում մինչև մերձարևադարձային անտառներ խոնավ հարավում: Հիմալայներ, Կարակորում, Պամիր և Տյան Շան լեռները բաժանում են Չինաստանը Հարավային և Կենտրոնական Ասիայից: Յանցզի և Հուանհե գետերը, համապատասխանաբար լինելով աշխարհի ամենաերկար երրորդ և վեցերորդ գետերը, սկիզբ են առնում Տիբեթյան լեռնաշխարհի խիտ բնակեցված աևելայն ծովափից: Չինաստանի ափամերձ տարածքը Խաղաղ օվկիանոսի մոտ կազմում է 14 500 կմ, իսկ Բոհայվան, Դեղին, Արևելաչինական և Հարավչինական ծովերը պատկանում են Չինաստանին:
Խաղաղ օվկիանոս
Խաղաղ օվկիանոսը հյուսիսից հարավ ձգվում է մոտավորապես 15,8 հազար, իսկ արևելքից արևմուտք՝ 19,5 հազար կմ։ Ծովերի հետ միասին տարածքը կազմում է 178 684 միլիոն կմ²[1], միջին խորությունը՝ 3984 մետր է։ Խաղաղ օվկիանոսի առավելագույն խորությունը (նաև Համաշխարհային օվկիանոսինը) 10 994 մետր է (Մարիանյան իջվածքում)[2]։ Խաղաղ օվկիանոսի տարածքով՝ մոտավորապես 180° միջօրեականով անցնում է ամսաթվի փոփոխման գիծը[3]։ Խաղաղ օվկիանոսի տարածքը գերազանցում է ամբողջ ցամաքի մակերեսը գրեթե 30 միլիոն կմ²-ով։ Հասարակածն օվկիանոսը բաժանում է գրեթե երկու հավասար մասերի[4]:
Առաջին եվրոպացին, որը տեսել է օվկիանոսի արևելյան ափը, իսպանացի կոնկիստադոր Վասկո Նունյես դե Բալբոան է[5]։ Նա 1513 թվականին իր ուղեկիցների հետ անցավ Պանամայի պարանոցը և դուրս եկավ դեռևս անհայտ օվկիանոսի ափերը։ Քանի որ նրանք դուրս եկան օվկիանոս ծոցի տարածքից, որը հարավում է, այդ պատճառով Նունյես դե Բալբոան այն անվանեց «Հարավային ծով» (իսպ.՝ Mar del Sur)։
Հնդկաստան
Հնդկաստան, պաշտոնապես՝ Հնդկաստանի Հանրապետություն, երկիր Հարավային Ասիայում։ Զբաղեցրած տարածքով աշխարհի յոթերորդ, իսկ բնակչությամբ՝ երկրորդ երկիրն է (ավելի քան 1.2 միլիարդ մարդ), ինչպես նաև ամենաբնակեցված ժողովրդավարական երկիրը։ Հարավում շրջապատված է Հնդկական օվկիանոսով, հարավ-արևմուտքում՝ Արաբական ծովով, իսկ հարավ-արևելքում՝ Բենգալյան ծոցով։ Արևմուտքում սահմանակցում է Պակիստանի հետ[Ն 1]։ Հյուսիս-արևելքում սահմանակցում է Չինաստանի, Նեպալի և Բութանի հետ, իսկ արևելքում՝ Մյանմայի և Բանգլադեշի հետ։ Հնդկաստանի մոտակայքում՝ Հնդկական օվկիանոսի վրա են գտնվում Շրի Լանկան և Մալդիվները։ Հնդկաստանի Անդամանյան և Նիկոբարյան կղզիները սահմանակցում են Թաիլանդին և Ինդոնեզիային։ Մայրաքաղաքը՝ Նյու Դելի, այլ մետրոպոլիաներից են Մումբայը, Կալկաթա, Չեննայը, Բանդալորը, Հայդարաբադը և Ահմադաբադը։
Եվրասիայի կլիման ձևավորող գործոններ
Կլիման հիմնականում կախված է Արեգակի ճառագայթների թեքությունից կամ ճառագայթների անկման անկյան մեծությունից։
Տաք գոտում ամբողջ տարվա ընթացքում Արեգակի ճառագայթները կեսօրին Երկրի վրա ընկնում են գրեթե ուղղահայաղ, որի պատճառով այդտեղի կլիման տաք է, ձյուն չի գալիս և միշտ ամառային եղանակ է։
Բարեխառն գոտիներում ճառագայթները ընկնում են որոշակի անկյան տակ և այդ պատճառով այդտեղ ամռանը տաք է, իսկ ձմռանը՝ ցուրտ։
Ցուրտ գոտիներում Արեգակի ճառագայթները ընկնում են շատ փաքր անկյան տակ։ Ամռանը մի քանի ամիս Արեգակը մայր չի մտնում, իսկ ձմռանը՝ չի երևում։ Կլիման ձմռանը լինում է խիստ սառնամանիքային, իսկ ամառանը՝ զով։
Եվրասիայի ափերի գծագրություն
Ատլանտյան օվկիանոսի մասը կազմող ամենախոշոր ծովը Միջերկրական ծովն է, որը գտնվում է երեք աշխարհամասերի միջև։ Այն օվկիանոսի հետ կապված է Ջիբրալթարի նեղուցով։ Միջերկրական ծովը առաջացրել է երեք խոշոր թերակղզիներ՝ Պիրենեյան, Ապենինյան, Բալկանյան և Կորսիկա, Սարդինիա, Սիցիլիա, Կրետե, Կիպրոս կղզիները։ Միջերկրական ծովը բաժանվում է մի քանի ծովերի՝ Լիգուրյան, Տիրենյան, Ադրիատիկ, Հոնիական և Էգեյան։
Դարդանելի նեղուցով Միջերկրական ծովը կապվում է Մարմարա ծովին, որն էլ Բոսֆորի նեղուցով` Սև ծովին։ Վերջինս առաջացել է երկրակեղևի իջեցման հետևանքով։ Նրա ջրերը 200 մ. խորությունից ներքև, մինչև հատակը, թունավորված են ծծմբաջրածնով։
Домашний задано
Про козлёнка, который умел считать до
десяти
Жил-был маленький козлёнок, который научился считать до десяти. Однажды он подошёл к озерцу и вдруг увидел себя в воде. Он удивлённо остановился и долго смотрел на себя´.
- Раз! – сказал Козлёнок. Это услышал Телёнок.
- Что ты делаешь? – спросил он.
- Я сосчитал сам себя, – ответил Козлёнок. – Хочешь, я и тебя сосчитаю?
- Если это не больно, сосчитай, – сказал Телёнок.
- Это совсем не больно. Я – это раз, ты – это два.
Один, два!
- Ме-е-е! Ма-а-ма! – заплакал Телёнок. – Козлёнок меня посчитал.
- А что это такое? – сердито промычала Корова.
- Я научился считать до десяти, – сказал Козлёнок. – Вот послушайте: один – это я, два – это Телёнок, три – это Корова. Один, два, три!
- Ой, он и тебя сосчитал! – заплакал Телёнок. Корова с Телёнком бросились на Козлёнка. Тот испугался и побежал по лужайке. А за ним – Корова с Телёнком.
Вспомним, как называются мамы и детёныши.
бык, корова, телёнок баран, овца, ягнёнок
| волк, | валчиха, | Валчица | петух, | петушок , | петушонок |
| слон, | сланец , | сланёнк | козёл, | коза , | козлёнок |
| медведь, | медвеедица, | медвежонок | кот, | кошка , | котёнок |
Прочитаем скороговорку. Кто быстрее?
Испугались медвежонка
Ёж с ежихой и ежонком,
Чиж с чижихой и чижонком,
Стриж с стрижихой и стрижонком.
Кто научился считать до десяти´? Как Козлёнок себя сосчитал?
Котёнок научился считать до десяти.
Он подошёл к озерцу и увидев себя начал считать сам себя.
Что предложил Козлёнок Телёнку? Что ответил Телёнок? Почему телёнок заплакал?
Панаму что его било больно.
Распределим роли. Прочитаем сказку в лицах.
Спиши. Подчеркни слова, которые отвечают на вопрос кто?
Телёнок, козлёнк, корова
Туристы
Осёл, козёл, петух и кот Петух шёл впереди кота,
Отправились в поход. Но позади козла.
Баран шёл впереди козла, Подумав, напиши в тетрадке,
Но позади осла. В каком туристы шли порядке.
Спиши. Подчеркни названия животных одной чертой, а насекомых – двумя.
Добрый доктор Айболит! И корова, и волчица,
Он под деревом сидит. И жучок, и червячок,
Приходи к нему лечиться И медведица!
К данным предложениям напиши предложения с вопросительным знаком по образцу: Пробежал олень. – Кто пробежал?
Козлёнок научился считать до десяти´. –Кто научился считать?
Телёнок жалобно заплакал. – Кто жалобно заплакал?
Неподалёку гулял Бык. – Кто гуляла неподалёку?
Кот был поваром. – Кто был поваром?
Напиши в два столбика слова, которые отвечают на вопросы
кто? и что?
птицы, астры, соловей, роза, помидор, пчела, дерево, паучок, муха, лошадка, листик, девочка, море, зайчик, волк, рыба, грибы, рак, мак, бабочка, орехи, медведь, комар, мячик, мальчик
кто-птицы, соловей, пчела, паучок, муха, лошадка, девочка, зайчик, волк, рыба,
грибы,рак, бабочка,медведь, комар, мальчик
что-астры,роза,помидор,дерево,листик, море, мак, орехи, мячик,
Տանը
Էրիխ Ռասպե Բարոն Մյունխհաուզենի արկածները (հատված)
Կողմնացույց չլինելու պատճառով մենք երկար ժամանակ թափառում էինք անծանոթ ծովերում։
Մեր նավն անընդհատ շրջապատում էին շնաձկներ, կետեր և ուրիշ ծովային հսկաներ։
Վերջապես դեմ առանք այնպիսի մի ձկան, որն այնքան մեծ էր, այնքան մեծ, որ գլխի մոտ կանգնած, պոչը տեսնել չէինք կարողանում։
Երբ այդ ձուկն ուզեց ջուր խմել, բերանը բաց արեց, և ջուրը գետի նման նրա կոկորդը հոսեց՝ իր հետևից քարշ տալով մեր նավը։ Կարող եք պատկերացնել, թե մեր մեջ ինչ իրարանցում ընկավ։ Մինչև անգամ ես, որ այնքան քաջ եմ, էլի վախից դողդողացի։
Բայց ձկան փորի մեջ նավահանգստի պես խաղաղ էր։ Ձկան փորը լիքն էր նավերով, որ ագահ կենդանին վաղուց էր կուլ տվել։ Օ՜, եթե դուք գիտենայիք, թե ինչպիսի խավար էր այնտեղ։ Չէ՞ որ մենք չէինք տեսնում ոչ արև, ոչ աստղեր, ոչ լուսին։ Ձուկն օրական երկու անգամ էր ջուր խմում, և ամեն անգամ, երբ ջուրը նրա կոկորդն էր հոսում, մեր նավը բարձրանում էր հսկա ալիքների վրա։ Մնացած ժամանակ ձկան փորի մեջ չոր էր։
Երբ որ ջուրը ցամաքեց, ես ու նավապետն իջանք զբոսանքի։ Այստեղ մենք հանդիպեցինք ողջ աշխարհի ծովայինների՝ շվեդացիների, անգլիացիների, պորտուգալացիների։ Նրանց թիվը ձկան փորի մեջ տասը հազարի էր հասնում։ Նրանցից շատերն արդեն մի քանի տարի ապրում էին ձկան փորում։ Ես նրանց առաջարկեցի հավաքվել ու քննության առնել այս տոթ բանտից ազատվելու ծրագիրը։
Ինձ նախագահ ընտրեցին, բայց հենց այն րոպեին, երբ ես ժողովը բաց արի, անիծված ձուկն սկսեց նորից ջուր խմել, և մենք մեր նավերը փախանք։
Մյուս օրը կրկին հավաքվեցինք, և ես հետևյալ առաջարկն արի. երկու ամենաբարձր կայմերը իրար կապենք և հենց որ ձուկը բերանը բաց անի, դեմ տանք ծնոտներին։ Այն ժամանակ ձկան բերանը բաց կմնա, և մենք հեշտությամբ դուրս կգանք։
Առաջարկությունս անցավ միաձայն։
Երկու հարյուր ամրակազմ նավաստիներ կայմերը դեմ տվին ձկան ծնոտներին, և նա այլևս բերանը փակել չկարողացավ։ Նավերն ուրախ-ուրախ ձկան փորից դուրս լողացին։
Պարզվեց, որ այդ հսկայի փորում յոթանասունհինգ նավ է եղել, կարո՞ղ եք պատկերացնել, թե ինչ ահագին մարմին ուներ։
Կայմերն, իհարկե, թողինք ձկան բերանում, որ նա այլևս ոչ ոքի կուլ տալ չկարողանա։
Մենք դեպի ափն ուղղվեցինք, և ես շտապեցի ցամաք դուրս գալ, հայտնելով ուղեկիցներիս, որ այլևս ոչ մի ժամանակ և ոչ մի տեղ չեմ գնա, որ բավական են այն նեղությունները, որ կրեցի, իսկ այժմ հանգստանալ եմ ուզում։
Իմ արկածները շատ հոգնեցրել էին ինձ, և որոշեցի հանգիստ կյանք վարել։
- Ավելացրու բառեր, որոնք պատասխանեն ինչպիսի՞ հարցին:
Քարքարոտ ճանապարհ
Ոսկեգույն ձուկ
Խիզախ նավաստի
Հետաքրքիր արկած
- Մեկ բառով գրիր՝
արծաթով պատված-արծաթապատ
կարճ հասակ ունեցող-կարճահասակ
կանգ առնել-կանգառ
միտք անել-մտածել
3.Շարունակիր ասացվածքները՝
Ով ինչ անի, իրեն կանի :
Ինչ որ ցանես, այն էլ կ հնձես:
Թրի կտրածը կլավանա, լեզվի կտրած չի լավանա:
4.Ինքդ բացատրիր հետևյալ բառերը՝
Քարաշեն- քարերով շինված
անուշա համ-քաղցր համ ունեցող
ծաղկազարդ-ծաղիկներով զարդարված
անտուն-տուն չունեցող
5.Գրի՛ր տրված բառերի հականիշները:
լույս-խավար
խելացի-անխելք
խոսել-լռել
բարի-չար
ամեն ինչ-ոչինչ
օգուտ-վնաս
6.Տեքստում ինչպե՞ս է նկարագրված մեծ ձուկը:
Ձուկը շատ մեծ է ու գեր:
7.Ինչո՞ւ նավը հայտնվեց ձկան փորի մեջ.
գ) Ձուկը ջուր խմեց, ջրի հետ նավն էլ հայտնվեց փորի մեջ:
դ) Պատճառը նշված չէ:
ա) Նավաստիները չէին նկատել ձկանը:
բ) Ձուկը սոված էր և կուլ տվեց նավը:
գ) Ձուկը ջուր խմեց, ջրի հետ նավն էլ հայտնվեց փորի մեջ:
դ) Պատճառը նշված չէ:
8.Ի՞նչ առաջարկ արեց հեղինակը ձկան փորում վաղուց գտնվողներին, որ կարողանան դուրս գալ ձկան փորից:
Ես նրանց առաջարկեցի հավաքվել ու քննության առնել այս տոթ բանտից ազատվելու ծրագիրը։
Ինձ նախագահ ընտրեցին, բայց հենց այն րոպեին, երբ ես ժողովը բաց արի, անիծված ձուկն սկսեց նորից ջուր խմել, և մենք մեր նավերը փախանք։
9.Նավաստիներն ինչո՞ւ կայմերը թողեցին ձկան բերանում:
կայմերը թողեցին բերանի մեջ որպիսի նա նավ կուլ չտա:
10.Ստեղծագործական աշխատանք
Գրի՛ր շարադրություն «Եթե ես հայտնվեի ձկան փորի մեջ» վերնագրով:
Ավստրալիա
Այս երկիրը մեծությամբ վեցերորդ է: Այն մի ամբողջ մայրցամաք է զբաղեցնում: Այստեղ ապրում է ավելի քան 200000 կենդանատեսակ, որոնց մեծ մասը գոյություն ունեն բացառապես Ավստրալիայում: Այն ամենանոսր բնակեցված երկրներից է: Անլար ինտերնետը աշխարհին նվիրել է ավստրալական գիտական մի կազմակերպություն: Ամենաթունավոր օձերի բնակվում են հենց Ավստրալիայում: Սա նաև կենգուրուների հայրենիքն է: Այստեղ մեկ մարդուն բաժին է հասնում 14 կենգուրու: Ամեն տարի այս մայրցամաքը 7 սմ հյուսիս է շարժվում: Ամբողջ Ավստրալիայի բնակչության գրեթե կեսը բնակվում է երեք քաղաքներում՝ Մելբուրն, Սիդնեյ և Բրիսբեն: Աշխարհի միակ ալբինոս-կետը հայտնաբերվել է հենց Ավստրալիայում:
1. Ի՞նչ է պատմությունը, և ինչո՞ւ է անհրաժեշտ այն լավ իմանալ:
Պատմությունը անցյալում կատարած մեր գործերն են, մեր ապրածն ու արարածն է:
2. Ւ՞նչ է դարը:
Մեկ դարը հարյուր տարի է:
3. Ինչպե՞ս է ընդունված կատարել տարիների հաշվումը:
Քրիստոսի ծնունդից առաջ և հետո
4. Դու ո՞րերորդ դարում ես ծնվել:
21-երորդ
Է-ե-ի ուղղագրությունը
1.Լրացրեք Ե կամ Է:
Լայնէկրան, հնէաբան, ծովեզր, վայրէջք, երփներանգ, նորեկ, մանրէ, էջանշան, որևիցե, գոմեշ, վերելակ, մեջք, բազմերանգ, երբևիցե, որևէ , էջ, ամենաէժան, չէինք, էկրան, Էջմիածին, չեմ, էլեկտրաէներգիա, էներգիա, մեխակ, հրեշ, նրբերշիկ, ամենաերկար, եգիպտացորեն, զարկերակ:
2.Մարդկանց անուններ գրիր, որոնք սկսվում են Ե-ով և Է-ով:
Էրիկ, Էվա, Ելենա, Եվա, Էմիլ, Էմանուել, Երմոնյա, Երեմ, Եղիշե:
3.Բաց թողնված տեղերում գրիր է կամ ե:
զարկերակ, սկզբից ևեթ, ստորերկրյա, հնէաբան (հնէաբան նշանակում է անհետացած հնագույն կենդանիների և բույսերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մարդ), երբևիցե, որևէ, էլեկտրաէներգիա, մանրէաբան, չէր ուզում, չեմ ուզում, կինոէկրան, ամենաէժան:
4.Տրված բառերը դասավորիր ըստ իմաստների:
ելակ, գոմեշ, եգիպտացորեն, եղինջ, երինջ, երեքնուկ, եզ, եղջերու, եղրևանի, եղևնի, երիցուկ, եղնիկ, եղեգ:
կենդանիներ-գոմեշ,երինջ, եզ, եղջերու, եղնիկ
բույսեր-ելակ,եգիպտացորեն, եղինջ, երեքնուկը, երևանի, երիցուկ, եղեգ
5. Գրիր տրված բառերի հականիշները:
արու- էգ մուտք-ելք, թանկ-էժան դժբախտ-բախտավոր վերելք-վայրէջք, հայտնվել-անհետանալ
6. Մեկական բառ կազմիր` երգ, երանգ, եզր, եղբայր արմատները դնելով բառի սկզբում և վերջում:
Օրինակ` եփ-եփել, կիսաեփ
երգ-երգել, կրկներգ
Երանգ- բազմերանգ, երանգավորում
Եզր-գետեզր, եզրային
Եղբայր- հորեղբայր, եղբայրաբար
7. Առաջադրանք 1-ից ընտրիր 10 բառ և կազմիր բառակապակցություններ:
Ամենաերկար գետ:
Գեղեցիկ ծովեզր:
Նորեկ աշակերտ:
Գրքի էջ:
Բազմերանգ ծիածան:
Փափուկ վայրեջք:
Վերանորոգված վերելակ:
Սուրբ Էջմիածին:
Համեղ նրբերշիկ:
Կարմիր մեխակ:
8. Առաջադրանք 3-րդից ընտրիր 5 բառ և կազմիր նախադասություններ:
Հայաստանը էլեկտրաէներգիա է մատակարարում հարևան Վրաստանին:
Նրա ինքնազգացողությունը վատացավ, և տարբերակը հազիվ շոշափելի դարձավ:
Ամենաէժան իրեն անգամ կարող է շատ թանկ իր լինել ինձ համար:
Ես չեմ ուզում, որ աշխարհում պատերազմներ լինեն:
Եթե որևէ մեկը ինչ -վոր նպատակ ունի, կարող է հասնել դրան: