Ալվինա Խարազյան

Առաջադրանքներ՝  բոլոր համարներից ա-դ
557.

557. ա) -3/7 x 5/9= -15/63,

բ) -3/8 x -4/5 = 12/40=3/10,

գ) -9/10 x -1/-2= 9/-20, ․

դ) -7/2 x 4/-35= -28/-70=4/10

558. ա) -1/2 x 2/3 = -2/6=-1/3

բ) 3/4 x (-2/9) =1/6

գ) -4/5 x (-10/3) = 40/15 = 8/3,

դ) -1/7 x (-3/4) = 3/28

563. ա) -3/5: 5/-9=-3/5 x -9/5=27/5,

բ) 16/-25 : 8/-15 = 16/-25 x -15/-8 = -240/200=-6/5,

գ) 9/-10 : 1/2 = 9/-10 x 2/1 = 18/-10=9/-5,

դ) 2/3 : 6/-7 = 2/3 x -7/6 = -14/18=-7/9

564. ա) -3/7 : 5/6 = -3/7 x 6/5=-18/35

բ) 16/-25 : (-8/15)=16/-25 x (15/-8) = 240/200=6/5,

գ) -9/20 : (-18/25) = -9/20 x (25/-18) = 225/360,

դ) 28/63 : (-9/7) = 28/63 x (7/-9) = 196/-567

565. ա) 32/75 : (-48/25) = 32/75 x (25/-48) = 800/-3600=2/-9=,

բ) -38/75 : (-19/100) = -38/75x(100/-19) = 3800/1425=152/57,

գ) -32/77 : (-55/64) = -32/77 x (64/-55) = 2048/4235,

դ) -125/196 : 50/52 = -125/196 x 52/50 = -6500/9800=65/98

566. ա) -1/2 : 2 = -1/4,

բ -1/3 : 2 = -1/6,

գ) -2/5 : -3 = 2/15,

դ) 3/7 : -9 = -3/63

Ձևակերպենք ռացիոնալ թվերի բազմապատկման և բաժանման կաննոները։

Կանոն 1. Միևնույն նշանն ունեցող երկու ռացիոնալ թվերի արտադրյալը դրական ռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։
Օրինակ՝
(+1/3)x(+1/4)=+(|+1/3| x |+1/4|)=+1/12
(-1/3)x(-1/4)=+ (|-1/3| x |-1/4|)=+1/12

Կանոն 2. Տարբեր նշաններ ունեցող երկու ռացիոնալ թվերի արտադրյալը բացասական ռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է արտադրիչների բացարձակ արժեքների արտադրյալին։
(+1/3)x(-1/4)=- |+1/3| x |-1/4|=-1/12

Ռացիոնալ թվերի բազմապատկման համար ճիշտ է

բանաձևը, որը ձեզ հայտնի է սովորական կոտորակների համար։

Կանոն 3. Միևնույն նշանն ունեցող ռացիոնալ թվերի քանորդը դրական ռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է բաժանելիի և բաժանարարի բացարձակ արժեքների քանորդին։

Կանոն 4. Տարբեր նշաններ ունեցող ռացիոնալ թվերի քանորդը բացասական ռացիոնալ թիվ է, որի բացարձակ արժեքը հավասար է բաժանելիի և բաժանարարի բացարձակ արժեքների քանորդին։

Սովորական կոտորակների բաժանման

բանաձևը ճիշտ է նաև ռացիոնալ թվերի համար։

Առաջադրանքներ

567. ա) 96/-1=-96,

բ) 275/2.

, դ) -16/2240=-1/140,

ե)  -12/288=-1/24

568. ա) 6/25, բ) -10/21, դ) 6/15, ե) 720/400=9/5

ա) 1/3,

բ) -3/5,

դ) 16/5,

ե) -3/2

ա)1/2+1/3=5/6

բ)4/9+7/9=11/9

գ)-9/16+4/5=19/80

դ)-1/2+3/8=-1/8

Oրվա գլուխկոտրուկը՝
Նարեկը գումարեց յոթ թիվ եւ ստացավ 2022: Այդ թվերից մեկը 201-ն է: Նա 201-ը փոխարինեց 102-ով եւ նորից գումարեց այդ բոլոր թվերը:  Նարեկը ի՞նչ թիվ ստացավ արդյունքում:

201-102=99

2022-99=1923

Dogs are one of the most loyal animals. I have a pet, his name is Archi. He’s very kind and fun. All members of my family love him very much. His breed is Chihuahua. I enjoy playing with him. He’s an important part of our family, not just a pet. He loves our family members but he’s agressive to strangers. He likes meat and sausages. I always buy him beautiful clothes and toys. He always does some funny tricks. He is afraid of taking bath. My grandmother takes care of him, when i am not at home. I often take him with me to the park for a walk, especially in summer. He likes some sweets, dark chocolate, apples, broccoli, cabbage and coliflower. I like him very much and i don’t feel lonely when he’s with me.

Ոչ ոք չիմացավ, թե որտեղի՛ց  հայտնվեց:

Ոչ մեկը չփորձեց հակաճառել, նա այնքա˜ն բարկացած էր: 

Բոլոր ճանապարհը մի տեղ տանում : 

Բոլորը հրավիրված էին կիրակի օրվա հավաքին: 

Կարծես թե ամբողջ քաղաքը հրապարակ է լցվել: 

Ամբողջ (դառնալ) կրակի բաժին: 

Տրված գոյականները դարձրո´ւ հոգնակի և տեղադրի´ր նախադասությունների մեջ: 

Կետորս,  հրացան, նավապետ, շնաձուկ, ժամացույց: 

Բոլոր նավապետներն էլ երազում են չբացահայտված կղզիներ գտնել: 

Մեզ ասացին, որ բոլոր ժամացույցները հետ են ընկել, ու ոչ մեկը նույն ժամը ցույց չի տալիս: 

Ասում են, որ շնաձուկը արյան հոտն է հրապուրում: 

Այդ տարածքում աշխատող կետորսները հետևում էին կետին ու վախենում էին ,թե ևս մեկին այնուամենայնիվ կվնասի: 

Ցուցադրվող հրացանները այդ նույն զինագործի որդիներն ու թոռներն էին սարքել: 

Ժխտական ապ, դժ, տ, ածանցներով կազմի՛ր տրված բառերի հոմանիշները:
Անգույն-դժգույն, 
անբախտ-դժբաղտ
անգետ-տգետ
 անշնորհք–ապաշնոր
անարդյունք-ապարդունք
 անօրեն-ապօրինի
 անձև-տձև
 անգեղ-տգեղ
 անհաճո-տհաճ
 անգոհ-դժգոհ  

 Առանձնացրո՛ւ այն բառերը, որոնք ժխտական նախածանց ունեն: Անարվեստ, անդեմ, անդուռ, անիվ, անսիրտ, անահ, անուշ, անմահ, անուն, դժոխք, դժգոհ, դժբախտ, դժնի, դժկամ, ապագա, ապարդյուն, ապերախտ, ապուր, ապաշնորհ, ապուշ, ապտակ, տարի, տկար, տհաճ, տպել, տգեղ, տխուր, չամիչ, չտես, չկամ, չարիք:

 Ժխտական նախածանցների իմաստները վերջածանցներով արտահայտելով՝ կազմի՛ր տրված բառերի և բառապակցության հոմանիշները:

Դժգույն, անպոչ, անկուռ (անթև), անքուն:

Գործողության անունը դարձրո՛ւ այդ գործողության հետ կապված առարկայի անուն: Ընդգծի՛ր գործածված ածանցները:

Քերել, գրել, կապել, քամել, թակել, ըմպել, բացել, գործել, խաղալ, ուտել, խմել, հագնել, ձգել, փակել,  ճոճել, զսպել, ջնջել, ծածկել, օրորել:

Ռացիոնալ թվերի համեմատման և ռացիոնալ թվերով թվաբանական գործողությունների կանոնները նույնն են, ինչ որ ամբողջ թվերի համար սահմանված կանոնները։

Ինչպես համեմատենք ռացիոնալ թվերը:

Դրա համար նախ սահմանենք ռացիոնալ թվի բացարձակ արժեքը։ Ռացիոնալ թվի բացարձակ արժեքը կոորդինատային ուղղի վրա այդ թվին համապատասխանող կետի հեռավորությունն է Օ կետից։

Օրինակ.
|-31/40|=31/40
|+31/40|=31/40

Ռացիոնալ թվերը համեմատվում են հետևյալ կանոնի համաձայն.

• երկու ռացիոնալ թվերից ավելի մեծ է այն թիվը, որը կոորդինատային ուղղի վրա գտնվում է ավելի աջ:
•  Ցանկացած դրական ռացիոնալ թիվ մեծ է զրոյից:
• Ցանկացած դրական ռացիոնալ թիվ մեծ է ցանկացած

բացասական ռացիոնալ թվից:

• Երկու դրական ռացիոնալ թվերից ավելի մեծ է այն թիվը, որի բացարձակ արժեքն ավելի մեծ է:
• Երկու բացասական ռացիոնալ թվերից ավելի մեծ է այն թիվը, որի բացարձակ արժեքն ավելի փոքր է:

Ցանկացած բացասական ռացիոնալ թիվ փոքր է զրոյից։

Առաջադրանքներ գրքից.

773. Գտե՛ք թվի բացարձակ արժեքը

ա) |-7 2/9|=7 2/9, բ)|-6 27/71|=6 27/71 գ) |+3 3/4|=3 3/4, դ) |0|=0

774. Համեմատե՛ք հետևյալ ռացիոնալ թվերը

ա)+3 4/5 > -2 1/6, բ) -6 3/10 < 0 գ) -9 1/10 < -8 2/3 դ) 0 < +6 1/2

775. Իրար հավասար են արդյոք կոտորակները

ա) ոչ, բ) այո, գ) ոչ, դ) այո

776. Աճման կարգով գրեք հետևյալ ռացիոնալ թվերը։

-6 1/2, -3 4/5, -2 17/50, 3 81/100, +6 1/2, 10 2/3:

777. Նվազման կարգող գրեք հետևալ թվերը։

+5 77/97, +5 2/3, +1/2, +7/25, -1/3, -3/8, -277/500

Օրվա գլուխկոտրուկը՝
Լիլիթը յուրաքանչյուր տասը րոպեն մեկ մի մոմ է վառում։ Մոմերից յուրաքանչյուրը վառվում  է 40 րոպե ու վերջանում է։ Քանի՞ մոմ է վառվում այն պահից 55 րոպե հետո, երբ Լիլիթը վառեց առաջին մոմը։

4 մոմ

1. Կոորդինատային առանցքի վրա ո՞ր մասում (աջ կողմում, թե ձախ կողմում) են գտնվում.
ա/ դրական կոտորակները

աջ կողմում

բ/բացասական կոտորոակները:

ձախ կողմում

2.Ունենք երկու դրական կոտորակները՝ ⅛ և 1/100, ո՞ր կոտորակն է ավելի աջ տեղադրված կոորդինատային առանցքի վրա:

1/8

3. Դասավորիր ռացիոնալ թվերը նվազման կարգով

0, +1/2, -½, +3,½, +3, -91, +90, -8.¼, 15.25/28

+90, 15.25/28, 3,½, 3, +1/2, 0, -½, -8.1/4, -91:
4. Կատարիր գործողությունը

½ x ⅓=1/6
3 x 1/4=3/4
5.¾ x 6=138/4
2 : ¼=8
3:1.½=6/3=2
12/13 + 1/13=13/13
1 — ¼=3/4
7 + 15/16=127/16
2.⅓ + 1.⅓=7/3+4/3=11/3
12.⅕ + 12.⅕=61/5+61/5=122/5
101.⅖ + 19.⅗=507/5+98/5=605/5=121
2.¾ x 3.½=11/4 x 7/2=77/8
10.⅙ : 61/6=61/6 x 6/61=1
½ + ⅓ + ¼=13/12
9.⅕ — 8.1/10=11/10
5.Գրիր ռացիոնալ թվեր (հինգ օրինակ), գտիր հեռավորությունը զրոյից:
Օրինակ՝
|-1.¼|=+1.1/4

|-437.2/4|=437.2/4

|-67/4|=67/4

|-4/2|=4/2

|-68/4|=68/4

|-150/5|=150/5

6. Օրվա գլուխկոտրուկը՝
Արատեսյան դաշտում աճում են ծաղիկներ։ Ամեն օր ծաղիկների քանակը մեծանում էր ուղիղ երկու անգամ։ Ամբողջ դաշտը ծածկելու համար անհրաժեշտ է 48 օր։ Քանի՞ օր է անհրաժեշտ դաշտի կեսը ծածկելու համար:

Մեկ օր առաջ ծածկվել էր ծաղիկներով  դաշտի ուղիղ կեսը, ուրեմն

48-1=47 օր

Домашнее задание: прочитать сказку “ Сказка о попе и работнике его Балде” до конца. Подумать,  что означают слова “«Не гонялся бы ты, поп, за дешевизной». Составить словосочетания со следующими словами:

щёлкать — щёлкнуть-шёлкать -щёлкать зубами, щёлкнуть пальцами
мутить — замутить-мутить воду,
наказывать — наказатьза проступки
мериться — помериться-меряются взглядами, помериться с другом
прятать/ся — спрятать/ся-прятать деньги
падать — упасть (без сил) с крыши
скакать — поскакать на лошаде
хитрить — перехитрить врага
пугать/ся — испугать/ся от волка

1. 

ա)x=12/5 բ)x=60/7, գ) y=342/3=114 , դ)x=300/24

2. 

1005:3×11=3685

1005+3685=4690

3. Հաշվեք արտահայտության արժեքը

(9/25×5/18) : 6/35 +(28/5 : 7/20) x 15/4=367/12

9/25×5/18=45/450=1/10

28/5:7/20=28/5×20/7=8

1/10:6/35=1/10×35/6=7/12

8×15/4=120/4=30

7/12+30=367/12

4. 

x+5x=60

6x=60

x=60/6=10

5.
Ամենաքիչը քանի՞ գույն է անհրաժեշտ 8×8 չափի քառակուսի աղյուսակը ներկելու համար, որ հարևան վանդակների որևէ զույգ նույն գույնի չլինի (վանդակը ամբողջությամբ ներկում ենք մեկ գույնով, հարևան կհամարենք այն վանդակները, որոնք ընդհանուր կողմ ունեն):

2 գույն

6. Ավտոմատ սարքում երկու գույնի կոնֆետ կա՝ կարմիր և դեղին: Յուրաքանչյուր 100 դրամի դիմաց սարքը տալիս է մեկ կոնֆետ՝ գույնի ընտրությունը կատարում է պատահականորեն: Արամը ամենաքիչը քանի՞ դրամ պետք է ծախսի, որպեսզի նույն գույնի գոնե երկու կոնֆետ հաստատ ունենա:

300դրամ

7. 

38/5=1/1000000=7 600 000

8. 

5000×15:100=750

5000-750=4250

4250×10:100=425

4250-425=4000

1. Տրված կապակցություններում փակագծերի մեջ առնված գոյականները ածանցների օգնությամբ դարձրու հարաբերական ածականներ:

երկաթե դարպաս, մետաքսե դրոշակ, լեռնային գագաթ, ծովային կենդանի, որդիակն սեր, դպրոցական տարիք, փողոցի երթևեկություն, մարմարյա սյուն, գիշերային խավար, արյունոտ լեռներ, լուսավոր միտք, 

2.  Բառակապակցությունների իմաստն արտահայտիր բաղադրյալ ածականով:
Երեք նիշ ունեցող-եռանիշ
երկար կյանք ունեցող-երկարակյաց
ամեն ինչ ուտող-ամենակեր
միջին դարերին պատկանող-միջնադարյան
բերք տվող-բերքատու

ամեն ինչ կարողացող-ամենակարող
գեղեցիկ տեսք ունեցող-գեղեցկատես

բույնը ավերված-բնավեր
կապույտ աչքեր ունեցող-կապուտաչյա

1. Հարցում արտահայտող բառի փոխարեն պահանջվող ձևով (հոլովով) գրի՛ր թանգարան բառը: 

 Տարիներ շարունակ թանգարան սիրով ընդունում էր այցելուներին: 

Թանգարանի տնօրենը ոգևորվել էր նոր գտածոյով: 

Չի կարողանում կտրվել իր ստեղծած թանգարանից: 

Ինչքա՜ն ենք հպարտանում ձեռագիր մատյանների թանգարանով: 

Թանգարանում ամեն ինչ նույնն էր, տարիներն այնտեղ ոչինչ չէին փոխել: 

2. Փակագծերում տրված գոյականները գրի՛ր պահանջվող ձևով (հոլովով):Մարդիկ վաղուց են միջոցներ փնտրում վատ տեսողությունը լավացնելու համար: Վերջապես հայտնագործվեց ակնոցը՝ ապակիով պատրաստված առաջին օպտիկական գործիքը: Ժամանակակից ակնոցը երկար ու դժվարին ճանապարհ է անցել, թեև հիմա մեզ թվում է, թե հնարավոր չէ պատկերացնել տեսողությունը լավացնելու ավելի հասարակ գործիք: Ակնոցը նման մի բան հնարել էին դեռևս Հին Հռոմում: Հայտնի է, որ գլադիատորներրի կռվի սիրահար Ներոն կայսրը կարճատես էր: Կրկեսում տեղի ունեցող ամեն ինչը լավ տեսնելու համար նա օգտվում էր թափանցիկ զմրուխտից պատրաստված մեծ ոսպնյակով: 
3. Կետերի փոխարեն գրիր տրված գոյականները եզակի կամ հոգնակի թվով:

    Փողոցում  ոչ մի մարդ չէր երևում: (մարդ)
    Քաղաքի բոլոր բնակիչները արդեն պիտի որ քնած լինեին: (բնակիչ)
    Բոլոր քաղաքներում նույն բանն է կատարվում: (քաղաք)
    Ամբողջ օրը նվիրեց այդ մի հարցի պատասխանը գտնելու վրա: (օր0
    Բոլոր օրերը վատնեց այդ մի հարցի պատասխանը գտնելու վրա: (օր0
    մեր քաղաքի ամեն մի երեխա գիտի այդ մասին: (երեխա)

1.Տրված բառերի սեռական հոլովը կազմիր, ընդգծիր վերջավորությունները և բացատրիր հոլովաձևերի տարբերությունը:
Ծառ,- ծառի սեղան,-սեղանի  ուսանող,-ուսանողի րոպե,-րոպեի գինի,-գինու տիրուհի,-տիրուհու այգի,-այգու հոգի,-հոգու օր,-օրվա ժամ-ժամվա, ամիս,-ամսվա գարուն-գարնան , որոշում-որոշման,  ձմեռ,-ձմռան քույր-քրոջ, ընկեր,-ընկերոջ տանտիկին-տանտիկնոջ, հայր-հոր, մայր-մոր, եղբայր-եղբոր, անկյուն,-անկյան սյուն,-այան տուն-տան , ուրախություն,-ուրախության սեր,-սիրո կորուստ,-կորստի աղջիկ-աղջկա։
2. Որևէ, ինչ-ինչ, ոչ մի, այլևայլ, յուրաքանչյուր, ամբողջ, բոլոր բառերի հետ եզակի կամ հոգնակի թվով գոյականներ գործածիր:

որևէ մեկը, որևե ընտանիք

ոչ մի տուն, ոչ մի դպրոց

այլևայլ զարդեր, այլեևայլ զգեստ

յուրաքանչուր երեխա, յուրաքանչուր վոք

ամբողջ օր, ամբողջ երկիր

բոլոր մարդիկ, բոլոր ընտանիքները

3.Տրված պարզ գոյականներից կազմիր երկուական բարդ գոյական այնպես, որ դրանք լինեն առաջին արմատ, և բացատրիր հնչյունափոխությունը:
Վայրկյան, մատյան, սառույց, գույն, ալյուր, բույս, լույս:

վարկեանաչափ, մատենագիր, սառցադաշտ, գույնզգույն, ալրաղաց, բուսաբույժ, լուսատու․