Ալվինա Խարազյան

Գործնական աշխատանք  1 . <<Նյութերի  հատկությունները՝  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Ս․ — Նյութի հատկությունը այն բնութագրիչներն են որոնցով նյութերը նմանվում են իրարից կամ տարբերվում։

Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկվում են առանց նոր նյութ ստանալու։ Ամենակարովոր նյութի ֆիզիկական հատկությունը դա խտությունն է՝ p = m/v։

Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունը այդ նյութի ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա (դրական կամ բացասական)։

Նյութի քիմիական հատկությունները ՝ փոխազդեցությունն է այլ նյութերի հետ երբ առաջանում են նոր նյութեր (քիմիական, ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական):

Գործնական աշխատանք  1 . <<Նյութերի  հատկությունները՝  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Ս․ — Նյութի հատկությունը այն բնութագրիչներն են որոնցով նյութերը նմանվում են իրարից կամ տարբերվում։

Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկվում են առանց նոր նյութ ստանալու։ Ամենակարովոր նյութի ֆիզիկական հատկությունը դա խտությունն է՝ p = m/v։

Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունը այդ նյութի ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա (դրական կամ բացասական)։

Նյութի քիմիական հատկությունները ՝ փոխազդեցությունն է այլ նյութերի հետ երբ առաջանում են նոր նյութեր (քիմիական, ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական):

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա- էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Պարզ նյութ՝ Ածխածին

Բանաձև: C

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Սև (գրաֆիտի ձև), անգույն (դիմացկուն ածխածին)

Խտություն: Գրաֆիտ՝ 2.26 գ/սմ³, ադամանդ՝ 3.51 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 4200°C

Հալման ջերմաստիճան: 3550°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր (հատկապես գրաֆիտը)

Էլեկտրահաղորդականություն: Գրաֆիտը հաղորդում է, ադամանդը՝ ոչ

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Պարզ նյութ՝ Ալյումին

Բանաձև: Al

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Արծաթագույն

Խտություն: 2.70 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 2519°C

Հալման ջերմաստիճան: 660°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր

Էլեկտրահաղորդականություն: Բարձր

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Բարդ նյութ՝ Ջուր

Բանաձև: H₂O

Դասակարգում: Բարդ, անօրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 1 գ/սմ³ (20°C)

Ագրեգատային վիճակ: Հեղուկ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 100°C (մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)

Հալման ջերմաստիճան: 0°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում (մաքուր վիճակում)

Լուծելիություն ջրում: Լուծվում է

Օրգանական նյութ՝ Մեթան (CH₄)

Բանաձև: CH₄

Դասակարգում: Բարդ, օրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 0.656 գ/լ (գազային վիճակում)

Ագրեգատային վիճակ: Գազային 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: −161°C

Հալման ջերմաստիճան: −182°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում

Լուծելիություն ջրում: Չափազանց քիչ լուծելի

Առաջադրանք 2. Աղյուսակից  ընտրեք10  նյութ,  գրեք  դրանց  բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

• Ինչպիսի՞ տարրերից  են  կազմված նյութը, ատոմների  քանակը (ինդեքսները)
• Հաշվեք  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
• Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Նյութ 1: Ջուր (H₂O)
Բանաձև: H₂O
Կազմված է: Հիդրոգեն (H) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ: 2 ատոմ ջրածին, 1 ատոմ թթվածին
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×16)=18
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2×1 / 18 = 0.111 (11.1%)
Թթվածին: 16/18​=0.889 (88.9%)

Նյութ 2: Ածխաթթու գազ (CO₂)
Բանաձև: CO₂
Կազմված է: Ածխածին (C) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×12)+(2×16)=44
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 12/44 = 0.273 (27.3%)
Թթվածին: 32/44 = 0.727 (72.7%)

Նյութ 3: Նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Բանաձև: NaC
Կազմված է: Նատրիում (Na) և քլոր (Cl)
Ատոմների քանակ:
Նատրիում (Na)՝ 1
Քլոր (Cl)՝ 1
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×23)+(1×35.5)=58.5
Զանգվածային բաժիններ (w):
Նատրիում։ 23/58,5 = 0.393 (39.3%)
Քլոր: 35.5/58.5 = 0.607 (60.7%)

Նյութ 4: Ածխաթթու (H₂CO₃)
Բանաձև: H₂CO₃
Կազմված է: Հիդրոգեն (H), ածխածին (C), թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Հիդրոգեն (H)՝ 2
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×12)+(3×16)=62
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2/62 = 0.032 (3.2%)
Ածխածին: 12/62=0.194 (19.4%)
Թթվածին: 48/62 = 0.774 (77.4%)

Նյութ 5: Ամոնիակ (NH₃)
Բանաձև: NH₃
Կազմված է: Ազոտ (N) և հիդրոգեն (H)
Ատոմների քանակ:
Ազոտ (N)՝ 1
Հիդրոգեն (H)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×14)+(3×1)=17
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ազոտ: 14/17 = 0.824 (82.4%)
Հիդրոգեն: 3/17 = 0.176 (17.6%)

Նյութ 5։ Քացախաթթու(C₂H₄O₂)
Բանաձև։ C₂H₄O₂
Կազմված է։ Ածխածին(C) , Ջրածին(H), Թթվածին(O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին(C) 2
Ջրածին(H) 4
Թթվածին(O)` 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr = (2*12)+(4*1)+(2*16) = 60
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 24/60 = 0.4 (40%)
Ջրածին: 4/60 = 0.0666 (6.6%)
Թթվածին: 32/60 = 0.5333 (53.33%)
Մոլային բաժին։
X = 0.167/ 0.167 + 5 ≈ 0.167/5.167 ≈ 0.0323

September 25, 2024
Classwork
The Story of William Tell
Assignment 1
Read the sentences below and decide if they are true or false. Write “True” if the statement is correct and “False” if it is not. Correct it.

1. William Tell is a folk hero in France.
False
2. William Tell was known for being an excellent archer.
false
3. Baron Gessler set up a pole with his hat on it as a symbol of Austrian power.
False
4. Baron Gessler made everyone bow down to a hat in the town square.
True
5. William Tell willingly agreed to shoot an apple off his son’s head.
True
6. William Tell’s son was afraid when his father aimed the arrow at the apple on his head.
True
7. Gessler was pleased when William Tell successfully shot the apple off his son’s head.
True
8. William Tell used two arrows to shoot the apple off his son’s head.
True
9. Tell escaped from Gessler’s guards while being transported to prison.
True
10. After freeing the townspeople, William Tell became their king.
True

Assignment 2
Answer the multiple-choice questions

1. Who was Baron Gessler?
a) A Swiss hero
b) An Austrian governor
c) A farmer from Bürglen
d) A crossbowman

2. What did Gessler put on a tall pole in the public square?
a) A flag
b) His sword
c) His hat
d) A crown

3. Where was William Tell from?
a) Bürglen
b) Altdorf
c) Austria
d) Zurich

4. Why did Gessler want to punish William Tell?
a) For stealing his hat
b) For shooting an arrow at him
c) For refusing to bow down to the hat
d) For helping the townspeople escape

5. What challenge did Gessler give William Tell?
a) To shoot an apple off his own head
b) To shoot an apple off his son’s head
c) To duel with Gessler
d) To bow down to the hat

6. How far away was William Tell when he shot the apple off his son’s head?
a) 50 paces
b) 100 paces
c) 200 paces
d) 150 paces

7. Why did William Tell carry a second arrow?
a) In case he missed the apple
b) To protect himself from Gessler’s guards
c) To kill Gessler if he harmed his son
d) For a second challenge

8. What did Gessler do after Tell shot the apple?
a) Praised Tell
b) Tried to imprison him
c) Made Tell a knight
d) Let him go free

9. How did William Tell eshate from Gessler?
a) He was freed by the townspeople
b) He escaped while being transported to a prison island
c) He bribed the guards
d) Gessler let him go

10. What did the townspeople want William Tell to become after they were freed?
a) A soldier
b) Their king
c) A duke
d) A farmer

Assignment 3
Translate the sentences into English

Ուիլյամ Թելի պատմությունն այսօր կարևոր է, քանի որ այն մեզ սովորեցնում է պայքարել (stand up for) ճշմարտության համար: Ուիլյամ Թելը Շվեյցարացի հերոս էր, ով քաջություն դրսևորեց (show courage), երբ հրաժարվեց հնազանդվել (obey) բռնակալին: (tyrant[‘taɪərənt]) Պատմության հայտնի մասում (part) Թելը պետք է կրակեր իր որդու գլխին դրված խնձորի վրա 100 քայլից (from 100 paces) և նա արեց դա: Այս պատմությունը հիշեցնում է ամբողջ աշխարհի մարդկանց կարևորության մասին պայքարելու հանուն (for) ազատության ու խիզախության և ընդդեմ (against) անարդար վերաբերմունքի (unfair treatment):

The story of William Tell is important today because it teaches us to stand up for the truth. William Tell was a Swiss hero who showed courage when he refused to obey the tyrant. In the famous part of the story, Tell had to shoot an apple off his son’s head from 100 paces, and he did it. This story reminds people around the world of the importance of fighting for freedom and bravery, and against unfair treatment.

Assignment 5
Find the Armenian equivalent of the following extract from “David of Sassoon”.

“No,” said Melik, “your whole nation must go,
under my sword their submission to show,
and prove that whatever my policy be,
no native of Sassoon shall rise against me.”

— Չէ՛, ասավ Մելիք, քու ամբողջ ազգով

«Չէ՛, ասավ Մելիք, քո ամբողջ ազգով պիտի գնան, մայրենի երկրիս իշխանություն ընդունեն, և որ իմ քաղաքականությունը ինչ էլ լինի, Սասունի բնիկներից ոչ մեկն չի հանդգնիլ ինձի ընդդիմանալ»:

If you need further assistance or details, feel free to ask!

Assignment 6
David’s story resonates with the battle between Hayk of Armenia and Bel of Assyria.
Hayk is the archer protector–forefather of the Armenians. Bel tried to impose his tyranny upon Hayk’s people. But proud Hayk refused to submit to Bel.

Conclusion

The stories of David and Hayk serve as powerful reminders of the enduring human spirit in the face of oppression. They illustrate the importance of standing firm against tyranny, inspiring generations to uphold their rights and heritage. Through their legendary battles, both heroes remain symbols of national identity and pride.

1. Ե՞րբ և ում կողմից է հռչակվել Հայաստանի անկախությունը: Երբ է կնքվել Բաթումի պայմանագիրը, ինչ պայմաններ էին առաջադրվել, և մինչև ե՞րբ գործեց այդ պայմանագիրը։ Դավիթ Մուրադյան

Հայաստանի անկախության հարցը մայիսի 28-ին Թիֆլիսում քննարկվեց Հայոց կենտրոնական ազգային խորհրդում: Այդ օրը պատասխան էր տրվե լու Բաթումում Թուրքիայի կողմից Հայաստանին ներկայացված վերջնագրին: Հայոց ազգային խորհուրդը վճռեց հռչակել Հայաստանի անկախությունը: Արդեն որպես անկախ պետություն՝ Հայաստանը պատվիրակություն ուղարկեց Բաթում՝ թուրքերի հետ հաշտության պայմանագիր կնքելու համար: Այսպիսով՝ Հայաստանի Հանրապետության հռչակման օրը մայիսի 28–ը, մտավ ազգային տոնացույցի մեջ, և ամենակարևորը վերականգնվեց անկախ պետականությունը:

Բաթումի պայմանագիրը։ 1918 թ. հունիսի 4-ին Բաթումում ստորագրվեց հայ–թուրքական հաշտության պայմանագիր: Դրանով Թուրքիան ճանաչեց Հայաստանի անկախությունը: Հաշտության պայմանները Հայաստանի համար խիստ ծանր էին. Թուրքիային էին անցնելու Արևելյան Հայաստանի շատ տարածքներ, Հայաստանն ունենալու էր սահմանափակ թվով զորք, երկաթուղիների վերահսկողությունն անցնելու էր Թուրքիային: Պայմանագիրը գործեց մի քանի ամիս:

2․ Որոնք էին ՀՀ-ի բարձրագույն օրենսդիր և գործադիր մարմինները։ Ընդհանուր

Հայկական պետության կերտումը: Անկախ պետականության կերտման գործը ստանձնեց Հայոց կենտրոնական ազգային խորհուրդը, իսկ մինչև կառավարության ժամանումը Երևան երկրում օրինականություն և կարգուկանոն հաստատելու ուղղությամբ մեծ աշխատանք կատարեց Երևանի հայոց ազգային խորհուրդը` Արամ Մանուկյանի գլխավորությամբ:

Բարձրագույն օրենսդիր մարմինը Հայաստանի խորհուրդն էր (Խորհրդարան): Այն ստեղծված դժվարին պայմանների պատճառով ոչ թե ընտրվեց, այլ ձևավորվեց Թիֆլիսի և Երևանի ազգային խորհուրդների հիմքի վրա։ Բարձրագույն գործադիր իշխանությունը՝ կառավա րությունը, կոչվում էր Մինիստրների (հետագայում՝ Նախարարների) խորհուրդ:

3. Ո՞վ ընտրվեց ՀՀ առաջին վարչապետ: Երբ ՀՀ կառավարությունը և Հայոց կենտրոնական ազգային խորհուրդը Թիֆլիսից ժամանեցին Երևան: Երբ և որտե՞ղ է գումարվել Հայաստանի խորհրդի առաջին նիստը: Ալվինա Խարազյան

Հայոց ազգային խորհուրդը կառավարության նախագահ (վարչապետ) ընտրեց Հովհաննես Քաջազնունուն։ 1918 թ. հուլիսի 17-ին ՀՀ կառավարությունը և Հայոց կենտրոնական ազգային խորհուրդը մեկնեցին Թիֆլիսից և երկու օր անց ժամանեցին Երևան:

Օգոստոսի 1-ին Երևանում գումարվեց Հայաստանի խորհրդի առաջին նիստը, որտեղ հաստատվեցին կառավարության կազմը և ծրագիրը:

4. Ի՞նչ գիտեք ՀՀ պետական խորհրդանիշների մասին: Պետության կայացման ուղղությամբ ուրիշ ի՞նչ քայլեր ձեռնարկվեցին ՀՀ-ում: Դավիթ Մուրադյան

Առաջնահերթ էր սահմանադիր ժողովի հրավիրումը՝ սահմանադրություն ընդունելու համար, ինչպես նաև հրատապ էր գաղթականության, պարենավորման, ֆինանսների, ազգային բանակի ստեղծման, սահմանային վիճելի խնդիրների լուծումը: Քաղաքներում և գավառներում ստեղծվեցին համայնքային ինքնավարություններ: Կատարվեց վարօ չական նոր բաժանում: Երկիրը բաժանվեց չորս նա հանգների: Ստեղծվեցին երդվյալ ատենակալների դատարաններ:

1919 թ. ընդունվեց պետական լեզվի մասին օրենքը, որով հայերենը հռչակվեց պետական լեզու: Ընդունվեցին պետական խորհրդանիշներըդրոշը, զինանշանը և օրհներգը, Պետական դրոշը եռագույն էր կարմիր, կապույտ, նարնջագույն: Զինանշանի հեղինակները՝ Ալեքսանդր Թամանյանը և Հակոբ Կոջոյանն էին: Օրհներգը՝ «Մեր հայրենիք» հայրենասիրական երգն էր:

5. Ներկայացրե՛ք ՀՀ բանակի ստեղծման գործընթացը: Ալվինա Խարազյան

1918 թ. սեպտեմբերին ստեղծվեց Հայկական դիվիզիան` գեներալ Մովսես Սիլիկյանի հրամանատարությամբ: Սահմանային վայրերում կազմավորվեցին զինվորական ուժեր, որոնք միաժամանակ միլիցիայի (ոստիկանության) գործառույթ էին իրականացնում: Լուծարվեցին ֆիդայական խմբերը: Իր զինվորական ուժերը կազմացրեց նաև Անդրանիկը: 1919 թ. մայիսին նա Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի միջոցով զենքերը հանձնեց Հայաստանի կառավարությանը և հեռացավ արտասահման:

Հայկական դիվիզիան շուտով վերակազմավորվեց բանակի: Այն ուներ տարբեր ստորաբաժանումներ՝ բրիգադներ, գնդեր և այլն: Հայկական բանակում կար նաև եզդիների ստորաբաժանում: Առաջին համաշխար հային պատերազմի մասնակից, նախկին Հայկական կորպուսի հրամանատար գեներալ Թովմաս Նազարբեկյանին հանձնվեց բանակի սպարապետությունը: 1920 թ. աշնանը հայկական բանակն ուներ 10 գնդից բաղկացած շուրջ 40 հազա- րանոց բանակ, որի մարտական ուժը 25 հազար էր:

Նուկլեինաթթուները պոլիմերներ են, որոնց մոնոմերները կոչվում են նուկլեոտիդներ։ Բջջում կան երկու տեսակի նուկլեինաթթուներ՝ դեզօքսիռիբոնուկլեինաթթու (ԴՆԹ) և ռիբոնուկլեինաթթու (ՌՆԹ)։ Նրանք կարևորագույն դերն ունեն ժառանգական ինֆորմացիայի պահպանման, փոխանցման և իրականացման մեջ։

ԴՆԹ-ի մոլեկուլն իրենից ներկայացնում է երկու՝ մեկը մյուսի շուրջը ոլորված թելեր՝ շղթաներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պոլիմեր է, որի մոնոմերներն են նուկլեոտիդները։ ԴՆԹ-ում ածխաջրի պարունակությանը անվանում են դեզօքսիռիբոզ։ ՌՆԹ-ն իր կառուցվածքով նման է ԴՆԹ-ի մեկ շղթային։ ՌՆԹ-ի նուկլեոտիդներում ածխաջուրը ոչ է դեզօքսիռիբոզն է, այլ ռիբոզը։ Այստեղից էլ առաջանում է ՌՆԹ-ի անվանումը։

ՌՆԹ-ները լինում են 3 տեսակի։ Առաջին տեսակը փոխադրող ՌՆԹ-ներն են (փ-ՌՆԹ), որոնք չափերով ամենափոքրն են և իրենց են կապում ամինաթթուները և փոխադրում սպիտակուցի սինթեզի վայրը։ Մյուսը տեղեկատվական (ինֆորմացիոն) ՌՆԹ-ներն են (տ-ՌՆԹ կամ ի-ՌՆԹ)։ Դրանք ԴՆԹ-ից սպիտակուցի կառուցվածքի մասին տեղեկատվությունը փոխադրում են սպիտակուցի սինթեզի վայրը։ Վերջապես, ռիբոսոմային ՌՆԹ-ներն (ռ-ՌՆԹ) ունեն ամենամեծ մոլեկուլները և սպիտակուցների հետ միասին ձևավորվում են ռիբոսոմներ։

Նուկլեինաթթուների ֆունկցիաները

Նուկլեինաթթուների հիմնական ֆունկցիան սպիտակուցների կառուցվածքի մասին տեղեկատվության պահպանումն է, հաջորդ սերունդներին փոխանցումը, ինչպես նաև սպիտակուցի սինթեզի իրականացումը։

Նուկլեինաթթուներին է պատկանում օրգանիզմի ժառանգական հատկությունների պահպանման և փոխանցման դերը, այդ պատճառով դրանց երբեմն անվանում են «ժառանգականության նյութ»:

Գտածոն յոթանասուն միլիոն տարվա հնություն ուներ։ Միայն տասը ամիս հետո տուփը կարելի է բացել:

Փոքրիկ հովիվը երեսուն-երեսունհինգ գառ էր պահում: Մի օր երեքը գայլի բաժին դարձավ։ Հիսուներկու շենքից տասներեքը կառուցվել է։ Տասներկու օր մնաց քարանձավում, մինչև որ անձավի մուտքը բացվեց: Բացատում ընկույզի չորս ծառ կա: Միայն մի քաղաքում՝ Բոմբեյում, մարդիկ յոթանասուն լեզվով ու բարբառով են խոսում։

ա) ով ե՛րբ կարող է ասել՝ «ես»,

Առաջին դեմք, երկրորդ դեմք, երրորդ դեմք

բ) ով ո՛ւմ է ասում՝ «դու»,

Առաջին դեմք, երկրորդ դեմք, երրորդ դեմք

գ) ո՛ւմ մասին են ասում՝ «նա»:

Առաջին դեմք, երկրորդ դեմք, երրորդ դեմք

Ժամանակին մի վարժապետ կար։ Վարժապետը շատ էր սիրում, որ մարդիկ իրեն մեծարեն։ Մի վարժապետ իրեն մեծարելու հատուկ ծեսեր էր մշակել սաների համար։ Օրինակ՝ երբ փռշտում էր, երեխաները ոտքի էին ելնում ու, ամեն վանկի վրա ծափ զարկելով, միաբերան վանկարկում․

— Ա-ռող-ջու-թյուն, վար-ժա-պե՜տ․․․

Վարժապետը երեխաներին քաղաքից դուրս էր տարել։ Մի խարխուլ ջրհոր գտան։ Մի անգամ այս վարժապետը պարանը փաթաթեց մեջքին ու իջավ Ջրհորը, որ ծարավ երեխաների համար ջուր բերի։ Պարանն էլ երեխաներն էին բռնել։ Շուտով ջրհորի սառն օդն ու պատերի թացությունը վարժապետի քիթը մտան։ Հանկարծ նա փռշտաց։ Երեխաները տեղնուտեղը բաց թողեցին պարանն ու միաբերան վանկարկեցին․

— Ա-ռող-ջու-թյուն, վար-ժա-պե՜տ․․․

Վարժապետը չհասցրեց շնորհակալություն հայտնել։

Ա. Հեռագիր-հեռագրեր, արոտավայր-արոտավայրեր, լրագիր-լրագրեր, ծառաբուն-ծառաբներ, մրգաջուր-մրգաջրեր, մրջնաբույն-մրջնաբներ, ծաղկեփունջ-ծաղկեփնջեր, միջնապատ-միջնպատեր։

Բ. Մեծատուն-մեծատներ, զինակիր-զինակիրներ, ժամացույց-ժամացույցներ, կողմնացույց-կողմնացույցներ, երգահան-երգահաններ, քարհատ-քարհատներ, պատմագիր-պատմագիրներ, քանդակագործ-քանդակագործներ։

Եթե նախադասության հաջորդ բառը ձայնավոր է ապա գրվում է՝ «ն», իսկ եթե բաղաձայն` գրվում է «ը»:

գ) Ծույլ մարդիկ, իրենց բան ու գործը թողած, ամբողջ օրը կարծես աշխարհի հոգսն են հոգում։

դ) Կան պարծենկոտ մարդիկ, որոնք իրենց ամենասովորական արարքները շատ են կարևորում ու դրանք վեհ գաղափարներով բացատրում։

Ոսկեշար-մատենաշար, ատամնաշար
բազմազբաղ-մտազբաղ
բազկատարած-համատարած, թևատարած
գնդացիր-ցրաշար
ստըրկահոգի-բարեհոգի
սիրահոժար-ինքնահոժար
մեղմանվագ-քաղցրանվագ
սառցալեռ-լեռնաշղթա
բանաձև-գնդաձև
գաղտագողի-գողեգող

Հայոց աշխարհում՝ Արարատյան դաշտի հարավում, մի հրաշալի ու անձեռակերտ կոթող կա: Դա Արարատն է երկնասլաց, մեկուսի լեռնազանգված՝ կոնի նմանվող զույգ գագաթներով: Մասիսն ու Սիսը հանգած հրաբուխներ են: Մասիսի ժայռապատ գագաթը ծածկված է հավերժական ձյունով: Սսի գագաթի մասը նույնպես քարածածկ է: Լանջերը կտրտված են ճառագայթաձև ձորակներով ու հեղեղատներով: Լանջերին խոտառատ արոտներ ու թփուտներ կան. ներքևի գոտում՝ այլևայլ թռչուններ ու կենդանիներ: Հնում լեռը հռչակված էր որպես արքայական որսատեղի: 

Մասիսը զերծ չի մնացել բնական աղետներից: Նրա հյուսիս-արևելյան լանջի խորխորատը՝ հայտնի «Մասյաց վիհ» անունով, որ մերձգագաթային մասում ավելի քան հազար մետր խորություն ունի, առաջացել է երկրաշարժից։

What have you ever done or are going to do to keep it clean? Our city is our home, and we must keep it clean and safe. I try to do small things every day to help the environment. I never throw garbage on the ground. I always use trash bins. At school, we had a clean-up day, and I helped collect papers, plastic, and bottles from the playground and street. I also joined my neighbors to clean the park near our building. We planted small flowers and picked up a lot of trash. Next week, I am going to a tree-planting event with my classmates. We want to make our neighborhood greener. I also talk to my friends about the importance of recycling and not wasting water. If everyone does a little, we can make a big change. It is our duty to protect nature and our city for the future.