Թեմա «Բարոյագիտություն»
Պատասխանիր հետևյալ հարցերին՝
- Ի՞նչ է բարոյագիտությունը և ինչո՞ւ է այն կարևոր մարդու և հասարակության կյանքում։
- Բարոյագիտությունը (էթիկան) գիտություն է, որն ուսումնասիրում է բարոյականությունը՝ բարու, չարի, արդարության, ճշմարտության, սիրո և պատասխանատվության մասին։ Այն մարդու համար ներքին ուղեցույց է, որը օգնում է ճիշտ որոշումներ կայացնել և հարգանքով ապրել ուրիշների հետ։ Բարոյագիտությունը կարևոր է, որովհետև առանց ընդհանուր արժեքների անհատներն ու հասարակությունը չեն կարողանա խաղաղ ու ներդաշնակ գոյակցել։ Այն ձևավորում է մարդու խիղճը, պատասխանատվության զգացումը և նպաստում է ավելի արդար և բարեկիրթ հասարակության ստեղծմանը։
- Ի՞նչ տարբերություն կա բարոյականության և իրավունքի միջև։
Բարոյականությունը մարդու ներքին համոզմունքների և արժեքների համակարգն է, որը օգնում է որոշել՝ ինչն է ճիշտ և ինչն է սխալ։ Այն գործում է անհատի խղճի մակարդակում և կախված է անձնական և հասարակական գիտակցությունից։
Իրավունքը պետության կողմից սահմանված պարտադիր կանոնների համակարգ է, որի խախտումը բերում է իրավական պատասխանատվության։ Իրավունքը ուժով ապահովվում է օրենքների և պատժամիջոցների միջոցով։
Այսինքն, բարոյականությունը գալիս է ներսից, իսկ իրավունքը՝ դրսից՝ պետության կողմից։
- Բացատրիր՝ ինչ է բարոյական նորմը։ Ներկայացրու օրինակ քո շրջապատից։
Բարոյական նորմը մարդու վարքի այն կանոնն է, որը ցույց է տալիս՝ ինչպես պետք է վարվել լավի և ճիշտի համար։ Այն հիմնված է խղճի, պատասխանատվության և բարության վրա, ոչ թե պարտադրված օրենքով։
Ընկերոջը դժվար պահին աջակցելը բարոյական նորմ է. դա ոչ ոք պարտադիր չի ստիպում, բայց ճիշտ է անել։
- Ի՞նչ դեր ունի խղճի զգացումը մարդու բարոյական որոշումներ կայացնելու մեջ։
Խղճի զգացումը օգնում է մարդուն տարբերել ճիշտը սխալից և ստիպում է իրեն պատասխանատվություն զգալ իր արարքների համար։ Երբ մարդը որոշում է կայացնում, խիղճը նրան հուշում է՝ արդյոք իր ընտրությունը բարոյական է, արդար և բարի։
- Ինչպե՞ս է ձևավորվում մարդու բարոյական աշխարհայացքը։
Մարդու բարոյական աշխարհայացքը ձևավորվում է ընտանիքի, շրջապատի, կրթության, մշակույթի և անձնական փորձի ազդեցությամբ։ Ժամանակի ընթացքում մարդը սովորում է տարբերել բարին ու չարը, ընտրում է արժեքներ և սովորում է ըստ դրանց ապրել։
- Ո՞րն է «բարու» և «չարի» տարբերությունը բարոյագիտության տեսանկյունից։
Բարոյագիտության մեջ «բարը» այն է, ինչը ծառայում է մարդու և հասարակության բարօրությանը՝ արդարություն, սեր, ազնվություն։ «Չարը» հակառակը՝ այն է, ինչ վնասում է մարդուն և հասարակությանը՝ անարդարություն, ատելություն, կեղծիք։
- Ի՞նչ ազդեցություն ունեն ընտանիքը, դպրոցը և միջավայրը մարդու բարոյական արժեքների ձևավորման վրա։
Ընտանիքը երեխային տալիս է առաջին պատկերացումներն արդարության, բարության և պարտքի մասին։ Դպրոցը խորացնում է այդ արժեքները գիտելիքներով և համընդհանուր նորմերով։ Միջավայրը՝ ընկերները, համայնքը, լրացնում և ամրապնդում մարդու բարոյական կողմնորոշումները։
- Ինչպե՞ս կարող է մարդը վարվել բարոյապես ճիշտ՝ բարդ իրավիճակում։
Մարդը կարող է վարվել բարոյապես ճիշտ, եթե հետևի իր խղճին, մտածի ոչ միայն իր, այլև ուրիշների մասին, հավատարիմ մնա արդարության, ճշմարտության և բարության արժեքներին, նույնիսկ եթե դա դժվար է։
- Ինչպե՞ս է բարոյագիտությունը օգնում հասկանալ պատասխանատվության հասկացությունը։
Բարոյագիտությունը սովորեցնում է, որ պատասխանատվությունը սեփական արարքների և դրանց հետևանքների գիտակցումն է։ Այն օգնում է մարդուն հասկանալ, որ իր որոշումներն ու վարքը ազդում են ոչ միայն իր վրա, այլև ուրիշների կյանքի վրա։
- Ներկայացրու մի օրինակ, երբ մարդը գործում է բարոյական չափանիշներին հակառակ։
- Ինչպե՞ս է դա անդրադառնում նրա և շրջապատի վրա։
- Եթե մարդը ստում է ընկերոջը կամ դավաճանում նրա վստահությունը, նա գործում է բարոյական չափանիշներին հակառակ։ Այդպիսի արարքը կարող է վնասել մարդկանց հարաբերությունները, առաջացնել ցավ և անվստահություն։ Ինքը՝ մարդը, նույնպես կարող է խղճի խայթ զգալ և կորցնել շրջապատի հարգանքը։
- Ինչո՞ւ է ազնվությունը համարվում բարոյական կարևոր արժեք։
Ազնվությունը կարևոր արժեք է, որովհետև այն ստեղծում է վստահություն մարդկանց միջև։ Ազնիվ մարդը խոսում և գործում է ճշմարտորեն, չի խաբում ուրիշներին և պատասխանատվություն է կրում իր խոսքերի ու արարքների համար։ Առանց ազնվության դժվար է կառուցել ամուր հարաբերություններ և առողջ հասարակություն։ - Ինչպե՞ս է բարոյականությունը կապվում անձնական ազատության հետ։
Անձնական ազատությունը նշանակում է, որ մարդը կարող է ինքնուրույն ընտրություն կատարել, իսկ բարոյականությունը օգնում է այդ ազատությունն օգտագործել ճիշտ ձևով։ Մարդը պետք է ազատ լինի, բայց միաժամանակ հաշվի առնի ուրիշների իրավունքներն ու բարօրությունը։ Այսպիսով, բարոյականությունը սահմանում է, թե ինչպես օգտվել ազատությունից պատասխանատու կերպով։ - Ո՞րն է սիրո և ընկերության դերը բարոյական զարգացման մեջ։
Սերն ու ընկերությունը մարդուն սովորեցնում են հոգատարություն, հարգանք, աջակցություն և հավատարմություն։ Դրանք օգնում են հասկանալ ուրիշների զգացմունքները և զարգացնել բարություն ու պատասխանատվություն։ Սիրո և ընկերության միջոցով մարդը դառնում է ավելի մարդասեր և բարոյապես հասուն։ - Ինչպիսի՞ն պետք է լինի «բարոյական մարդը»՝ ըստ քո պատկերացումների։
Բարոյական մարդը պետք է լինի ազնիվ, արդար, պատասխանատու և բարի։ Նա պետք է հարգի ուրիշներին, օգնի դժվար պահին, պահի իր խոսքը և կարողանա ընդունել իր սխալները։ Այդպիսի մարդը առաջնորդվում է խղճով և ձգտում է իր արարքներով օգտակար լինել հասարակությանը։ - Համաձայն ե՞ս արդյոք հետևյալ արտահայտության հետ. «Նպատակը չի արդարացնում միջոցները»։ Պարզաբանիր քո դիրքորոշումը։
Այո՛, համաձայն եմ այդ արտահայտության հետ։ Նույնիսկ եթե նպատակը լավն է, սխալ և անարդար միջոցներով դրան հասնելը կարող է վնասել մարդկանց և բերել վատ հետևանքների։ Օրինակ՝ չի կարելի ստել կամ վնասել ուրիշներին միայն նրա համար, որ վերջում ցանկալի արդյունք ստացվի։ Կարևոր է ոչ միայն նպատակը, այլև այն ճանապարհը, որով մարդը հասնում է դրան։
Հասարակագիտություն 10-րդ դասարանի, էջեր 61-101
Ալվինա Խարազյան 