Ալվինա Խարազյան

Домашнее задание:  просмотреть Видео о древнеримском фастфуде и ответить на вопросы

Вопросы:

Какие социальные классы чаще всего употребляли уличную еду?

Уличную еду в Древнем Риме чаще всего употребляли представители низшего и среднего классов.

Какой вид еды можно считать «фастфудом» в Древнем Риме?

«Фастфудом» в Древнем Риме можно считать горячую еду и напитки, которые продавались в термополиях.

Где жители Древнего Рима обычно покупали уличную еду?

Жители Древнего Рима покупали уличную еду в термополиях — заведениях, где продавали горячие блюда и напитки.

Какие популярные блюда продавались на рынках и уличных лавках?

На рынках и в уличных лавках продавались горячие блюда, хлеб, овощи, рыба, мясо и напитки.

Каковы основные ингредиенты, использовавшиеся в древнеримской кухне?

Основные ингредиенты древнеримской кухни включали оливковое масло, фрукты, овощи, рыбу, мясо и сыр.

Были ли в Древнем Риме заведения, подобные современным ресторанам быстрого питания?

Да, в Древнем Риме были термополии. Заведения, где продавали горячую еду и напитки.

Как фастфуд в Древнем Риме отличался от современного понимания этого термина?

Римский фастфуд включал свежеприготовленные блюда из натуральных ингредиентов, а не пищу, изготовленную заранее и разогретую.

Թեմա՝ y=a(x-x₀)² +y₀ ֆունկցիան

Գիրք՝ հանրահաշիվ 9

Կարդալ էջ 18-21

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 49-53

ա) x = 12
բ) x = -7
գ) x = -2
դ) x = 10

ա) Տեղափոխել 5 միավոր դեպի ձախ
բ) Տեղափոխել 5 միավոր դեպի ձախ, իսկ ճյուղերը գնում են դեպի ներքև
գ) Տեղափոխել 1 միավոր դեպի աջ
դ) Տեղափոխել 1 միավոր դեպի աջ, իսկ ճյուղերը գնում են դեպի ներքև

ա) (2, 0)
բ) x = 2
գ) x ∈ (-∞ ; ∞)
դ) y ∈ [0, ∞)
ե)

ա)

բ)

գ)

դ)

ա)

բ) x ∈ (-∞ ; ∞)

• Ըստ ձեզ ինչպե՞ս է բնորոշվում «Հայրենիք» եզրույթը
  
  Հայրենիքը այն վայրն է, որտեղ ժողովուրդը ձևավորվել է և ապրում դարեր շարունակ։ Այն ոչ միայն երկրի տարածքն է, այլ նաև պատմական ու մշակութային ժառանգությունը։ Այստեղ է ստեղծվել ու զարգացել մշակույթը։
• Հայկական Լեռնաշխարհն ինչպիսի՞ առանձնահատկություններ ունի

Հայերի հայրենիք Հայկական լեռնաշխարհն ունի գերազանցապես լեռնային տեղանք: Հայկական լեռնաշխարհում կան բազմաթիվ բարձր լեռնաշղթաներ: Կան նաև դաշտեր, հովիտներ ու սարահարթեր: Հայաստանի տարածքը հարևան երկրների համեմատ բարձր է: Այդ պատճառով հաճախ անվանում են նաև Լեռնային երկիր, Լեռնային կղզի։

• Ինչպիսի՞ խոշոր լեռներ կան

Հայկական բարձրավանդակի ամենաբարձր լեռը Մեծ Արարատն է, որը հայտնի է նաև Մասիս անունով: Այն ծովի մակարդակից բարձր է 5165 մ: Իսկ Փոքր Արարատը կամ Սիսն ունի 3925 մ բարձրություն:

• Ի՞նչ խոշոր լճեր են առկա

Սևանա լիճ – Հայաստանի ամենամեծ լիճը, գտնվում է Գեղարքունիքի մարզում։

Արփի լիճ – Գտնվում է Շիրակի մարզում՝ Արփի լեռնաշղթայի մոտ, ունի փոքր չափեր։

Ակնալիճ (Ալ լիճ) – Գտնվում է Արագած լեռան վրա և համարվում է բարձրադիր լիճ։

• Ի՞նչ գիտես Սևանի, Վանա և Ուրմիա լճերի մասին

Սևանն ունի քաղցրահամ ջրեր և հայտնի է նաև Գեղամա կամ Գեղարքունյաց ծով անուններով: Ծովի մակերևույթից բարձր է եղել 1916 մ: Խորհրդային Հայաստանում ջրի անխնա օգտագործման պատճառով լճի մակարդակն իջել է 20 մետրով: Սևանա լիճը վտանգված է, ուստի այսօր ջանքեր են գործադրվում ջրի մակարդակը բարձրացնելու, ինչպես նաև հազվագյուտ ձկնատեսակները վերացումից փրկելու համար:

Վանա լիճը (հնում՝ Բզնունյաց ծով) հայտնի է հատկապես Աղթամար կղզու վրա կառուցված նշանավոր Ս. Խաչ եկեղեցով: Լճի աղի ջրերում բազմանում է միակ ձկնատեսակը` տառեխը:

Մեր լեռնաշխարհի ամենամեծ լիճն Ուրմիան է։ Աղիության պատճառով չունի կենդանական և բուսական աշխարհ: Հնում այն հայտնի էր Կապուտան ծով անվամբ:

• Ի՞նչ է «Աշխարհացույցը»։ Նկարագի՛ր այն կարևոր կետերով

«Աշխարհացույցը» միջնադարյան աշխարհագրական աշխատություն է, որը հեղինակել է Անանիա Շիրակացին 7-րդ դարում։ Այն ներկայացնում է ժամանակի աշխարհագրական գիտելիքները և դիտարկումները։

1. Կառուցվածք. Աշխատությունը բաղկացած է 5 մասից, որոնք նկարագրում են աշխարհը ըստ ժամանակի ունեցած գիտելիքների։
2. Նպատակ. Նպատակն է ընթերցողներին տեղեկացնել այն ժամանակվա երկրների, աշխարհամասերի և բնակավայրերի մասին։
3. Հավաստիություն. Շիրակացին օգտագործել է տարբեր աղբյուրներ՝ ներառելով պատմական և գիտական տեղեկություններ։
4. Մշակութային արժեք. «Աշխարհացույցը» կարևոր վկայություն է հայոց միջնադարյան աշխարհագրական գիտելիքների զարգացման մասին։
5. Պահպանություն. Այն համարվում է հայ միջնադարյան գիտության նշանավոր հուշարձան։

• Քանի՞ երկրների տարածքում է գտնվում Հայկական լեռնաշխարհի տարածքը (Օգտվե՛ք քարտեզից)

Հայաստան, Վրաստան, Իրան, Թուրքիա, Ադրբեջան,

Օգտվե՛ք Հայոց պատմություն 6, էջեր 6-13

Դաս 16: Էլեկտրական շղթաների հաշվարկը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումը

Դաս 17: Հաղորդիչների զուգահեռ միացումը

Գործնականում կիրառվող էլեկտրական շղթաները, որպես կանոն, բաղկացած են լինեւմ էլեկտրաէներգիայի մի քանի սպառիչներից: Շղթայում սպառիչները միմյանց հետ կարող են միացված լինել ամենատարբեր եղանակներով: Սպառիչների միացման ամենապարզ և տարածված տեսակները հաջորդական և զուգահեռ միացումներն են:Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

 Նկարում պատկերված է  R₁, R₂ և R₃ ռեզիստորների հաջորդական միացումը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումն ունի իր օրինաչափությունները: 

  Հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափի և վոլտաչափի միջոցով անհրաժեշտ չափումներ կատարելով, կարելի է համոզվել.1. Հաջորդական միացման դեպքում բոլոր հաղորդիչներում հոսանքի ուժը միևնույնն է՝ I=I₁=I₂=I₃ (1), որտեղ I₁, I₂, I₃-ը համապատասխանաբար I, II և III հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերն են, իսկ I-ն՝ հոսանքի ուժը շղթայում:2. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի լարումը հավասար է առանձին հաղորդիչների լարումների գումարին՝ U= U₁+U₂+U₃ (2), որտեղ U-ն ամբողջ տեղամասի, իսկ U₁, U₂, U₃-ը առանձին հաղորդիչների լարումներն են:Օգտվելով Օհմի օրենքից և հաշվի առնելով (1) հավասարումի (2) առնչությունը կարող ենք պնդել՝ 3. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների գումարին՝R=R₁+R₂+R₃, որտեղ R₁-ը, R₂-ը և R₃-ը առանձին հաղորդիչների դիմադրություններն են, իսկ R-ը ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը:Այս երեք օրինաչափություններ ճիշտ են նաև ցանկացած թվով հաջորդաբար միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե հաջորդաբար իրար միացված են n միատեսակ հաղորդիչներ (ռեզիստորներ), որոնցից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը R1 է, ապա դրանց ընդհանուր դիմադրությունը կլինի՝ R=nR₁ Հաջորդաբար միացված ցանկացած երկու հաղորդիչներում հոսանքի ուժերի հավասարությունից՝ I₁=I₂, հետևում է, որ U₁/R₁=U₂/R₂ կամ U₁/U₂=R₁/R₂

Այսինքն, հաջորդաբար միացված հաղորդիչներում լարումները ուղիղ համեմատական են այդ հաղորդիչների դիմադրություններին:Հաղորդիչների հաջորդական միացման տարբերակիչ առանձնահատկությունն այն է, որ դրանցից թեկուզ մեկի անսարքության դեպքում հոսանքը դադարում է ամբողջ շղթայում:

Հաղորդիչների զուգահեռ միացում

Հաճախ մի քանի սպառիչ, օրինակ արդուկը, հեռախոսը, էլեկտրական լամպը, անհրաժեշտ է էլեկտրական շղթային միացնել կամ շղթայից անջատել իրարից անկախ: Այդ դեպքում սպառիչները չենք կարող միացնել հաջորդաբար, նրանք միացվում են զուգահեռ: 

Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում հաղորդիչների մեկական ծայրերը միացվում են մի կետում, մյուս ծայրերը՝ մեկ այլ կետում կոչվում է զուգահեռ միացում, իսկ այդ կետերը կոչվում են հանգույցներ: 

Նկարում պատկերված է R₁, R₂ և R₃ դիմադրություններ ունեցող երեք հաղորդիչների զուգահեռ միացումը:

Զուգահեռ միացման դեպքում շղթայում հոսանք ուժի՝ I լարման՝ U և դիմադրության՝ R ընդհանուր արժեքնորի և առանձին հաղորդիչներում դրանց արժեքների կապի օրինաչափությունները տարբերվում են հաջորդական միացման համար ստացված օրինաչափություններից:

Փորձնական եղանակով, հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափով և վոլտաչափով կատարելով անհրաժեշտ չափումներ կստանանք՝

1. Զուգահեռ միացման դեպքում հոսանքի ուժը շղթայի չճյուղավորված մասում հավասար է առանձին հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերի գումարին՝I=I₁+I₂+I₃ (1)

Քանի որ հաղորդիչների ծայրերը միացված են միևնույն կետին, ապա.

2. Զուգահեռ միացման դեպքում լարումը հաղորդիչների ծայրերում միևնույնն է. U=U₁=U₂=U₃ (2) Համաձայն Օհմի օրենքի, հաշվի առնելով նաև (1) և (2) հավասարումները կստանանք՝

 UR=UR₁+UR₂+UR₃ այսինքն՝

 3. Զուգահեռ միացված հաղորդիչների լրիվ դիմադրության հակադարձ մեծությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների հակադարձ մեծությունների գումարին, այսինքն՝ 1/R=1/R₁+1/R₂+1/R₃ (3)

Ստացված օրինաչափությունները ճիշտ են նաև ցանկացած թվով իրար զուգահեռ միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե իրար զուգահեռ միացված են R1 դիմադրությամբ n միատեսակ հաղորդիչներ, ապա տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը հավասար կլինի R=R₁n 

Զուգահեռ միացված ցանկացած երկու հաղորդիչների դեպքում տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը որոշվում է R=R₁⋅R₂/(R₁+R₂) բանաձևով: 

Զուգահեռ միացված հաղորդիչների լարումների հավասարությունից՝ U₁=U₂, հետևում է, որ

I₁⋅R₁=I₂⋅R₂ կամ I₁/I₂=R₂/R₁:

Այսինքն զուգահեռ միացված հաղորդիչներում հոսանքի ուժերը հակադարձ համեմատական են այդ տեղամասերի դիմադրություններին:

Թեմատիկ հարցեր և առաջադրանքներ՝

1․ 2,5Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

U = 100 Վ
U₁ = 2,5 Վ
100 Վ / 2,5 Վ = 40 Վ

2․ 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:  

R₁ = 35 Օմ 
R₂ = 7 Օմ

U₁/U₂ = R₁/R₂ = 35 Օմ / 7 Օմ = 5
R₂ = 7 Օմ
R₂-ի ծայրում լարումը փոքր է 5 անգամ:

3․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 6 Օմ
R₂ = 8 Օմ
6 Օմ + 8 Օմ = 14 Օմ

4․ Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

R = 3 * R₁
R₁ = 33 Օմ
3 * 33 Օմ = 99 Օմ

5․ Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 5 Օմ
R = U/I
U = 50 Վ
I = 1 Ա
R = 50/1 = 50 Օմ
R = R₁ + R₂

R₂ = R – R₁ 
50 Օմ – 5 Օմ = 45 Օմ

Թեմա՝ կորդինատային հարթություն

Դասագիրք՝ Երկրաչափություն 9

Կարդալ էջ՝ 5

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 10-16

d_MN = √((12-4)² + (-2-0)²) = √68
d_NP = √((5-12)² + (-9+2)²) = √98
d_MP = √((5-4)² + (-9-0)²) = √82
P_MNP = √68 + √98 + √82

ա) 2 = √((x-2)² + (1-3)²)
4 = (x-2)² + (1-3)²
4 = x² — 4x + 4 + 4
x² — 4x + 4 = 0

D = 16 — 16
D = 0

x₁ = 4/2
x₁ = 2

բ) 7 = √((2x+1)² + (3-x)²)
49 = 4x²+4x+1 + 9-6x+x²
49 = 5x²-2x+10
5x²-2x-39 = 0

D = 4 + 780
D = 784

x₁ = 2 + 28/ 10
x₁ = 3

x₂ = 2 — 28 / 10
x₂ = -2.6

d_AB = √((1-0)² + (-4-1)²) = √26
d_BC = √((5-1)² + (2+4)²) = √52
d_AC = √((5-0)² + (2-1)²) = √26

ա)
A (-3,5)
B (6,4)
C (0, y)

d₁=√((0+3)² + (y-5)²) = 9+√((y-5)²)
d₁=√((0-6)² + (y-4)²) = 36+√((y-4)²)
9+(y-5)² = 36+(y-4)²

9+y²-10y+25 = 36+y²-8y+16
-2y = 18
y = -9

Պատ․՝ C (0, -9)

բ)
C (4, -3)
D (8, 1)
R (0, y)

d₁=√((0-4)² + (y+3)²) = 16+√((y+3)²)
d₁=√((0-8)² + (y-1)²) = 64+√((y-1)²)
16+(y+3)² = 64+(y-1)²

16+y² + 6y + 9 = 64+y²— 2y + 1
8y = 40
y = 5

Պատ․՝ R (0, 5)

1)We’d had dinner when Wendy arrived.

A .Wendy arrived and then we had dinner.

B. We had dinner and then Wendy arrived.

2 .I read the book after I’d seen the film.

A .I saw the film and then I read the book.

B.I read the book and then I saw the film.

2.By the time Dad came home,‘d gone to bed

A I went to bed before Dad came home.

B I went to bed after Dad came home.

3.he didn’t go to bed until her mum had come home.
A She went to bed and then her mum came home.
B Her mum came home and then she went to bed.

5 Mr Banks hadn’t arrived at the office by the time I got there.
A I arrived before Mr Banks.
B Mr Banks arrived before me.

6 They’d bought the plane tickets before they heard about the cheaper flight.
A They bought the plane tickets and later they heard about the cheaper flight.
B They heard about the cheaper flight and then they bought the plane tickets.

7 The girls had tidied the house when the visitors arrived.
A The visitors arrived and later the girls tidied the house.
B The girls tidied the house and then the visitors arrived.

1. We had just heard the news when you rang.
2. I had already thought of that before you suggested it.
3. When I turned on the TV, the programme had already started.
4. She was hungry because she hadn’t eaten anything all day.
5. By the time I left school, I had decided to become a musician.

Թեմա՝ կորդինատային հարթություն

Դասագիրք՝ Երկրաչափություն 9

Կարդալ էջ՝ 1-5

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 1-7

1. ա) A (5, 0) B (0, 3) O (0, 0)
բ) A (a, 0) B (0, b) O (0, 0)

ա) O (0, 0) A (6.5, 0) B (0, 3) C (6.5, 3)

բ) O (0, 0) A (a, 0) B (0, b) C (a, b)

A (-a, 0) B (a, 0) C (0, h)

A	(2, -3)	(-10, -11)	(0, 1)	(0, 0)	(c, d)	(3,5)	(3t+5, 7)	(1, 3)
B	(-3, 1)	(4,7)	(6, -11)	(-3, 7)	(c+x/2, d+y/2)	(3,8)	(t+7, -7)	(-1, -3)
M	(-0.5,-1)	(-3,-2)	(3, -5)	(-1.5, 3.5)	(a, b)	(3, 6.5)	(2t+6, 0)	(0, 0)

5 = 0+x/2
10 = 0+x
x = 10

-3 = 1+y/2
-6 = 1+y
y = -7
C (10, -7)

x = 5+10/2
x= 7,5

y = -3-7/2
y = -5
D (7.5, -5)

Կոնյակի թորման և սպիրտի գործընթացները մի շարք փուլերից են անցնում, և դրանք կարևոր են վերջնական արտադրանքի որակի ու բնութագրերի համար:
Կոնյակի թորման գործընթացը

Կոնյակի պատրաստման հիմնական փուլերից մեկը քաղվածի (գինի) թորման գործընթացն է։ Կոնյակը ստանում են հիմնականում սպիտակ խաղողի գինու վրա՝ այն հատուկ տեխնոլոգիական ընթացակարգերով և երկարատև ծերացման գործընթացում:

Հումքի ընտրություն
Կոնյակի համար օգտագործվում են հատուկ խաղողի տեսակներ՝ հիմնականում Օբերվան, Ֆոլ Բլանշ, Կոլոմբար և այլն: Խաղողը հավաքվում է ավելի վաղ, քան այլ գինու տեսակների համար, որպեսզի վերարտադրվող թթվայնությունը ու խմիչքի թարմությունը պահպանվի։

Թորման և կեղևից առանձնացում
Խաղողի բերքահավաքից հետո խաղողի հատիկները ճզմվում են, և դրանցից ստացվում է մաքուր խեժը։ Հետագայում հյութը միանում է մեկ այլ հեղուկի՝ քաղվածի, հետ։ Կենտրոնական ճնշումը միանգամից թույլ է տալիս հեռացնել խաղողի կեղևները։

Ֆերմենտացիա
Ֆերմենտացիայի ընթացքում խաղողի հյութը վերածվում է ալկոհոլի։ Այս գործընթացը սկսվում է՝ ջերմաստիճանի բարձրացման հետ, և կարող է տևել մինչև մեկ շաբաթ։ Այս փուլում ալկոհոլի չափաբաժինը սովորաբար կազմում է 7-10%։

Դիստիլացիա (խտացում)
Կոնյակի ստացման ամենակարևոր փուլերից մեկը դիստիլացիան է՝ խոշոր ու մանր խտացման սարքերով։ Սա գործընթաց է, որի ընթացքում գինու խառնուրդը բարձրացնում են ջերմաստիճանին, մինչև ալկոհոլը գոլորշիանում է և մաքրվում է: Դիստիլացիան իրականացվում է 2 փուլով՝ առաջին փուլում ստացվում է «շարքը» (հում սպիրտ), որը տարբերվում է ըստ ծավալի: Երկրորդ փուլում, երկրորդ խտացման միջոցով, սպիրտը մաքրվում է և վերածվում է կոնյակի բարձրորակ հեղուկի։

Սպիրտի հետ մշակում
Կոնյակի խառնուրդին կարող է ավելացվել նաև այլ բաղադրիչներ՝ ինչպիսիք են բնորոշ բույրերի համեմունքները, որպեսզի այն ստանա պահանջվող առանձնահատկությունները։

Սպիրտի տեսակներն ու կարգաբառերը

Կոնյակի հիմքում ընկած սպիրտը պետք է լինի բարձրորակ՝ առանց բարդի հավելումների։ Կոնյակի մեջ սպիրտը ստացվում է հիմնականում այգուց ձեռք բերված խաղողից:

Շատ մաքուր սպիրտ
Կոնյակում գտնվող սպիրտը պետք է լինի զտված և մաքրված։ Այս քանակությունը սովորաբար համապատասխանում է 70-80% ալկոհոլային կոնցենտրացիայի, որը ենթարկվում է տարբեր ծերացման գործընթացների։

Թորված սպիրտ (օգտագործվում է որպես խտանյութ)
Թորման և խտացման միջոցով ստեղծվող հեղուկի մեջ պարունակվում են որոշակի քանակությամբ սպիրտ, որոնք են հետագայում օգտագործվում կոնյակի պատրաստման համար։
Պարունակում է որոշակի բաղադրիչներ
Քանի որ կոնյակի արտադրության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում այն, որ սպիրտը ճիշտ համակցված լինի, սովորաբար տարբեր խաղողի տեսակներ օգտագործվում են հենց այդ նպատակի համար։

Ծերացում

Ծերացման ընթացքում կոնյակը ստանում է այն համերն ու բույրերը, որոնք կան տարբեր կոնյակների մեջ՝ սա այդ կաղապարի հասկացություն է, որը որոշված է, թե որքան ժամանակ է պատրաստվում կոնյակը։

Նախակորիզավորները հանդիսանում են կյանքի կազմավորման բջջային մակարդակի առաջին ներկայացուցիչներ: Նրանք երկրագունդը գրաված առաջին օրգանիզմներն են: Նախակորիզավորները տարբերվում են մյուս օրգանիզմներից և շատ բազմազան են: Այդ պատճառով նախակորիզավորներն ունեն դասակարգման սեփական աստիճանակարգը կենդանի օրգանիզմների կայսրությունում:

Բակտերիաների կառուցվածքը համարժեք է բջջի կառուցվածքին, սակայն ունի որոշակի առանձնահատկություններ:

Բակտերիալ բջիջը բաղկացած է ցիտոպլազմայից, որի մեջ գտնվում են.

• բջջի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանոիդը` ռիբոսոմները,
• տարատեսակ պիտանի օրգանական մոլեկուլներ` ներառուկներ, օրինակ` սպիտակուցներ,
• նյութափոխանակության արգասիքներ,
• ժառանգական նյութ:

Բակտերիաների բջջում բացակայում է լավ կազմավորված և հատուկ առանձնացված կորիզը: Կորիզի փոխարեն նրանում պարունակվող ժառանգական նյութը ուղղակի տեղակայված է ցիտոպլազմայում` առանց որևէ սահմանազատման: Այդ պատճառով այս օրգանիզմները կոչվում են նախակորիզավորներ կամ պրոկարիոտներ:

Բակտերիալ ցիտոպլազման պատված է բջջաթաղանթով, որը կոչվում է ցիտոպլազմատիկ թաղանթ: Արտաքինից բակտերիալ բջիջը պատված է բավականին հաստ և ամուր բջջապատով: Այն կազմված է հատուկ ածխաջրերից և ապահովում է բակտերիաների բջջի կայուն ձևը:

Բակտերիաների բջջապատը հիմնականում արտաքինից պատված է լորձաթաղանթով: Այն պաշտպանում է բջիջը արտաքին միջավայրի անբարենպաստ ազդեցությունից` չորացումից, ցրտահարումից, քիմիական ազդեցությունից և այլն:

Բակտերիաները կարող են լինել անշարժ և ակտիվ շարժվող: Շարժուն բակտերիաների բջջապատի արտաքին մակերեսին առկա են մտրակներ և թարթիչներ, որոնք ծառայում են շարժման համար:

Բակտերիաները՝ որպես հնագույն օրգանիզմներ, կենսագործում են ամենուրեք` օդում, ջրում, հողում, այլ կենդանի օրգանիզմներում: Մեկ գրամ հողում հաշվվում է մոտավորապես 3 միլիարդ բակտերիալ բջիջ:

Ընթերցե՛ք հետևյալ թեման՝  «ՀՀ տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքը»

Պատասխանե՛ք

1. Որո՞նք էին ՀՀ տնտեսական կյանքի կազմալուծման պատճառները։ Ի՞նչ միջոցառումներ ձեռնարկվեցին տնտեսական կյանքը վերականգնելու ուղղությամբ։
   
   Անկախության հռչակումից հետո հանրապետության տնտեսական կյանքը կազմալուծվել էր: Ավերիչ երկրաշարժի հետևանքները, ԽՍՀՄ-ի փլուզումը, Արցախյան պատերազմը, շրջափակումը, էներգետիկ ճգնաժամը երկիրը դրել էին ծանր վիճակի մեջ: Խզվել էին միջհանրապետական տնտեսական կապերը, դադարել էր հումքի մատակարարումը:
   
   Հայաստանի Գերագույն խորհուրդն ընդունեց որոշումներ, որոնք նպատակ ունեին կարգավորե լու տնտեսական հարաբերությունները, հանրապետությունը դուրս բերելու ճգնաժամից, ստեղծելու սեփական շուկայական տնտեսական համակարգ: 1990 թ. սեպտեմբերի 10–ին ընդունվեց «Հայաստանի Հանրապետության պետական սեփակա նության մասին» օրենք, ըստ որի՝ ՀՀ տարածքում գտնվող բոլոր պետական ձեռնարկությունների, հիմնարկների և կազմակերպությունների ունեցվածքը հայտարարվեց հանրապետության սեփականություն:
   
   Շուկայական տնտեսությանն անցնելու ճանապարհին ազատականացվեցին ապրանքների գնե րը, որը վատթարացրեց ժողովրդի սոցիալական դրությունը: 1991 թ. հունվարի 29-ին ընդունվեց հողի մասնավոր սեփականության մասին օրենքը։ Հողի սեփականաշնորհումն սկսվեց 1991 թ. գարնանը և ծավալվեց զանգվածաբար: Գյուղացիները ստացան հողային սեփականություն:
   
   Կարևոր նշանակություն ունեցավ 1996 թ. Հայկական ատոմային էլեկտրակայանի (Հաէկ) վերագործարկումը, որը վերացրեց էներգետիկ սովը և արդյունաբերությունը զարգացնելու հնարավորություն տվեց։
   
   2․ Քաղաքական համակարգի վերափոխման և հասարակական-քաղաքական կյանքի ժողովրդավարացման ուղղությամբ ի՞նչ քայլեր ձեռնարկվեցին, և ի՞նչ փոփոխություններ արձանագրվեցին դրանց արդյունքում։
   
   1991 թ. փետրվարի 26-ին ՀՀ ԳԽ-ն ընդունեց «Հասարակական քաղաքական կազմակերպությունների մասին» օրենքը, որով վերացվեց կոմունիստական կուսակցության շուրջ 70 ամյա մենիշխանությունը: Իրավաբանորեն ամրագրվեց բազմակուսակցականության սկզբունքը։ Հանրապետության քաղաքացիները կամավորության սկզբունքով ազատորեն կարող էին հիմնել հասարակական կազմակերպություններ:
   
   3․ Քաղաքական և հասարակական ի՞նչ կազմակերպություններ էին գործում ՀՀ-ում։ Ե՞րբ է ՀՀ օրենսդրությամբ ամրագրվել բազմակուսակցականության ակզբունքը։ Գնահատե՛ք ՀՀ-ում գործող կուսակցությունները և հասարակական կազմակերպությունները։

Ստեղծվեցին նոր կուսակցություններ՝ Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ), Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն (ՀՀԿ), Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ), «Սահմանադրական իրավունք» միություն (ՍԻՄ), իսկ քիչ ավելի ուշ՝ Հայաստանի ժողովրդական (ՀԺԿ), Օրինաց երկիր (ՕԵԿ), ժառանգություն, Բարգավաճ Հայաստան (ԲՀԿ) կուսակցությունները:

Մասնավորաբար անգնահատելի գործունեություն են ծավալել բարեգործական կազմակեր պությունները: Սոցիալ–տնտեսական դժվարին պայմաններում Մայր հայրենիքին անուրանալի աջակցություն nu օգնություն ցուցաբերեցին Հայ բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ), Հայ օգնության միությունը, (ՀՕՄ), Հայ օգնության ֆոնդը (ՀՕՖ), «Հայաստան» համահայկական և «Լինսի», «Շուշի» հիմնադրամներն ու բազմաթիվ այլ կազմակերպություններ: Նրանց օժանդակությամբ կառուցվեցին մշակութային, տնտեսական հիմնարկներ, ճանապարհներ, բնակավայրեր թե՛ Հայաստանում և թե՛ Արցախում:

Էջեր 149-152