Ալվինա Խարազյան

Կարդա Համաստեղի-«Աստղկան սայլը» պատմվածքը։

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Պատկերավորման ինչ միջոցներ կան պատմվածքում։ Գտիր և դուրս բեր համապատասխան օրինակները։

• Մակդիր – կապույտ հով
• Փոխաբերություն – ականջ ծռել
• Անձնավորում – փոթորիկը աստղերը հավաքեց ու տարավ երկինք
• Նվազաբերություն – գոնե ձեռքիս մեջ բռնեմ

2. Ինչ ես կարծում՝ ինչու ձկնորսը քար արձան դարձավ, իսկ «Աշուղին աստղերը զույգ թևեր տվին, առին վեր տարին։ Վեր տարին, իրենց խաղընկեր արին»։

Իմ կարծիքով ձկնորսը քարացավ, որովհետև նա ագահ էր և չկարողացավ հասկանալ աստղերի իսկական արժեքը։ Նա դրանք տեսավ միայն որպես հարստանալու միջոց և մտածում էր վաճառելու մասին։ Իսկ աշուղը մաքուր սիրտ ուներ, սիրում էր գեղեցիկը և ցանկանում էր ընդամենը մեկ աստղ։ Նա չէր առաջնորդվում շահով, այլ հոգևոր ցանկությամբ։ Այդ պատճառով էլ վերջում պատժվեց ագահ մարդը, իսկ բարի ու երազող աշուղը պարգևատրվեց։

3. Ինչ ես կարծում, ինչի մասին էր պատմվածքը։ (7-10 նախադասություն)

Կարծում եմ պատմվածքը մարդու ներաշխարհի, ագահության և բարության մասին էր։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ նյութական արժեքները միշտ չէ, որ ամենակարևորն են։ Ձկնորսը ստացավ մեծ հրաշք, բայց չգնահատեց այն։ Նա ցանկացավ օգուտ քաղել աստղերից և կորցրեց ամեն ինչ։ Աշուղը, ընդհակառակը, երազող ու ազնիվ մարդ էր։ Նրա համար աստղը գեղեցկության և երջանկության խորհրդանիշ էր։ Վերջում բարին հաղթեց, իսկ ագահությունը պատժվեց։ Պատմվածքը սովորեցնում է, որ պետք է մաքուր սիրտ ունենալ և գնահատել հոգևոր արժեքները։

4. Քո ցանկությամբ կարող ես ընտրել արևմտահայ այլ գրող, ծանոթանալ ստեղծագործություններին, վերլուծել կամ ձայնագրել։

Դանիել Վարուժան – «Կակաչներ»

Վերլուծություն

Այս բանաստեղծության մեջ Դանիել Վարուժանը գեղեցիկ կերպով ներկայացնում է բնությունն ու կյանքի ուրախությունը։ Կակաչները պարզապես ծաղիկներ չեն, այլ դառնում են սիրո, կրակի, երիտասարդության և գարնան խորհրդանիշ։ Բանաստեղծը նրանց նկարագրում է վառ ու ջերմ գույներով, հատկապես կարմիր երանգներով։ Այդ կերպ ստեղծագործությունը լցվում է կյանքով և շարժումով։ Կակաչները նաև երջանկության ու տոնի զգացում են փոխանցում։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե որքան գեղեցիկ և հարուստ կարող է լինել բնությունը։ Բանաստեղծությունը ընթերցողի մեջ արթնացնում է ուրախություն, սեր և լավատեսություն։

Ծանոթացե՛ք հետևյալ թեմային՝ «Բագրատունյաց Հայաստանի մասնատումն ու անկումը»

Պատասխանե՛ք հետևյալ հարցերին՝

• Պարզաբանե՛ք Բագրատունիների կենտրոնացված պետության թուլացման պատճառները։

Բագրատունիների կենտրոնացված պետության թուլացման հիմնական պատճառներն են․
Կենտրոնական իշխանության թուլացում – թագավորի իշխանությունն աստիճանաբար սահմանափակվում էր, իսկ մարզպանները (իշխանական տները) հզորանում էին։
Ներքին խմորումներ ու ընդհարումներ – տարբեր իշխանական տները հաճախ հակասության մեջ էին մտնում միմյանց հետ և թագավորի դեմ։
Բյուզանդիայի և Արաբական խալիֆայության միջամտությունները – արտաքին ուժերը խարխլում էին երկրի ներքին կայունությունը՝ աջակցելով առանձին իշխաններին։
Տնտեսական դժվարություններ – պատերազմները և հարկային ծանր բեռը թուլացնում էին երկրի տնտեսությունը։
Սելջուկյան արշավանքներ – XI դարի կեսերից սելջուկների ներխուժումները խորացրին ճգնաժամը։

Այս բոլոր գործոնները հանգեցրին Բագրատունիների թագավորության անկմանը։

• Ե՞րբ, որտե՞ղ և ո՞ւմ կողմից ստեղծվեցին ենթակա թագավորությունները։ Դրանցից ո՞րն էր ամենահզորը։

Ենթակա թագավորությունները ստեղծվեցին IX–X դարերում՝ Բագրատունիների թագավորության տարածքում, տարբեր իշխանական տների կողմից՝ Բագրատունիների գերիշխանությունը ճանաչելով։

Դրանք առաջացան հիմնականում Բարձր Հայքում, Վասպուրականում, Սյունիքում և Լոռիում։

• Վասպուրական՝ ստեղծվեց 908 թ.-ին, Ճորա Բաղիշում, Արծրունիների կողմից։
• Սյունիքի թագավորություն՝ ստեղծվեց 970-ականներին Սյունիների կողմից։
• Լոռու թագավորություն (Թաշիր-Ձորագետ)՝ ձևավորվեց 978 թ.-ին, Կյուրիկյանների կողմից։

Ամենահզոր ենթակա թագավորությունը Վասպուրականն էր՝ իր տնտեսական և մշակութային զարգացմամբ։

• Ի՞նչ քաղաքականություն էր վարում բյուզանդիան Հայաստանի նկատմամբ։ Ի՞նչո՞ւ հաջողություն ունեցան բյուզանդացիների ծրագրերը։

Բյուզանդիան վարում էր Հայաստանյան թագավորությունները միացնելու քաղաքականություն՝ նպատակ ունենալով վերացնել անկախ հայկական պետականությունները։

Այդ քաղաքականությունն իրականացվում էր՝

• դիվանագիտական ճնշմամբ,
• հայ իշխաններին տիտղոսներով ու ունեցվածքով գրավելով,
• ներքին հակասությունները խորացնելով։

Բյուզանդացիների ծրագրերը հաջողություն ունեցան, քանի որ

• Հայաստանում կար ներքին մասնատվածություն,
• որոշ հայ իշխաններ նախընտրում էին բյուզանդական հովանավորությունը,
• կենտրոնական իշխանությունը թուլացել էր։
• Ներկայացրե՛ք Անիի թագավորության թուլացման և անկման պատմությունը։

Անիի թագավորության թուլացման և անկման հիմնական պատճառներն էին․

Ներքին գահակալական պայքարներ՝ Բագրատունի իշխանական տների միջև։
Արշավանքներ՝ սելջուկների և այլ թշնամիների կողմից, որոնք կործանեցին տնտեսությունն ու հանգեցրին անկարգությունների։
Բյուզանդիայի ճնշումը՝ շահագրգռված էր թագավորության վերացմամբ։
Ժողովրդի դժգոհություն՝ բարձր հարկերից և անապահովությունից։

1045 թ. Բյուզանդիան վերջնականապես գրավեց Անին, և Բագրատունյաց թագավորությունը անկում ապրեց։

Assignments for 10.04.26
Watch the video “A Woman’ s Life,” and do the exercises 4, 5a, slide 35, page 34

Video

The video is about a woman’s life. At the beginning, she is young and full of dreams. She believes that love and marriage will make her happy.She gets married, but later her husband betrays her. This makes her very sad. She has many problems and feels lonely.Life is not easy for her, but she becomes stronger. She learns important lessons about life.In the end, she understands that life has both happy and sad moments.

1. How many people visit the museum every year?

b. Nearly a million.

2. Why didn’t many women receive a full education about one hundred years ago?

b.It was unusual for girls to stay at school until eighteen years old.

3. What had the suffragettes achieved by 1914?

b. They had persuaded society to pay more attention to women’s rights.

4. Which women got the vote in 1918?

b. Property-owning women who were also over a certain age.

5. What does the presenter say about women in Britain today?

a.There are more working women than at any other time in history.


5a.

100 years ago people needed skills like cooking, sewing, cleaning, farming, and taking care of children. Today people need skills like computer skills, communication, problem-solving, time management, and teamwork. The lists are different because in the past people focused on home and basic life skills, but today skills are more modern and related to work and technology.

Skills needed 100 years ago:

• Cooking
• Sewing
• Cleaning
• Farming/manual work
• Taking care of children

Skills needed today:

Teamwork

Computer skills

Communication

Problem-solving

Time management

1. Ջրի պակասում

Շատ փոքր լճերում ջուրը քիչ է դառնում՝ կլիմայի փոփոխության, երաշտի և մարդկանց կողմից շատ օգտագործելու պատճառով։

2. Աղտոտվածություն

Լճերը հաճախ կեղտոտվում են աղբով, քիմիական նյութերով և կեղտաջրերով, ինչը վնասում է ջրի մաքրությանը։

3. Կենդանիների և բույսերի նվազում

Աղտոտման և պայմանների փոփոխության հետևանքով որոշ կենդանիներ ու բույսեր անհետանում են։

4. Ճահճացում և չորացում

Որոշ լճեր ժամանակի ընթացքում դառնում են ճահիճ կամ լրիվ չորանում են։

5. Մարդու ազդեցություն

Շինարարությունը, անտառահատումները և անկարգ տուրիզմը վնասում են լճերի բնական միջավայրը։

1. Զուգահեռագծի հիմքը 8 սմ է, բարձրությունը՝ 5 սմ։ Գտնել մակերեսը։

S = 8 * 5 = 40

2. Զուգահեռագծի կողմը 12 սմ է, այդ կողմին տարված բարձրությունը՝ 7 սմ։ Գտնել մակերեսը։

S = 12 * 7 = 84

3. Եռանկյան հիմքը 10 սմ է, բարձրությունը՝ 6 սմ։ Գտնել մակերեսը։

S = 30

4. Եռանկյան հիմքը 15 սմ է, բարձրությունը՝ 4 սմ։ Գտնել մակերեսը։

S = 30

5. Զուգահեռագծի մակերեսը 54 սմ² է, հիմքը՝ 9 սմ։ Գտնել բարձրությունը։

54 = 9 * h, h = 6

6. Եռանկյան մակերեսը 35 սմ² է, հիմքը՝ 14 սմ։ Գտնել բարձրությունը։

70 = 14 * h, h = 5

7. Եռանկյան գագաթից անցկացված բարձրությունը հիմքը բաժանում է 3 սմ և 5 սմ հատվածների։ Եթե ամբողջ եռանկյան մակերեսը 32 սմ² է, գտնել ստացված երկու փոքր եռանկյունների մակերեսները։

3+5=8
64 = 8 * h, h = 8
S 1 = 8 * 3 / 2 = 12
S 2 = 8 * 5 / 2 = 20

8. Զուգահեռագծի մի կողմի միջնակետից անցկացված ուղիղը բաժանում է այն երկու մասի։ Կարո՞ղ են արդյոք այդ մասերի մակերեսները հավասար լինել։ Հիմնավորել։

Եթե ուղիղն անցնում է զուգահեռագծի մի կողմի միջնակետով և զուգահեռ է հանդիպակաց կողմին, ապա այն զուգահեռագիծը բաժանում է երկու հավասար մասերի։

9. Եռանկյան երկու կողմերը 10 սմ և 14 սմ են։ Նրանց միջև անկյունը 120° է։ Գտնել մակերեսը։

√3/2 * 10 * 4 / 2= 20√3

10. Զուգահեռագծի կողմերը 12 սմ և 15 սմ են, անկյունը՝ 150°։ Գտնել մակերեսը։

12 * 5 * 1/2 = 30

11. Եռանկյան կողմերը 7 սմ, 9 սմ և 12 սմ են։ Գտնել մակերեսը։

7+9+12=28, 28/2=14
14*7*5*2=980, √980=31.3

12. Եռանկյան կողմերը 6 սմ, 8 սմ և 10 սմ են։ Գտնել մակերեսը երկու եղանակով։

6+8+10=24, 24/2=21
12*6*4*2=576, √576=24

13. Եռանկյան հիմքը 8 սմ է, բարձրությունը՝ 6 սմ։ Այդ եռանկյան գագաթները միացնելով ստացվել է զուգահեռագիծ։ Գտնել զուգահեռագծի մակերեսը։

6 * 8 = 48

14. Երկու եռանկյուն ունեն հավասար հիմքեր։ Մեկի բարձրությունը մյուսից 4 սմ-ով մեծ է։ Եթե փոքր եռանկյան մակերեսը 30 սմ² է, իսկ մեծինը՝ 50 սմ², գտնել նրանց բարձրությունները։

30 = h*x/2
50=(h+4)*x/2

15. Զուգահեռագծի մակերեսը 96 սմ² է։ Մի կողմը 12 սմ է, իսկ անկյունը՝ 30°։ Գտնել մյուս կողմը։

96=12*1/2*x, x=16

16. Եռանկյան մակերեսը 60 սմ² է։ Երկու կողմերը 15 սմ և 8 սմ են։ Գտնել նրանց միջև անկյունը։

60=15*18*sina/2
arcsin(0.4)=23.5

17. Եռանկյան կողմերը 13 սմ, 14 սմ և 15 սմ են։ Գտնել մակերեսը։

21*8*7*6=7056, √7056=84

18. Եռանկյան կողմերը 9 սմ, 9 սմ և 6 սմ են։ Գտնել մակերեսը։

12*3*3*6=648, √684=25.4

19. Ապացուցել, որ եթե զուգահեռագծի անկյունը մեծանում է (կողմերը հաստատուն են), ապա մակերեսը առավելագույն է, երբ անկյունը 90° է։

Մակերեսը կախված է sin a արժեքից, քանի որ կողմերը հաստատուն են, և sin-ի աճի դեպքում մեծանում է նաև նրա արժեքը այդ իսկ պատճառով կախված է sin a — ից։

20. Ապացուցել, որ հավասար մակերես ունեցող եռանկյուններից այն ունի ամենամեծ պարագիծը, որի բարձրությունը փոքր է (հիմքը մեծ է)։

Քանի որ փոքր բարձրություն ունեցող եռանկյունների հիմքը ավելի մեծ է, հետևաբար՝ պարագիծը ավելի մեծ է։

83)4

80)1

81)3

84) 3
85)1

• Ի՞նչ ընթացք ունեցավ պարսկա-բյուզանդկան հակամարտությունը 7-րդ դարի սկզբներին։ Ովքե՞ր ավարտին հասցրին Հայաստանի միավորման գործընթացը։

7-րդ դարի սկզբներին Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի միջև շարունակվում էր հակամարտությունը, որն առաջացել էր տարածքային և քաղաքական շահերի պատճառով։ Այս ժամանակաշրջանում տեղի ունեցան մի շարք ռազմական բախումներ, որոնց արդյունքում երկու կայսրությունները պայքարում էին Հայաստանի վերահսկման համար։ Հայաստանը, որպես ռազմավարական կարևոր տարածք, մշտապես հայտնվում էր այս հակամարտությունների կենտրոնում, և հայ ազնվականները հաճախ օգտագործվում էին երկու կողմերի միջև որպես դաշնակիցներ կամ հակառակորդներ։

Հայաստանի միավորման գործընթացը ավարտին հասցրին հայ noble-ները, որոնց թվում էին Մամիկոնյաններն ու Բագրատունիները։ Նրանք միավորվեցին ընդդեմ արտաքին ճնշումների, հատկապես արաբական արշավանքների, և փորձեցին ստեղծել միասնական քաղաքական կառույց, որը կկարողանար դիմակայել արտաքին սպառնալիքներին։

• Ներկայացրե՛ք արաբական արշավանքները Հայաստան և դրանց հետևանքները։

7-րդ դարի կեսերին արաբական բանակները սկսեցին արշավել Հայաստան։ 636 թվականին տեղի ունեցավ առաջին մեծ արշավանքը, երբ արաբները գրավեցին Հայաստանի մի շարք քաղաքներ և շրջաններ։ Արաբական արշավանքները հանգեցրին մեծ ավերածությունների, սակայն հայերը դիմադրեցին և կազմակերպեցին ապստամբություններ։

Արաբական նվաճումները Հայաստանի տարածքում հանգեցրին մի շարք հետևանքների, այդ թվում՝ տնտեսական անկման, բնակչության արտահոսքի և մշակութային փոփոխությունների։ Հայ ժողովրդի համար այս ժամանակաշրջանը ծանր էր, քանի որ նրանք ստիպված էին հաշտվել նոր իշխանությունների հետ։

• Ե՞րբ և ի՞նչ պայմաններում կնքվեց հայ-արաբական պայմանագիրը։ Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ այն։

Հայ-արաբական պայմանագիրը կնքվեց 652 թվականին, երբ արաբական իշխանությունները որոշեցին ճանաչել հայերի ինքնավարությունը Հայաստանի տարածքում։ Պայմանագիրը փաստաթուղթ էր, որը հաստատում էր հայ ազնվականների իրավունքները և նրանց իշխանությունը՝ պայմանով, որ նրանք վճարեին հարկեր և աջակցեին արաբական բանակներին։

Այս պայմանագիրը կարևոր նշանակություն ունեցավ, քանի որ այն ապահովեց որոշակի ինքնավարություն հայերի համար և թույլ տվեց պահպանել իրենց մշակույթն ու ավանդույթները, մինչդեռ արաբները ստացան ռազմավարական աջակցություն Հայաստանի տարածքում։

• Ներկայացրե՛ք Հայաստանի վիճակը 7-րդ դարի երկրորդ կեսին։

7-րդ դարի երկրորդ կեսին Հայաստանը հայտնվեց դժվարին վիճակում։ Արաբական իշխանությունը, չնայած որոշակի ինքնավարության պահպանմանը, շարունակեց ազդել Հայաստանի քաղաքական և տնտեսական կյանքին։ Հայ ազնվականները, հատկապես Մամիկոնյաններն ու Բագրատունիները, փորձում էին պահպանել իրենց ուժը և պայքարել արաբական իշխանության դեմ։

Այս ժամանակահատվածում տեղի ունեցան մի շարք ապստամբություններ, որոնց նպատակն էր ազատագրել Հայաստանը արաբական իշխանությունից։ Սակայն, այս պայքարը հաճախ հանգեցնում էր նոր պատերազմների և ավերածությունների, և հայ ժողովուրդը շարունակում էր տառապել արտաքին ճնշումների տակ։