Ալվինա Խարազյան

3․ Կարդացեք Աշոտ Բլեյանի «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիր. ինչպես սկսվեց ամեն ինչ» հարցազրույցը. ծանոթացեք, ուսումնասիրեք, գրավոր եզրակացություն-հետևություն արեք:

Այս հարցազրույցից ես իմացա, որ․

• Աշոտ Բլեյանը ֆիզիկոսի մասնագիտությամբ դասավանդում էր և աշխատում գիտական ոլորտում, բայց 1985 թվականին սկսեց իր գործունեությունը դպրոցում՝ որպես տնօրեն, սկզբում Բանգլադեշի թիվ 183 դպրոցում:
• «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը հիմնադրվել է 1989 թվականին՝ որպես փորձարարական-հետազոտական կրթական ծրագիր, որն ուղղված էր անհատականության, ստեղծարարության և տաղանդի դրսևորման համար արդյունավետ միջավայր ստեղծելուն:
• Կրթահամալիրի ճանապարհը շատ բարդ է եղել, սակայն շնորհիվ պատվիրատուների կամ այլ կերպ ասած սեբաստացի սաների և նրանց ծնողների, դպրոցը կարողացել է հաղթահարել խոչընդոտները՝ կրթության մեջ կիրառելով անհատի կրթական պատվեր, ստեղծականություն և արդիական գործիքներ։
• Կրթահամալիրի անվանումը կապված էր Մխիթար Սեբաստացու Միաբանության հետ և խորհրդանշում էր ուսուցիչների ստեղծագործ ու ոգևորված թիմի միաբանությունը:
• Կրթահամալիրի տոնը նշվում է նոյեմբերին, քանի որ այդ ամիսը սիրելի է Աշոտ Բլեյանի համար: Նա գնահատում է ուշ աշնան առանձնահատուկ, ծանրակշիռ մթնոլորտը և վստահ է, որ այդ ժամանակը հարմար է տոնին պատրաստվելու համար:

Կարդացե՛ք հետևյալ թեման՝ «Տրդատ Առաջինի գահակալումը և Հռոմե-պարթևական 10-ամյա պատերազմը

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին

• Ինչպե՞ս արձագանքեց Հռոմը Հայաստանում տեղի ունեցած գահակալական փոփոխությանը
  Ք.ա. 1-ին դարում Հռոմը, ելնելով իր աշխարհաքաղաքական շահերից, ոչ միանշանակ արձագանքեց Հայաստանում տեղի ունեցած գահակալական փոփոխություններին։ Գերտերություն դառնալով՝ Հռոմը ձգտում էր մեծացնել իր ազդեցությունը Հայոց թագավորության վրա և միջամտել նրա ներքին գործերին՝ մրցելով Պարթևստանի հետ։ Տրդատ I-ի գահակալությունը և հստակ պայմանավորվածությունների բացակայությունը ստիպեցին Հռոմին որոնել քաղաքական լուծումներ, սակայն այն երկար ժամանակ խուսափեց բացահայտ դիրքորոշում ընդունելուց՝ նպատակ ունենալով պահպանել ազդեցությունը տարածաշրջանում։
  
• Ներկայացրե՛ք 10-ամյա պատերազմի ընթացքը։
  Պատերազմի ընթացքը.
  Այս 10 տարիների ընթացքում Հռոմը ստիպված էր պայքարել հակառակորդների հետ՝ հայերի, պարթևների և տեղացիների դեմ, երբեմն կասեցնելով ռազմական գործողությունները և երբեմն նորից վերսկսելով պատերազմը։ Տրդատ I-ը փորձեց միավորել Հայոց արքունիքը ու պայքարել Հռոմի հետ՝ իր տարածքային պահանջների շուրջ։
  
• Ինչու՞ Տրդատն ու Վաղարշ I-ը պնդեցին, որ հաշտության պայմանագիրը կնքվի Հռանդեայում։
  Տրդատ I-ը և Վաղարշ I-ը պահանջեցին, որ հաշտության պայմանագիրը կնքվի Հռանդեայում, քանի որ այն կարևոր ռազմավարական և մշակութային տարածք էր։ Նրա սահմանային դիրքը հնարավորություն էր տալիս Հայաստանին և Հռոմին պահպանել իրենց շահերը և լուծել հակամարտությունը բանակցություններով՝ առանց նոր պատերազմի։
  
• Որտե՞ղ և ե՞րբ թագադրվեց Տրդատը։ Ներկայացրե՛ք նրա գահակալման շրջանը
  Տրդատ I-ը թագադրվեց Հռոմում՝ Ք.հ. 66 թ., Հռոմի կայսր Ներոնի կողմից։ Նա դարձավ Հայոց թագավոր հաշտության համաձայնագրի հիման վրա։ Տրդատ I-ի գահակալման շրջանը բնութագրվեց հարաբերական քաղաքական կայունությամբ, պետական կառավարման ամրապնդմամբ և Հռոմի հետ համագործակցությամբ՝ պահպանելով Հայաստանի ինքնուրույնությունը տարածաշրջանային ուժերի միջև։

Օգտվե՛ք Հայոց պատմություն 10, էջեր 82-85

1.Դո՛ւրս գրել հոդակապ ունեցող բառերը։

Հյուրախաղ, շաքարավազ, տնամերձ, օձաձուկ, լայնարձակ, մրգահյութ,
փորձանոթ, հողագունդ, արծաթագործ, լուսարձակ, նախշազարդ, ալրաղաց,
հայազգի, ծաղկափոշի, նույնարմատ, ծառատունկ, լողավազան, հորդաբուխ,
քարածուխ, գառնարած, մեղվաբույծ, ժամագործ, դիմաքանդակ, ծաղկաման,
սալահատակ, հորդառատ, մեծարժեք, միջանցիկ, եռավանկ, լեռնաշխարհ,
դրամարկղ, կավահող, երկանդամ, քաղցրահամ, սրատամ, ժպտադեմ,
հիշարժան, շաքարաման, գորգագործ, զովաշունչ, ցուցահանդես, քարանձավ,
ջրագռավ, լուսամուտ, զբոսավայր, հացաթխում։

2. Կազմե՛լ արև, լույս, հող, ջուր, նկար արմատներով
   բաղադրված 5-ական բարդություն:

Լուսարձակ,լուսամուտ

Հողագործ, հողատու

Նկարազարդ, նկարագրել, լուսանկար

Ծնվել է 1955 թվականի սեպտեմբերի 4-ին։ «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրի տնօրենն է 1989թ.-ից։
Ավարտել է Երևանի պետական համալսարանը՝ ֆիզիկոսի որակավորմամբ։ 1991թ. եղել է պատգամավորների Երևանի քաղաքային խորհրդի գործկոմի նախագահի տեղակալ։ 1994-1995 թ.` ՀՀ լուսավորության նախարար, 1995-1996թ. ՀՀ ԿԳՆ առաջին փոխնախարար: 1994-2002 թթ.` «Նոր ուղի» հասարակական-քաղաքական կազմակերպության նախագահ։ 1990 թ. ընտրվել է ՀՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր։ 1998 թ. եղել է ՀՀ նախագահի թեկնածու։ Տիար Բլեյանը հարավարևմտյան թաղամասի՝ Բանգլադեշի թիվ 183 դպրոց է եկել 1985 թվականին։ Այդ մասին տպավորիչ է պատմում հենց ինքը՝ տիար Բլեյանը․ «Դա մի փոքր երկար, բայց սիրելի պատմություն է: Երևանի պետական համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետից, որտեղ աշխատում էի, այսպիսի ծրագրով եմ անցել դպրոց: 1985 թվականի օգոստոսի վերջերն էին, համախոհների փնտրտուքը ինձ բերեց հարավարևմտյան թաղամաս (Բանգլադեշ)` թիվ 183 նորաբաց դպրոցի տնօրեն, որին անվանում էին Աշոտների դպրոց, քանի որ փոխտնօրեններն իմ երկու ընկեր Աշոտներն էին` Աշոտ Մանուչարյանն ու Աշոտ Դաբաղյանը։ Եվ այս նոր յուրացվող տարածքում, որտեղ ամեն ինչ դեռ անկազմակերպ էր, իմ բախտը բերեց, որովհետև ինձ պես «խենթ» երկու Աշոտները իմ օգնականներն էին։ Եվ մենք` երեք Աշոտներով, տեսնելով, որ շատ հարմար պահ է գորբաչովյան վերակառուցումներից հետո, երբ խորհրդային ռեժիմը հոգեվարքի մեջ էր, օգտվեցինք այդ ազատությունից և 1989-ին Հայաստանի կառավարությանը կարողացանք համոզել ընդունել մեր կրթական նախագիծը: Ստեղծվեց «Մխիթար Սեբաստացի» կրթահամալիրը` որպես փորձարարական-հետազոտական միավորում, որպես անհատի հնարավորությունների, կարողությունների ու տաղանդի դրսևորման արդյունավետ միջավայր»:

Հետո աշխատանքային երկար, տարիներ, մանակավարժական նոր մոտեցումներ, ստեղծագործական, աշխատանքային բազում հաջողություններ, ազգային արժեքները կարևորող կրթության և փորձարարական, նորարական կրթության համաշխարհային փորձի ու ձևերի համադրում՝ այլընտրանքային ուսուցում, մեդիակրթություն, բլոգավարություն։ Նա մեզանում կրթության գործի մեծ կազմակերպիչ է։ Տիար Բլեյանի մանկավարժական գաղափարներն անսպառ են, անսպառ է նաև նրա եռանդն ու աշխատասիրությունը։

1. Համացանցի օգնությամբ փորձիր պարզել՝ ով է Մխիթար Սեբաստացին: Կարդացածդ բանավոր ներկայացրու, այնուհետև 7-10 նախադասությամբ վերապատմիր բլոգում:

Մխիթար Սեբաստացին (1676–1749) հայ մշակույթի, կրթության և եկեղեցական կյանքի ամենախոշոր գործիչներից է։ Նա ուսանել է Սեբաստիայի Սուրբ Նշան վանքում (1685–1691թթ.) և դարձել սարկավագ՝ Մխիթար անունով։ Վաղ տարիքից նպատակադրել է ստեղծել միաբանություն, որը կծառայի հայ ժողովրդի կրթական, հոգևոր ու մշակութային առաջընթացին։ 1692թ․ այցելել է Սուրբ Էջմիածին, ապա՝ Սևանա կղզի, որտեղ Աստվածամոր տեսիլքը ավելի է խորացրել նրա վճռականությունը միաբանություն հիմնելու հարցում։

1703-ին նա մեկնում է Մորեա թերակղզի և Պապի աջակցությամբ հիմնում է Սուրբ Անտոն Աբբայի միաբանությունը։ Թուրքական վտանգի պատճառով 1715-ին միաբանությունը տեղափոխվում է Վենետիկ։ 1717-ին Վենետիկյան սենատը Սուրբ Ղազար կղզին հանձնեց Մխիթարին։ Այստեղ նա կառուցեց վանք, եկեղեցի ու կրթական շենքեր։ Նրա ղեկավարությամբ միաբանությունը դարձավ հայ մշակույթի, լեզվի և գրականության պահպանման ու տարածման կենտրոն։ Մխիթարյանները հետագայում մեծ աշխատանք կատարեցին գրքերի թարգմանության, տպագրության և ուսումնաբանական գործի մեջ։

2․ Համացանցի օգնությամբ ծանոթացիր Մխիթար Սեբաստացու հայագիտական գործունեությանը։ Գրիր փոքրիկ ուսումնասիրություն, գրավոր և բանավոր ներկայացրու։

Մխիթար Սեբաստացի կառուցել է եկեղեցի, բացել դպրոց (որին ինքը համալսարան է կոչել), հիմնել է մատենադարան, հրատարակել շուրջ 50 հատոր գիրք (14-ը՝ ինքնագիր):

Մեծարժեք է Մխիթար Սեբաստացու և իր աշակերտների նախաձեռնությամբ կազմված հայերեն երկհատոր բառարանը՝ «Բառգիրք հայկազյան լեզվի»: Աչքի է ընկնում գիտական բարձր արժեքով, հայերենի լեզվական իրողությունները քննելու խորիմացությամբ, լեզվի նախկին անաղարտությունը վերականգնելու հմտությամբ։ 

Բառարանը ներառում է Աստվածաշնչի հայերեն թարգմանության բառապաշարը և հայ մատենագրության մեջ օգտագործված բառերը (անուանք, կենդանաց, տնկոց, ականց, չափուց, դրամոց, գործեաց և այլոց կահուց, և կարասեաց), որոնց զգալի մասը ստուգաբանված է, գիտական բացատրություն է տրվել հատկապես հունարենից, պարսկերենից և եբրայերենից փոխառյալ բառերին։ Բառարանի 2-րդ հատորը, որն ըստ էության 1-ին հատորի հավելվածն է, ներառում է այնտեղից դուրս մնացած բառերը, ինչպես նաև հատուկ անունների բառարանը, գրաբար-աշխարհաբար և աշխարհաբար-գրաբար բառարանները։ Աշխարհաբար-գրաբար բառարանում արձանագրված են այդ ժամանակ արդեն մեր ժողովրդական լեզվում օգտագործված թուրքերեն բառերը. այն փաստորեն նաև թուրքերենից փոխառյալ բառերի առաջին բառարանն է։

Սեբաստացու ստեղծագործություններից է նաև «Տաղարանը» («Գիրք քրիստոնեականի վարդապետութեան» գրքում, 1727), որում ամփոփված ոտանավորները ժամանակի հայ քնարերգության մեջ ուրույն տեղ են գրավում: