Ալվինա Խարազյան

The question of whether we work to live or live to work depends on individual priorities and values. Some see work as a necessity to support their lifestyle, focusing on personal fulfillment outside their job. Others find purpose in their careers, dedicating themselves fully to their work. Those who “work to live” prioritize work-life balance, enjoying time with family, hobbies, and relaxation. In contrast, those who “live to work” find passion and identity in their jobs, often striving for success and impact. Ultimately, the key is balance—work should support life, not consume it.

Առաջադրանքներ 5. Կարդալ «Փարվանան», արձակ շարադրել Թումանյանի «Փարվանա» բալլադի բովանդակությունը (շարադրանքը պետք է կազմված լինի 5-7 նախադասությունից  և պարունակի 50-60 բառ): Փորձիր պարզել՝  ինչ է բալլադը:

Թումանյանի «Փարվանա» բալլադում պատմվում է գեղեցիկ և քաջ աղջկա մասին, որը սիրահարվում է մի երիտասարդի: Սակայն նրա ծնողները դեմ են այդ սիրուն և ստիպում են աղջկան ամուսնանալ ուրիշի հետ: Փարվանան չի հնազանդվում և գերադասում է նետվել անդունդը, քան ապրել առանց սիրելիի: Նրա վիշտն այնքան մեծ է, որ նույնիսկ բնությունն է տխրում: Այսպես, բալլադը պատկերում է սիրո և անձնազոհության ուժը: Բալլադը բանաստեղծական ստեղծագործություն է, որը պատմում է դրամատիկ, հաճախ ողբերգական կամ խորհրդավոր դեպք: Թումանյանի հայտնի բալլադներից են՝ «Փարվանա» – աղջիկը զոհվում է սիրո համար, «Ախթամար» – երիտասարդը ջրահեղձվում է սիրելիի համար, «Սասունցի Դավիթը» – հերոսական պայքարի մասին: Թումանյանի բալլադները հիմնված են լեգենդների և ժողովրդական ավանդույթների վրա:

6. Կարդալ Թմկաբերդի առումը, արձակ շարադրել Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմի բովանդակությունը (շարադրանքը պետք է կազմված լինի 5-7 նախադասությունից  և պարունակի 50-60 բառ):
Փորձիր պարզել՝  ինչ է պոեմը:
Պոեմը մեծածավալ բանաստեղծական ստեղծագործություն է, որը հաճախ նկարագրում է պատմական կամ լեգենդար իրադարձություններ: Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմում պատմվում է Թմկաբերդ ամրոցի գրավման մասին: Բերդի տիրուհին՝ գեղեցիկ իշխանուհին, սիրահարվում է թշնամու զորապետին և դավաճանությամբ հանձնում է բերդը: Սակայն, երբ տեսնում է հայրենիքի կործանումը, ինքնասպան է լինում: Պոեմն ընդգծում է հայրենասիրության և դավաճանության հակադրությունը: 7. Թումանյանը բազմաժանր ստեղծագործող է: Բացի վերը թվարկածից, էլ ինչ ժանրերով է Թումանյանը ստեղծագործել: Կարդա, բեր օրինակներ: Փորձիր պարզել՝  ինչ ասել է գրական ժանր: Գրական ժանրը գրական ստեղծագործությունների դասակարգումն է ըստ ձևի, բովանդակության և կառուցվածքի: Գրականության հիմնական ժանրերն են էպոսը, լիրիկան և դրաման, որոնք իրենց հերթին բաժանվում են տարբեր ենթաժանրերի: Հովհաննես Թումանյանը բազմաժանր ստեղծագործող էր: Նա գրել է՝ Բանաստեղծություններ (օրինակ՝ «Աշուն»,) Բալլադներ (օրինակ՝ «Փարվանա», «Ախթամար») Պոեմներ (օրինակ՝ «Թմկաբերդի առումը», «Անուշ») Աղբյուրավեպեր (օրինակ՝ «Գիքորը») Հեքիաթներ (օրինակ՝ «Սուտասանը», «Կիկոսի մահը») Առակներ (օրինակ՝ «Ծիտը», «Աղվեսն ու կատուն») Վիպակ (օրինակ՝ «Անուշ») Թումանյանի ստեղծագործություններն առանձնանում են ժողովրդական ոճով, խոր իմաստով և լեզվի գեղեցկությամբ:

1. Ваза стоит на окне. Кто поставил вазу на окно?

2. Это кресло всегда стояло около дивана. Почему вы переставили его у двери?

3. Раньше телевизор стоял у окна, а теперь мы поставили его здесь.

4. Пожалуйста, поставьте стулья на место.

5. Надо поставить цветы в воду.

б)

1. Я вошёл в комнату и положил портфель на стул. Портфель лежит на стуле.

2. Девушка положила книгу на стол и вышла из комнаты. Где книга, о которой вы говорили? — Она лежит на столе в вашей комнате.

3. Я всегда кладу деньги в бумажник. Не клади деньги в карман, положи их в бумажник. Деньги должны лежать не в кармане, а в бумажнике.

4. Почему ты никогда не кладёшь свои вещи на место? Пожалуйста, сразу положи свои джинсы в шкаф, повесь свою куртку на вешалку.

в)

1. — Где висит моё пальто? — Куда вы повесили моё пальто? — Ваше пальто висит в передней.

2. Платья и костюмы висят в шкафу. Жена повесила свои платья и костюмы в шкаф.

3. Чей портрет висит в вашей комнате?

4. Вы можете повесить ваш плащ сюда.

5. Повесь пожалуйста, куртку в шкаф.

г)

1. Не клади деньги в карман! Положи их в бумажник!

2. Почему ты бросил книгу на пол? Она раньше лежала на полке. Положи её обратно, пожалуйста!

3. — Куда ты положил мою куртку?! — Я положил её в шкаф.

Задание2.

Прочитайте текст Немного Шерлок Холмс. Коротко своими словами изложите содержание текста, не упустив важных деталей.

Однажды английский писатель Артур Конан Дойль, врач по образованию, приехал в Париж. На вокзале к нему подошёл таксист, взял его чемодан и посадил в машину.

— Куда вас отвезти, месье Конан Дойль?

Он удивился:

— Откуда вы меня знаете?

— Я догадался. Вы приехали с юга Франции, у вас загар, на пальце чернильное пятно — значит, вы писатель. По одежде видно, что она лондонская, а по манере — что вы врач.

Он был поражён:

— Да вы настоящий Шерлок Холмс!

— Всё так, — усмехнулся таксист, — но на вашем чемодане написано ваше имя.

Задание 3.

1. Жители заботятся о своём городе, как о собственном доме, любят его, ухаживают за ним.

2. Дома выкрашены светлыми красками и напоминают разноцветную радугу.

3. Я бы озаглавил этот текст «Город без забот», потому что в нем нет ни бедности, ни печали, а все живут в мире и гармонии, наслаждаясь жизнью.

4. Компьютеры для жителей этого города уже стали вчерашним днём здесь предпочитают непосредственное общение друг с другом.

5. Тяжёлую работу выполняют роботы. Люди заботятся о них и совершенствуют их, не опасаясь безработицы.

1. Ваза стоит на окне. Кто поставил вазу на окно?

2. Это кресло всегда стояло около дивана. Почему вы переставили его у двери?

3. Раньше телевизор стоял у окна, а теперь мы поставили его здесь.

4. Пожалуйста, поставьте стулья на место.

5. Надо поставить цветы в воду.

б)

1. Я вошёл в комнату и положил портфель на стул. Портфель лежит на стуле.

2. Девушка положила книгу на стол и вышла из комнаты. Где книга, о которой вы говорили? — Она лежит на столе в вашей комнате.

3. Я всегда кладу деньги в бумажник. Не клади деньги в карман, положи их в бумажник. Деньги должны лежать не в кармане, а в бумажнике.

4. Почему ты никогда не кладёшь свои вещи на место? Пожалуйста, сразу положи свои джинсы в шкаф, повесь свою куртку на вешалку.

в)

1. — Где висит моё пальто? — Куда вы повесили моё пальто? — Ваше пальто висит в передней.

2. Платья и костюмы висят в шкафу. Жена повесила свои платья и костюмы в шкаф.

3. Чей портрет висит в вашей комнате?

4. Вы можете повесить ваш плащ сюда.

5. Повесь пожалуйста, куртку в шкаф.

г)

1. Не клади деньги в карман! Положи их в бумажник!

2. Почему ты бросил книгу на пол? Она раньше лежала на полке. Положи её обратно, пожалуйста!

3. — Куда ты положил мою куртку?! — Я положил её в шкаф.

Задание2.

Прочитайте текст Немного Шерлок Холмс. Коротко своими словами изложите содержание текста, не упустив важных деталей.

Однажды английский писатель Артур Конан Дойль, врач по образованию, приехал в Париж. На вокзале к нему подошёл таксист, взял его чемодан и посадил в машину.

— Куда вас отвезти, месье Конан Дойль?

Он удивился:

— Откуда вы меня знаете?

— Я догадался. Вы приехали с юга Франции, у вас загар, на пальце чернильное пятно — значит, вы писатель. По одежде видно, что она лондонская, а по манере — что вы врач.

Он был поражён:

— Да вы настоящий Шерлок Холмс!

— Всё так, — усмехнулся таксист, — но на вашем чемодане написано ваше имя.

Задание 3.

1. Жители заботятся о своём городе, как о собственном доме, любят его, ухаживают за ним.

2. Дома выкрашены светлыми красками и напоминают разноцветную радугу.

3. Я бы озаглавил этот текст «Город без забот», потому что в нем нет ни бедности, ни печали, а все живут в мире и гармонии, наслаждаясь жизнью.

4. Компьютеры для жителей этого города уже стали вчерашним днём здесь предпочитают непосредственное общение друг с другом.

5. Тяжёлую работу выполняют роботы. Люди заботятся о них и совершенствуют их, не опасаясь безработицы.

06:00 — Արթնանում եմ։
06:20 —Գնում եմ վազելու։
7։10 — Գալիս եմ տուն լոգանք եմ ընդհունում։
08:00 — Նախաճաշում եմ։
8։30—Սսկսում եմ պատրաստվել։
08:50 –—Դուրս եմ գալիս տանից։
09:00 —Հասնում եմ դպրոց։
09։00-09։20 —Մասնակցում եմ տնդհանուր պարապմունքին
09:20-14:20 —Մասնակցում եմ դասերին։
15:00 —Վերադառնում եմ տուն։
15:30 — Ճաշում եմ։
16:00-19։30— Հաճախում եմ պարապմունքների։
20։00 —Ընթրում եմ։
20։30-22։00 — Կատարում եմ տնային աշխատանքներս։
22։30— Լոգանք եմ ընդհունում։
23։10– Քնում եմ։

Առղջ ապրելակերպի սկզբունքները:

Առողջ ապրելակերպի սկզբունքները ներառում են մի քանի կարևոր բաղադրիչներ:Սնունդը պոտք է լինի կարգավորված և կազմված սպիտակուցներից,ածղաջրերից,ճարպերից, վիտամիններից և միկրոտարրերից: Այսպիսի բաղադրիչներց կազմված սնունդ ընդհունելով օրվա ընթացքում կլինենք ավելի առույգ։

Քունը շատ կարևոր է. օրվա ընթացքում պետք է առնվազն 8 ժամ քնել։Կանոնավոր քնի ընթացքում մարդու օրգանիզմը աշխատում է ճիշտ և նպաստում է նաև լինել առողջ։

Առողջ ապրելակերպը նաև վերաբերվում է ֆիզիկական ակտիվությանը օրինակ մարդիք ովքեր զբաղվում են սպորտով նրանց ավելի հետ է տրվում առօրյա կյանքը և շնչառական օրգաննների և ամբողջ մարմնի վրա։

1.
1) 12
2) 12.5

2.
1)120/13
2)13

3.
1) HN² = CN * NB, 144= 6 * NB, NB = 24, CB=24+6=30
HM² = MC * MA, 36 = 12 * MA, MA = 3, AC=3+12=15
Պատ․՝ CB=30

2) S = 30*15/2 = 225 սմ²

4.
1) HN² = CN * NB, 64= 4 * NB, NB = 16, CB=4+16=20
HM² = MC * MA, 16= 8 * MA, MA = 2, AC=2+8=10
Պատ․՝ CB=20

2) S=10*20/2=100 սմ²

5.
1) ? 2) ?

Գենետիկայի հիմնական հասկացությունները, ժառանգականություն և փոփոխականություն  Մենդելի 1-ին օրենք, գենոտիպ և ֆենոտիպ:

Ամփոփիչ հանձնարարություն՝

1․Նկարագրել ին՞չ է գենոտիպը, ֆենոտիպը, դոմինատ և ռեցեսիվ գեները,բերել  օրինակներ։

Յուրաքանչյուր օրգանիզմի բոլոր գեների ամբողջությունը կոչվում է գենոտիպ:

Օրգանիզմների բոլոր հատկանիշների ամբողջությունը կոչվում է ֆենոտիպ: Այն իր մեջ ներառում է արտաքին, տեսանելի հատկանիշների (մաշկի կամ մազերի գույնը, քթի կամ ականջի ձևը և այլն)։

Դոմինանտ գենը այն գենն է, որը գերակշռում է և ճնշում է մյուս՝ թույլ կամ ռեցեսիվ գենին։ Այդ պատճառով դոմինանտ գենը կարող է արտահայտվել օրգանիզմում, նույնիսկ եթե այն ներկա է միայն մեկ ծնողից։ Ի տարբերություն դրա, ռեցեսիվ գենը ավելի թույլ ազդեցություն ունի և չի արտահայտվում, եթե առկա է նաև դոմինանտ գեն։ Ռեցեսիվ գենը կարող է արտահայտվել միայն այն դեպքում, երբ տվյալ գենը ներկա է և՛ մոր, և՛ հոր գենոտիպում։ Այսինքն՝ պետք է երեխային անցած լինեն նույն ռեցեսիվ գեները երկու ծնողներից էլ, որպեսզի այդ հատկանիշը երևա։

Օրինակ՝ աչքի գույնը կարող է ժառանգվել այս ձևով։ Շականագույն աչքի գենը դոմինանտ է, իսկ երկնագույնը՝ ռեցեսիվ։ Եթե մարդը ժառանգում է մեկ շականագույն և մեկ երկնագույն գեն, ապա աչքերը կլինեն շականագույն, որովհետև դոմինանտ գենն է գերակշռում։ Սակայն եթե մարդը ստանում է երկու երկնագույն գեն՝ մեկական մորից և հորից, ապա նրա աչքերը կլինեն երկնագույն։

2․Նկարագրել ժառանգականության և փոփոխականության դերը օրգանիզմների զարգացման պրոցեսում և էվոլյուցիայում։

Ժառանգականությունը օրգանիզմերի հատկությունն է, որի շնորհիվ սերունդները ծնողներից գեների միջոցով ստանում են ֆիզիկական և կենսաբանական հատկանիշներ։

Օրգանիզմի անհատական զարգացման ընթացքում նոր հատկանիշներ ձեռք բերելու ունակությունը կոչվում է փոփոխականություն․ լինում են ժառանգական և ոչ ժառանգական։

1. She (visit) visits her grandparents every weekend.
2. The train (leave) leaves at 8:00 sharp every morning.
3. They (not like) don’t like spicy food.
4. Why does he always (forget) forget his homework?
5. The sun rises (rise) in the east.

1. Look! The dog (chase) is chasing the cat around the garden.
2. She (not answer) not answering the phone right now because she is in a meeting.
3. They (prepare) are preparing for the school play this week.
4. What are you (do) doing this afternoon?
5. It (rain) is raining heavily today, so don’t forget your umbrella.

1. She (already/read) has already read three books this month.
2. I (never/see) have never seen such a beautiful sunset before.
3. They (just/finish) have just finished their homework.
4. We (not decide) haven’t decided where to go for the holidays yet.
5. Have you ever (travel) traveled abroad?

1. He (go) went to the cinema with his friends yesterday.
2. I (not understand) didn’t understand the question during the test.
3. They (play) played football in the park last Sunday.
4. When did you (arrive) arrive at the party?
5. She (break) broke her phone last night.

1. We (watch) were watching TV when the lights went out.
2. The children (not sleep) weren’t sleeping when their parents came home.
3. What were you (do) doing at 8 PM yesterday?
4. While she (read) was reading a book, her brother was playing games.
5. It (rain) has been raining heavily all morning.

1. By the time I arrived, they (leave) had left the building.
2. She (already/finish) had already finished her homework before dinner.
3. We (not hear) had not heared about the news until he told us.
4. Had you (ever/be) ever been to Paris before you moved to France?
5. The teacher (just/explain) had just explained the rules before the class started.

1. They (travel) will travel to Italy next summer.
2. I (not attend) will not attend the meeting tomorrow.
3. What time does the concert (start) start tonight?
4. She (finish) will have finished her project by next week.
5. Will you (help) help me with my homework later?
   
   1. He has been waiting for the bus for over an hour.
   2. She has been studying French since last year.
   3. They have been playing football all afternoon.
   4. How long have you been working at this company?
   5. I have not been feeling well lately.
   
   1. He had not slept well for weeks before visiting the doctor.
   2. By the time we arrived, they had been waiting for us for over an hour.
   3. She had worked at that shop for five years before it closed.
   4. They had been practicing all day, so they were exhausted.
   5. How long had you been studying before the exam started?

3. Կարդալ բանաստեղծություններ Տերյանի «Մթնշաղի անուրջներ» ժողովածուից: Քեզ դուր եկած բանաստեղծությունները բարձրաձայն կարդա, վերլուծիր կամ ձայնագրիր:

Մթնշաղի անուրջներ
Եկ երկինք, նայի՛ր քո հանդարտ հմայքով
Դեպի իմ հոգին, որ տրտում է, մթնած,
Եվ տես, թե ինչպես անհուն անլեզու
Տանջվում է ու լուռ տառապում դանդաղ։

Կանչի՜ր աստղերին և մի վայրկյանի
Հմուտ դյութանքով թող նրանք թափեն
Մոռացում սգոց, մոռացում վշտերի
Իմ հոգու վրա սառն ու չարագուշակ։

Մթնշաղ է նոր, և հուշերս ծով են,
Հոգիս համրացել ու սգում է անդարձ.
Եվ երբեմն իջնում մի լուռ տրտունջով
Ծածկում իմ հոգին՝ մի վայրկյան հանկարծ։

Վերլուծություն

Այս բանաստեղծությունը Վահան Տերյանի մելանխոլիկ գեղարվեստականության արտացոլումն է, որտեղ «մթնշաղը» խորհրդանշում է ոչ միայն օրվա ավարտը, այլ նաև մարդու ներսում ընթացող հոգեկան մթնշաղը՝ տանջանքը, հուշերը և անդառնալիությունը։ Տերյանը օգտագործում է մի շարք տխուր և տպավորիչ պատկերներ, ինչպիսիք են «մթնած հոգին», «անլեզու տանջանքները», և «մոռացում սգոց», որ խորհրդանշում են այն ծանր զգացմունքները, որոնք պաշարում են բանաստեղծի հոգին։

Բանաստեղծության բնույթը շատ խորհրդածական է։ Տերյանը սիմվոլիստական ոճով ներկայացնում է հոգու և բնության փոխազդեցությունը՝ փորձելով զուգահեռներ գտնել նրանց միջև։ Այստեղ մթնշաղը, աստղերը և բնությունը հանդես են գալիս որպես ուժեր, որոնք կարող են մեղմացնել հոգու ցավը, բայց միայն ժամանակավոր։

Ամենաշատ դուր եկած հատվածը

«Եվ տես, թե ինչպես անհուն անլեզու
Տանջվում է ու լուռ տառապում դանդաղ»։

Այս տողերն արտահայտում են շատ խորը զգացմունքներ, որտեղ հոգին տանջվում է անխոս, առանց որևէ արտահայտման հնարավորության։ Տերյանը շատ հզոր կերպով օգտագործում է «անլեզու» բառը՝ ցույց տալու համար, թե ինչպես կարելի է տառապել, երբ անգամ խոսքեր չկան՝ արտահայտելու ցավը։ «Տանջվում է ու լուռ տառապում դանդաղ» հատվածը ավելացնում է տանջանքի անվերջությունը և դանդաղության զգացումը, ինչը ստեղծում է մի տեսակ հոգեբանական ճնշում։

1․ Կարդալ Վահան Տերյանի մասին պատմող նյութը և գրավոր վերապատմիր բլոգում։ Վահան Տերյանը (Տեր-Գրիգորյան) XX (1885-1920)դարի սկիզբի արևելահայ պոեզիայի առաջնորդ բանաստեղծն է։ Սկզբում՝ սիմվոլիստ, վերջապես ձևավորեց հոգեբանական ռեալիզմի ոճը։ Նա ծնվել է 1885 թվականի հունվարի 28-ին (հետադարձ նշվում է՝ փետրվարի 9) Ջավախքի Գանձա գյուղում։ Կրթությունը ստացել է տեղական դպրոցներում, Թիֆլիսի պետական գիմնազիում և 1899 թվականին ընդունվել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում։ 1906-ին, ճեմարանը ավարտելուց հետո, շարունակեց ուսումը Մոսկվայի համալսարանի պատմաբանասիրական ֆակուլտետում՝ հետագայում ստացել նաև կրթություն Պետերբուրգի արևելագիտության ֆակուլտետում (1913–1917թթ.)։ Մեծ քաղաքներում ապրելով, նա խորը զգացմունքներ ունեցավ ժամանակի սոցիալական ու քաղաքական իրադարձություններին նկատմամբ, և հավատում էր, որ Ռուսաստանի հեղափոխությունը կկտրուկ կբուժի ֆիզիկական ու սոցիալական անարդարությունները։ Վերջին տարիներին Bierանդող պետության կարևոր հանձնարարություններով զբաղվելով, 1920 թվականին, ուղևորության ընթացքում, վախճանվեց հայրենիքից՝ Օրենբուրգում։ Չնայած դժվարություններին, ինքը չկորցրեց հայրենիքի նկատմամբ հավերժ սերը ու հավատքը իր ժողովրդի ապագայի նկատմամբ։
2. Կարդա  Տերյանը` գրական հայերենի հիմադիր և Տերյանը՝  հասարակական-քաղաքական գործիչ նյութերը, գրավոր վերապատմիր բլոգում: Վահան Տերյանը, կարճ կյանքով, անգնահատելի ներդրում ունեցավ հայ պոեզիայում: Նրա սիրային, հայրենասիրական և լիրիկական բանաստեղծությունները մինչ օրս պահպանել են իրենց թարմությունն ու ազդեցության ուժը՝ ոգեշնչելով նոր սերունդներին: Տերյանը հեղափոխեց հայ տաղաչափությունը՝ հաղթահարելով շեշտադրության սահմանափակումները և ձևավորելով արևելահայ շեշտական բանաստեղծությունը: Նա առաջինը հայկական պոեզիա բերեց եվրոպական և ռուսական ձևեր՝ սոնետ, տրիոլետ, ռոնդո, ինչպես նաև ալիտերացիաներ: Տերյանի լեզվական վարպետությունը անգերազանցելի մնաց մինչ օրս: Լեզվաբան Ռաֆայել Իշխանյանը հասկանում էր դրա կարևորությունը՝ իր ուսանողներին պարտադրելով արտասանել Տերյանի բանաստեղծությունները, քանի որ դրանք լավագույն ուղեցույցն էին գրական հայերենի կատարյալ տիրապետման համար։ Վահան Տերյանը՝ ազգային գործիչ Վահան Տերյանը ոչ միայն մեծ բանաստեղծ էր, այլև ազգանվեր գործիչ։ Նրա նամակները վկայում են հայրենիքի ցավով տառապող մտավորականի մասին։ 1918-ին նա ղեկավարեց Հյուսիսային Կովկասի ու Աստրախանի հայ փախստականների փրկության աշխատանքները՝ վտանգելով կյանքը նրանց կացարաններով, սննդով ու դեղորայքով ապահովելու համար։ Նա նաև կանխեց Մոսկվայի հայկական եկեղեցու գանձերի բռնագրավումը, ինչը հետագայում վերադարձվեց Սբ. Էջմիածնին։ Տերյանը վճռականորեն պաշտպանեց Հայկական հարցը՝ ընդդիմանալով Տրոցկու ու Ստալինի քաղաքականությանը։ Նրա սկզբունքայնությունը պատճառ դարձավ պաշտոնից հեռացվելուն։ Ի վերջո, 1920-ին նրան գործուղեցին Թուրքեստանով Պարսկաստան ու Թուրքիա, ինչը մահվան ուղի էր նրա՝ ծանր հիվանդության համար։ Տերյանը մահացավ Օրենբուրգում՝ հայրենիքի համար պայքարելիս։