Author: khalvina

Այս քաղաքը միշտ հետապնդելու է քեզ»,- գրել է հույն բանաստեղծ Կոնստանտին Կավաֆիսը՝ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ մեկնում ես ուրիշ երկիր, ուրիշ ափ։ Ինձ միշտ հետապնդող քաղաքը Ստամբուլն է։

Հոգով ու սրտով ես ստամբուլցի եմ, անգամ եթե այլևս չեմ կարող վերադառնալ այնտեղ։ Քաղաքիս հանդեպ իմ սերն ու հոգատարությունը խորն են, և կարծում եմ՝ դրանք ակնհայտորեն արտացոլված են իմ վեպերում։ Ուր էլ գնամ, Ստամբուլն ինձ հետ է լինելու. այդպես եմ զգում։ Մենք չենք հրաժարվում մեր սիրած վայրերից միայն այն պատճառով, որ ֆիզիկապես կտրվել ենք նրանցից։

Հայրենիքները ապակյա դղյակներ են։ Դրանցից հեռանալու համար ստիպված ես կոտրել ինչ-որ բան՝ պատ, հասարակական պայմանականություն, մշակութային կարգ, հոգեբանական պատնեշ, սիրտ։ Իսկ այն, ինչ կոտրել ես, հետապնդելու է քեզ։ Ուստի արտագաղթած լինել նշանակում է գրպաններում հավերժ պահել ապակու բեկորներ։ Հեշտ է մոռանալ, որ դրանք այնտեղ են՝ այնքան թեթև ու աննշան, և շարունակել ապրել՝ քո փոքրիկ ձգտումներով ու կարևոր ծրագրերով, բայց անգամ ամենափոքր հպումից բեկորները կհիշեցնեն իրենց գոյության մասին։ Նրանք խոր վերքեր կբացեն։

Հայրենիքները, որոնցից հեռացել ենք, նման են մանկության տարիներին տրված երդումներին։ Գուցե այլևս չենք հավատում նրանց, գուցե հազիվ ենք մտածում նրանց մասին, բայց նրանք դեռ կապում են մեր լեզուները։ Նրանք լռության մատնված գաղտնիքներ են, կուլ տված պատասխաններ, չասված ցավեր, նոր բացված հին վերքեր, չմոռացված առաջին սերեր։ Որքան էլ վճռական լինենք լքելու մեր հայրենիքները, որովհետև Աստված գիտի՝ քիչ չենք տեսել նրանց հիմարություններն ու անհեթեթությունները, թշնամանքներն ու դաժանությունները, ճշմարտությունն այն է, որ նրանք երբեք չեն լքի մեզ։ Նրանք ստվերներ են, որ մեզ հետ գալիս են աշխարհի չորս կողմերը. երբեմն քայլում են մեզնից առաջ, երբեմն՝ մեր հետևում, բայց երբեք շատ չեն հեռանում:

Ահա թե ինչու, նույնիսկ արտագաղթերից ու վերաբնակություններից երկար ժամանակ անց, եթե ուշադիր լսես, դեռ կարող ես որսալ մեր հայրենիքների հետքերը մեր կոտրտված առոգանության, կիսաժպիտների, անհարմար լռությունների մեջ։

Ուրեմն՝ այո՛, ես ստամբուլցի եմ։

Բայց ես նաև խոր կապ ունեմ Բալկանների հետ։ Եթե ինձ մի սեղանի շուրջ նստեցնեք հունական, բուլղարական, բոսնիական, ալբանական կամ ռումինական ծագում ունեցող որևէ գրողի հետ, կզարմանաք՝ տեսնելով, թե որքան շատ ընդհանրություններ ունենք։ Միևնույն ժամանակ, իմ հոգում կրում եմ բազմաթիվ տարրեր Մերձավոր Արևելքից։ Ուստի այս անգամ ինձ նստեցրեք սիրիական, լիբանանյան, հորդանանյան, եգիպտական, իսրայելական, պաղեստինյան կամ թունիսյան ծագում ունեցող որևէ գրողի կողքին։ Կրկին կզարմանաք՝ տեսնելով, թե որքան նման ենք միմյանց։

Ես նաև լոնդոնցի եմ, Բրիտանիայի քաղաքացի և խոր ու կրքոտ կապվածություն եմ զգում այս երկրի հանդեպ, որտեղ գտել եմ գրելու ազատությունը։ Ես եվրոպացի եմ՝ ծնունդով, ընտրությամբ և այն արժեքներով, որոնց հավատարիմ եմ։ Եվ չնայած այն ամենին, ինչ մեր քաղաքական գործիչները վերջին շրջանում ասում են մեզ, ես կուզեի ինձ համարել աշխարհի քաղաքացի, այս մոլորակի քաղաքացի, համաշխարհային հոգի։

Ես պատկանում եմ մի քանի վայրերի:

«Դե, դա շքեղություն է»,- ասում են պոպուլիստները։ «Ոչ բոլորը կարող են ճանապարհորդել»։

Ճիշտ է, ոչ բոլորը կարող են ճանապարհորդել տարբեր մշակույթների միջով, բայց նրանցից ոչ բոլորն են «էլիտայի» ներկայացուցիչներ։ Համավարակից հետո ավելի քիչ զբոսաշրջիկներ կկարողանան մեկնել արտերկիր, ավելի քիչ օտարերկրյա ուսանողներ կդիմեն ուսման համար, և ավելի քիչ ներգաղթյալներ աշխատանքի կանցնեն։ Ես խորապես անհանգստանում եմ՝ տեսնելով, թե ինչպես են պատնեշները գնալով ավելի ու ավելի բարձրանում։

Մի քանի վայրերի պատկանելը սնվում է մշակութային հանդիպումներից, բայց դա միայն ճանապարհորդող մարդկանց արտոնությունը չէ։ Այն մտածելակերպ է, վերաբերմունք, ոչ թե անձնագրիդ կնիքների քանակ։ Խոսքը սեփական անձի և քո նման մարդկանց մասին ավելի ճկուն մտածելու մասին է, ոչ թե կարծրացած, անփոփոխ սահմանումների:

Գուցե ծնվել, մեծացել, կրթություն ես ստացել ու ամուսնացել միևնույն քաղաքի սահմաններում։ Սակայն ընտանեկան պատմությունների, մշակութային պատկանելությունների, հասարակական նախասիրությունների, քաղաքական հայացքների, սպորտի ու արվեստի հետ ունեցած կապերի և այլ հանգամանքների միջոցով դու, միևնույն է, պատկանում ես մի քանի վայրերի։

Մարդը, յուրաքանչյուր մարդ, սահմաններ չունի և իր մեջ ամփոփում է բազմություններ։

Մի քանի վայրերի պատկանող մարդկանց միջև ավելի շատ ընդհանրություններ կան, և միշտ ավելի մեծ է ընդհանուր եզրեր գտնելու հնարավորությունը, քան փոխադարձաբար բացառող ինքնություններ ունեցող մարդկանց միջև։ Եվ այնուամենայնիվ, ինչո՞ւ ենք դպրոցում, ընտանիքում ու հասարակության մեջ մեր երեխաներին հազվադեպ ենք սովորեցնում, որ նրանք մի քանի վայրերի են պատկանում և կարող են իրենց երկրների ու համայնքների հանդեպ ունենալ խոր սեր՝ միաժամանակ հիշելով, որ մարդկության քաղաքացիներ են։

Գրության և արտասանության միջև կարող են լինել որոշ տարբերություններ,
օրինակ՝ գրվում է վարդ, արտասանվում է վարթ, դարբին-ը՝ արտասանվում է
դարփին և այլն։ Ճիշտ գրելու և ճիշտ խոսելու համար կան կանոններ։
Ուղղագրությունը ճիշտ գրելու կանոնների համակարգն է, իսկ ուղղախոսությունը՝
ճիշտ խոսելու, գրվածը ճիշտ կարդալու կանոնների համակարգը։
Բառերի մի մասը գրության և արտասանության տարբերություն չունի՝ տուն,
ծառ, կատու և այլն։ Ուղղագրական դժվարություն են առաջացնում այն բառերը,
որոնց գրությունը տարբեր է արտասանությունից։ Երբեմն էլ հանդիպում են
ուղղագրական սխալներ, որոնք ոչ ճիշտ արտասանության կամ այլ հնչյունների
(նախորդող կամ հաջորդող) արտասանական ազդեցության հետևանք են։ Դրանք
հիմնականում վերաբերում են մ-ն, ժ-շ, զ-ս բաղաձայններին։

Ժամանակակից հայերենում ա, ի, ու ձայնավորների գրությունն ու արտասանությունը
հիմնականում համապատասխանում են, ուստի ուղղագրական դժվարություններ
չեն առաջանում, օրինակ՝ այգի, իմաստ, ուրախ և այլն։ Ուղղագրական
դժվարություններն առնչվում են է, ը, օ ձայնավորների գրությանը։

1. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով է կամ ե։

Այգեէտ, այժմեական, անէական, անպատեհ, առէջ, առօրեական, անվրեպ, գոմեշ, գրեթե, դողէրոցք, ելևէջ, երբևէ, երբևիցե, էլեկտրաէներգիա, էմալե, ինչևէ, ինչևիցե, լայնէկրան, խեցի, կրետ, հէկ, հապճեպ, հիպոթեզ, հյուլե, հնէաբան, մանանեխ, մանրէ, միջօրեական, որևէ, որևիցե, պոեմ, սեթևեթել, վայրէջք, տիեզերք, տոթակեզ, տրիոլետ, քրիստոնեական:

2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով օ կամ ո։
երի ուղղագրությունը

1. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով է կամ ե:

Այգեէտ, այժմեական, անէական, անպատեհ, առէջ, առօրեական, անվրեպ, գոմեշ, գրեթե, դողէրոցք, ելևէջ, երբևէ, երբևիցե, էլեկտրաէներգիա, եմալե, ինչևէ, ինչևիցե, լայնէկրան, խեցի, կրետ, հէկ, հապճեպ, հիպոթեզ, հյուլե, հնէաբան, մանանեխ, մանրէ, միջօրեական, որևէ, որևիցե, պոեմ, սեթևեթել, վայրէջք, տիեզերք, տոթակեզ, տրիոլետ, քրիստոնեական:

2. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով օ կամ ո:
Ականջօղ, ամանորյա, ամենօրյա, անօգնական, անօթևան, անորոշ, ապօրինի, արծաթազօծ, բացօթյա, բնօրրան, գազօջախ, գիշերուզօր, գիշերօթիկ, զորք, լավորակ, կեսօր, հանապազորդ, հանապազօրյա, հոգս, հօդս ցնդել, հոտնկայս, մեղմօրոր, մեղմորեն, միօրինակ, նախօրոք, ոսկեզօծ, ջրօրհնեք, վաղորդայն, վաղօրոք, տասնօրյակ,
տարորոշել, տափօղակ, օրըստօրե, օրորել:

3. Արտագրե՛լ՝ ըստ անհրաժեշտության լրացնելով ը տառը։
Ակնդետ, ակնթարթ, անակնկալ, անընդհատ, առընթեր, առնչվել, գույնզգույն, դասընթաց, դասընկեր, երկընտրանք, ինքնըստինքյան, լուսնկա, խոչընդոտ, կորնթարդ, համընկնել, հյուրընկալ, ձեռնտու, ճեպընթաց, մերթընդմերթ, նորընտիր,
որոտընդոստ, սրընթաց, ունկընդիր:

Հնչյունափոխություն

Հնչյունափոխության հետ կապված առաջադրանքներ:

Վարժություն 1։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել Ե ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Միջնապատ, միություն, գինեգործ, կիսալուսին, թիավարել, վիպասան, շինարարություն, հիվանդասենյակ, գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց,գիսավոր, հիանալի, լիություն, զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ, կինոթատրոն։

Միջնապատ, գինեգործ, կիսալուսին, վիպասան, շինարարություն, գիրանալ, գիտուն, վիրահատել, վիճահարույց,գիսավոր,զինագործ, սիրավեպ, դիմաքանդակ։

Վարժություն 2։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ի ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Հնադարյան, տնական, ջրավազան, ընչաքաղց, ըղձական, ընկուզենի, ազնվական, գնորդ, վեհապանծ, մտաբերել, լեռնագործ, հիմնադիր, լրագրեր, աղավնյակ, վիրակապ, քմային, գարեհաց, ճգնել, թրթիռ, գունագեղ, միջանկյալ,նշաձև, գրակալ, թխամորթ, կրաման, նմանատիպ, սրտակից:

Հնադարյան, ընչաքաղց, ըղձական, ազնվական, գնորդ, մտաբերել, գարեհաց, ճգնել, գունագեղ, գրակալ, կրաման, սրտակից:

Վարժություն 3։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ու ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Բրդոտ, կարմրախայտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, գնացուցակ, ջրամբար, նշանագրություն, տնական, գթալ, ժողովրդական, խճուղի, խմբակային, մրգահյութ, խնկարկել, տրտնջալ, ոսկեգույն, սրել, գրականություն, աշխարհագրական, լրաբեր, ցորենահատ, առվակ, մթնել, դյուրահալ, հնձել:

Բրդոտ, բվեճ, թմբեր, ըմպանակ, ջրամբար, տնական, գթալ, ժողովրդական, խմբակային, խնկարկել, սրել, լրաբեր, առվակ, մթնել, հնձել:

Վարժություն 4։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել ը ձայնավորի հնչյունափոխություն։

Տնակ, մանկական, ծանրամարտ, մանրադրամ, մտադրություն, մեղրահաց, կիսակառույց, փոքրություն, լրատվական, քաղցրահամ, սանրել, ընձուղտ, եզրաշերտ, լիտրաչափ, գլխաշոր, ցուցափեղկ, վագրաձի, լուսավորություն, դստրիկ, կպրագույն, լայնություն, բարձրություն, ծաղկաման, մետրանոց, ծաղրանկար, սրամիտ, ժանրային։

ծանրամարտ, մանրադրամ, մեղրահաց, փոքրություն, քաղցրահամ, սանրել, եզրաշերտ, լիտրաչափ, վագրաձի, բարձրություն, մետրանոց, ժանրային։

Վարժություն 5։ Գտնե՛լ, թե որ բառերի կազմության ժամանակ է կատարվել երկհնչյունի հնչյունափոխություն։

Բուսական, հրեղեն, աստղանիշ, գուրծունեություն, ձնծաղիկ, նվիրատվություն, ալրաղաց, անկյունաչափ, բնավեր, գունատ, ձկնաբուծարան, դռնակ, եղջերափող, միութենական, մանկական, սառցարան, մրցավազք, մատենագիր, բուրավետ, հրակայուն, մշակութային, տարեվերջ, արնանման, առօրեական, այգեպան, մթերային, զգուշություն։

Բուսական, ձնծաղիկ, ալրաղաց, բնավեր, գունատ, եղջերափող, միութենական, սառցարան, մատենագիր, բուրավետ, մշակութային, արնանման, առօրեական, զգուշություն։

Ստեղծագործական աշխատանք.— Շարադրանքը պետք է կազմված լինի 5-6 նախադասություններից և պարունակի 50-60 բառ


հաղթանակ, հերոսանալ, պաշտպանել, չընկճվել, սահման, խաղաղ, շքանշան, հուշարձան, մարտական, գրավյալ:

Հայրենիքի համար պայքարող զինվորները ձգտում են հաղթանակի և պատրաստ են հերոսանալ։ Նրանք պաշտպանում են սահմանը և չեն ընկճվում նույնիսկ դժվարին պահերին։ Նրանց մարտական ոգին օգնում է պահպանել խաղաղությունը։ Զինվորներից մեկը ստացավ շքանշան իր քաջության համար։ Նրա անունով կառուցվեց հուշարձան, որը հիշեցնում է գրավյալ տարածքների ազատագրման և հայրենիքի պաշտպանության մասին։

🟢 Հեշտ հարցեր

1. Ի՞նչ են պատմամշակութային ռեկրեացիոն ռեսուրսները։
Դրանք պատմության և մշակույթի հետ կապված վայրերն ու օբյեկտներն են, որոնք կարող են օգտագործվել հանգստի, ճանաչողական զբոսաշրջության և այցելությունների համար։

2. Որո՞նք են պատմամշակութային ռեկրեացիոն ռեսուրսների հիմնական տեսակները։
Հիմնական տեսակներն են՝ պատմական հուշարձանները, եկեղեցիներն ու վանքերը, թանգարանները, հնագիտական վայրերը, ամրոցները և մշակութային ժառանգության այլ օբյեկտները։

3. Ի՞նչ է պատմական հուշարձանը։
Պատմական հուշարձանը անցյալի կարևոր իրադարձությունների, մարդկանց կամ ժամանակաշրջանների հետ կապված պահպանվող կառույց կամ վայր է։

4. Ի՞նչ նշանակություն ունեն եկեղեցիներն ու վանքերը զբոսաշրջության համար։
Դրանք հետաքրքրում են զբոսաշրջիկներին իրենց պատմական, կրոնական, ճարտարապետական և մշակութային արժեքով։

5. Ի՞նչ կարելի է տեսնել թանգարաններում։
Թանգարաններում կարելի է տեսնել հնագիտական գտածոներ, արվեստի գործեր, պատմական իրեր, փաստաթղթեր և ազգային մշակույթը ներկայացնող ցուցանմուշներ։

6. Ի՞նչ են հնագիտական վայրերը։
Դրանք այն վայրերն են, որտեղ պահպանվել են հին բնակավայրերի, կառույցների և մարդկանց գործունեության հետքեր ու գտածոներ։

7. Ի՞նչ նպատակով են կառուցվել ամրոցները։
Ամրոցները հիմնականում կառուցվել են պաշտպանվելու, տարածքը վերահսկելու և թշնամու հարձակումներից բնակչությանը պաշտպանելու նպատակով։

8. Ի՞նչ է մշակութային ժառանգությունը։
Մշակութային ժառանգությունը նախորդ սերունդներից մեզ փոխանցված նյութական և ոչ նյութական արժեքների ամբողջությունն է։

9. Ինչո՞ւ են պատմական հուշարձանները գրավում զբոսաշրջիկներին։
Որովհետև դրանք հնարավորություն են տալիս տեսնել անցյալի հետքերը, ծանոթանալ պատմությանը և բացահայտել տվյալ երկրի մշակույթը։

10. Թանգարանները ինչպե՞ս են նպաստում մշակույթի պահպանմանը։
Թանգարանները պահպանում, ուսումնասիրում և ցուցադրում են պատմական ու մշակութային արժեքները՝ դրանք փոխանցելով հաջորդ սերունդներին։

🟡 Միջին բարդության հարցեր

1. Ինչպե՞ս են պատմական հուշարձանները նպաստում զբոսաշրջության զարգացմանը։
Դրանք գրավում են զբոսաշրջիկներին, ավելացնում այցելությունների թիվը և նպաստում հյուրանոցների, սննդի ու տրանսպորտային ծառայությունների զարգացմանը։

2. Ինչո՞ւ են եկեղեցիներն ու վանքերը կարևոր ոչ միայն կրոնական, այլև զբոսաշրջային տեսանկյունից։
Դրանք ունեն պատմական, ճարտարապետական և մշակութային մեծ արժեք և հնարավորություն են տալիս զբոսաշրջիկներին ծանոթանալ երկրի անցյալին ու ավանդույթներին։

3. Ինչպե՞ս կարող են թանգարանները ներկայացնել տվյալ երկրի պատմությունն ու մշակույթը։
Թանգարանները ցուցադրում են պատմական իրեր, արվեստի գործեր, փաստաթղթեր և այլ նյութեր, որոնց միջոցով այցելուները պատկերացում են կազմում երկրի անցյալի և մշակույթի մասին։

4. Ինչո՞ւ են հնագիտական վայրերը կարևոր պատմության ուսումնասիրության համար։
Քանի որ դրանցում հայտնաբերված կառույցներն ու գտածոները տեղեկություններ են տալիս հին ժողովուրդների կյանքի, մշակույթի և սովորույթների մասին։

5. Ինչպե՞ս կարող են ամրոցները նպաստել տվյալ տարածաշրջանի զբոսաշրջության զարգացմանը։
Ամրոցները կարող են դառնալ զբոսաշրջային տեսարժան վայրեր, ստեղծել այցելությունների նոր ուղղություններ և նպաստել տեղական ծառայությունների զարգացմանը։

6. Ի՞նչ տարբերություն կա պատմական հուշարձանի և հնագիտական վայրի միջև։
Պատմական հուշարձանը կարող է լինել որևէ կարևոր կառույց կամ վայր, իսկ հնագիտական վայրը հիմնականում այն տարածքն է, որտեղ պահպանվել կամ հայտնաբերվել են անցյալի նյութական հետքեր։

7. Ինչպե՞ս է մշակութային ժառանգության պահպանումը կապված զբոսաշրջության զարգացման հետ։
Եթե ժառանգությունը պահպանվում է, այն կարող է երկար ժամանակ գրավել զբոսաշրջիկներին և ապահովել զբոսաշրջության կայուն զարգացում։

8. Ինչո՞ւ է կարևոր պահպանել պատմամշակութային ռեսուրսները զբոսաշրջիկների այցելությունների ժամանակ։
Որովհետև մեծ թվով այցելուները կարող են վնասել հուշարձանները, իսկ պահպանելով դրանք՝ հնարավոր է դրանք հասանելի պահել նաև ապագա սերունդների համար։

🔴 Դժվար հարցեր

1. Ինչպե՞ս կարելի է զարգացնել պատմամշակութային զբոսաշրջությունը՝ միաժամանակ պահպանելով հուշարձանների իսկությունը։
Պետք է սահմանել այցելությունների կանոններ, վերահսկել զբոսաշրջիկների հոսքը, իրականացնել վերականգնման աշխատանքներ և խուսափել հուշարձանների արտաքին ու պատմական տեսքը փոխելուց։

2. Ի՞նչ բացասական ազդեցություն կարող է ունենալ զբոսաշրջիկների մեծ հոսքը պատմական հուշարձանների վրա։
Մեծ հոսքը կարող է առաջացնել հուշարձանների մաշվածություն, վնասում, աղտոտում և շրջակա միջավայրի ծանրաբեռնվածություն։

3. Ինչպե՞ս կարող են պատմամշակութային ռեսուրսները նպաստել տեղական համայնքների տնտեսական զարգացմանը։
Զբոսաշրջիկների այցելությունները կարող են ստեղծել աշխատատեղեր և եկամուտներ՝ զարգացնելով հյուրանոցները, սննդի կետերը, տրանսպորտը և տեղական արտադրանքի վաճառքը։

4. Ինչո՞ւ է պատմամշակութային ժառանգության պահպանումը կարևոր ազգային ինքնության համար։
Որովհետև այն կապում է ներկան անցյալի հետ, պահպանում ժողովրդի պատմական հիշողությունը, մշակույթն ու ավանդույթները։

5. Ինչպե՞ս կարելի է համատեղել հնագիտական վայրերի զբոսաշրջային օգտագործումն ու դրանց գիտական պահպանությունը։
Պետք է սահմանափակել այցելուների մուտքը զգայուն հատվածներ, ստեղծել հատուկ այցելության ուղիներ և շարունակել հնագիտական ուսումնասիրություններն ու պահպանման աշխատանքները։

6. Եթե որևէ տարածաշրջանում կան վանքեր, ամրոցներ և հնագիտական վայրեր, ինչպե՞ս կարելի է դրանք ներառել մեկ զբոսաշրջային երթուղու մեջ։
Կարելի է կազմել մեկ թեմատիկ երթուղի, որտեղ զբոսաշրջիկները հերթականությամբ այցելեն վանքերը, ամրոցները և հնագիտական վայրերը՝ յուրաքանչյուր վայրում ստանալով պատմական ու մշակութային տեղեկություններ։

7. Ինչպե՞ս կարող է պատմամշակութային ռեկրեացիոն ռեսուրսների ճիշտ կառավարումը նպաստել տարածաշրջանի կայուն զարգացմանը։
Ճիշտ կառավարումը թույլ է տալիս միաժամանակ պահպանել մշակութային արժեքները, զարգացնել զբոսաշրջությունը, ստեղծել աշխատատեղեր և ապահովել տեղական համայնքների տնտեսական զարգացումը։

Սեպտեմբերի 22-25
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 1․ Պետական համակարգ և իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմներ․
1․1/ Իրավունքի ճյուղեր․
գ/ Ընտանեկան իրավունք
դ/ Աշխատանքային իրավունք
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 17-24․
ՀՀ Սահմանադրություն
ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրք
ՀՀ Ընտանեկան օրենսգիրք

Առաջադրանք
1. Օգտվելով ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքից՝ վեր հանեք ծնողների և երեխայի կարևորագույն իրավունքներն ու պարտականությունները:
ՀՀ Ընտանեկան օրենսգրքի համաձայն՝ ծնողներն ունեն հավասար իրավունքներ և պարտականություններ իրենց երեխաների նկատմամբ։ Նրանք պարտավոր են հոգ տանել երեխայի դաստիարակության, առողջության և լիարժեք զարգացման մասին։ Ծնողները նաև պարտավոր են ապահովել երեխայի կրթությունը և հաշվի առնել նրա կարծիքը կրթության հետ կապված հարցերում։

Ծնողները նաև պատասխանատու են երեխայի իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանության համար։ Նրանք երեխայի օրինական ներկայացուցիչներն են և անհրաժեշտության դեպքում կարող են նրա շահերը պաշտպանել նաև դատարանում։

Երեխան ունի ծնողների և մյուս ազգականների հետ շփվելու իրավունք։ Եթե ծնողները առանձին են ապրում, դա չի վերացնում երեխայի՝ յուրաքանչյուր ծնողի հետ շփվելու իրավունքը։

Այսպիսով, ծնողների հիմնական պարտականությունն է խնամել, դաստիարակել, կրթել և պաշտպանել երեխային, իսկ երեխայի կարևոր իրավունքներից են ընտանիքի անդամների հետ շփվելու, կրթություն ստանալու և իր շահերի պաշտպանության իրավունքները։

2. Օգտվելով ՀՀ Սահմանադրությունից և Աշխատանքային օրենսգրքից՝ մեկնաբանեք, թե ինչ է նշանակում աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունք /բլոգային աշխատանք/.

ՀՀ Սահմանադրության 57-րդ հոդվածի համաձայն՝ յուրաքանչյուր ոք ունի աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունք։ Սա նշանակում է, որ մարդն իրավունք ունի ազատորեն որոշելու՝ ինչ աշխատանք կատարել, ինչ մասնագիտություն կամ գործունեության տեսակ ընտրել և իր աշխատանքային ունակություններն օգտագործել իր ընտրությամբ։

Աշխատանքի ազատ ընտրությունը նշանակում է նաև, որ մարդուն չի կարելի հարկադրել աշխատել իր կամքին հակառակ։ ՀՀ Սահմանադրությունն արգելում է պարտադիր կամ հարկադիր աշխատանքը։ Բացի դրանից, աշխատողն ունի անհիմն աշխատանքից ազատվելու դեպքում պաշտպանության իրավունք։

ՀՀ Աշխատանքային օրենսգիրքը աշխատանքի ազատ ընտրության սկզբունքի մեջ ներառում է նաև մասնագիտության և գործունեության տեսակի ընտրության իրավունքը։ Աշխատանքային հարաբերություններում նախատեսված է նաև աշխատողների իրավահավասարության և խտրականության արգելքի սկզբունքը։

Օրինակ՝ մարդը կարող է իր հետաքրքրություններին և կարողություններին համապատասխան ընտրել ուսուցչի, բժշկի, ծրագրավորողի կամ այլ մասնագիտություն։ Գործատուն նույնպես չի կարող աշխատողին աշխատանքից ազատել կամ սահմանափակել նրա իրավունքները առանց օրենքով նախատեսված հիմքի։

Եզրակացություն․ աշխատանքի ազատ ընտրության իրավունքը մարդու կարևոր աշխատանքային իրավունքներից է։ Այն հնարավորություն է տալիս մարդուն ազատորեն ընտրել իր մասնագիտությունը և աշխատանքը՝ միաժամանակ ունենալով օրենքով պաշտպանված աշխատանքային իրավունքներ։

Սեպտեմբերի 14-18
Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 1․ Պետական համակարգ և իրավունքի պաշտպանության մեխանիզմներ․
1․1/ Իրավունքի ճյուղեր․
ա/ Սահմանադրական իրավունք
բ/ Քաղաքացիական իրավունք
Էլ․ դասագիրք՝ Հասարակագիտություն-11, էջ 5-9․
ՀՀ Սահմանադրություն
ՀՀ քաղաքացիական օրենսգիրք
Կարող եք օգտվել նաև՝ «Քաղաքագիտություն, ուսումնամեթոդական ձեռնարկ /Է․ Օրդուխանյան, Հ․ Սուքիասյան/

Առաջադրանք
Համացանցի օգնությամբ պարզե՛ք, թե երբ ու ինչ եղանակով է ընդունվել ՀՀ Սահմանադրությունը, և երբ ու ինչ փոփոխությունների է ենթարկվել այն մինչ օրս /բլոգային աշխատանք/․
ՀՀ Սահմանադրության ընդունումը և փոփոխությունները

Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը մեր պետության հիմնական օրենքն է։ Այն սահմանում է պետության կառուցվածքը, պետական մարմինների լիազորությունները, ինչպես նաև մարդու և քաղաքացու հիմնական իրավունքներն ու ազատությունները։

ՀՀ Սահմանադրությունն ընդունվել է 1995 թվականի հուլիսի 5-ին՝ համաժողովրդական հանրաքվեի միջոցով։ Այս օրը Հայաստանի քաղաքացիները քվեարկեցին Սահմանադրության նախագծի օգտին, և այն դարձավ Հայաստանի Հանրապետության հիմնական օրենքը։

Սահմանադրության ընդունումից հետո այն երկու անգամ է էականորեն փոփոխվել հանրաքվեների միջոցով։ Առաջին փոփոխությունները կատարվել են 2005 թվականի նոյեմբերի 27-ին։ Դրանց արդյունքում փոփոխություններ կատարվեցին պետական կառավարման համակարգի, մարդու իրավունքների պաշտպանության և պետական մարմինների լիազորությունների տարբեր ոլորտներում։

Երկրորդ խոշոր փոփոխությունները կատարվեցին 2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին՝ հանրաքվեի միջոցով։ Այս փոփոխություններով Հայաստանը կիսանախագահական կառավարման համակարգից անցավ խորհրդարանական կառավարման համակարգի։ Փոփոխվեցին նաև Ազգային ժողովի, կառավարության, նախագահի և դատական համակարգի վերաբերյալ մի շարք դրույթներ։

Բացի հանրաքվեներով կատարված փոփոխություններից, 2020 թվականի հունիսի 22-ին Ազգային ժողովը փոփոխություններ է ընդունել Սահմանադրության առանձին դրույթներում։ Սահմանադրական դատարանի պաշտոնական կայքում ներկայումս ներկայացված է Սահմանադրությունը՝ 2020 թվականի այդ փոփոխություններով։

Այսպիսով, ՀՀ Սահմանադրության պատմության հիմնական փուլերն են՝ 1995 թվական՝ Սահմանադրության ընդունում, 2005 թվական՝ առաջին խոշոր փոփոխություններ, 2015 թվական՝ նոր Սահմանադրական համակարգի հաստատում, և 2020 թվական՝ առանձին դրույթների փոփոխություններ։ Սահմանադրության փոփոխությունները կարևոր են, քանի որ դրանք պետք է համապատասխանեն երկրի զարգացմանը և հասարակության ու պետության նոր պահանջներին։