Ալվինա Խարազյան

ՀՆՉՅՈՒՆԱԲԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Հնչյուն և տառ

1. Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի է տառով`

ա) բառասկզբում-էկրան,էակ,էլեկտրաեներգիա,

բ) բառամիջում-ամենաէժան,հնէաբան,լայնէկրան

գ) բառավերջում-մանրէ, որևէ,ինչևէ,

2.Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ է հնչյունն արտահայտվի ե տառով`

ա) բառասկզբում-եմ, ես ենք

բ) բառամիջում-վերելակ, անելանելի, վերելք

գ) բառավերջում-Մանե, միջօրե, Նարե, նախօրե

3.Գրի՛ր հինգական բառ, որոնց մեջ ե տառն արտահայտի յէ; հնչյունակապակցությունը`

ա) բառասկզբում-երազ,ելակ,երակ,երամ,երանելի

բ) բառամիջում-ամենաերկար, ամենաերազկոտ, ամենաերկար

4.Գրի՛ր հինգական բառ, որոնց մեջ о հնչյունն սարտահայտվի օ տառով`

ա) բառասկզբում-օազիս,օվկյանոս,օլիմպիադա,օղակ,օր

բ) բառամիջում-միջօրեկան,անօրինական,տնօրեն, տարօրինակ

5.Գրի՛ր բառեր, որոնց մեջ о հնչյունն արտահայտվի ո տառով`

ա) բառասկզբում- ով, ովքեր

բ) բառամիջում-Նորք, շողք, զորք, կոնք

գ) բառավերջում- կինո, Սարո, սիրո

Գոյական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ գոյականների հինգ զույգ:
1.Սարսափ, ծուղակ, պաղատանք, ընչազրկություն, գրավչանք, չքավորություն, թակարդ, երկյուղ, հրապուրանք, աղերսանք:

Սարսափ-երկյուղ
ծուղակ-թակարդ
պաղատանք-աղերսանք
ընչազրկություն-չքավորություն
գրավչանք-հրապուրանք

2. Հռչակ, առաջաբան, ավար, հարգանք, համբավ, թալան, երազանք, ներածություն, պատկառանք, տենչանք:

Հռչակ-համբավ
առաջաբան-ներածություն
ավար-թալան
հարգանք-պատկառանք
երազանք-տենչանք

Ածական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ ածականների հինգ զույգ:
1. Աչալուրջ, համեստ, ջանասեր, ուշադիր, տրտում, թանձր, թախծոտ, պարկեշտ, եռանդուն, խիտ:

Աչալուրջ-ուշադիր
համեստ-պակեշտ
ջանասեր-եռանդուն
տրտում-թախծոտ
թանձր-խիտ

2. Գիտակ, թույլ, թերահավատ, հնազանդ, շողոքորթ, հեզ, լավատեղյակ, կեղծավոր, տկար, կասկածամիտ:

Գիտակ-լավատեղյակ
թույլ-տկար
թերահավատ-կասկածամիտ
հնազանդ-հեզ
շողոքորթ-կեղծավոր

Բայական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ բայերի հինգ զույգ:
1.Ապականել, ըմբոստանալ, փառաբանել, ընդվզել, վատաբանել, արատավորել, խաղաղվել, դրվատել, հանդարտվել, փնովել:

Ապականել-արատավորել
ըմբոստանալ-ընդվզել
փառաբանել-դրվատել
վատաբանել-փնովել
խաղաղվել-հանդարտվել

2. Մարել, հավաքել, շահագործել, դժգոհել, շիջել, ժողովել, ճնշել, տրտնջալ, վառել, հրկիզել:

Մարել-շիջել
հավաքել-ժողովել
շահագործել-ճնշել
դժգոհել-տրտնջալ
վառել-հրկիզել

Գոյական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ գոյականների հինգ զույգ:
Խաղաղություն, կորուստ, բերկրանք, ձեղնահարկ, պատերազմ, ըմբոստություն, ձեռքբերում, թախիծ, ներքնահարկ, հնազանդություն:

Խաղաղություն-պատերազմ
կորուստ-ձեռքբերում
բերկրանք-թախիծ
ձեղնահարկ-ներքնահարկ
ըմբոստություն-հնազանդություն

Ածական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ ածականների հինգ զույգ:
Ծանրախոհ, անագի, համեստ, կայուն, լի, պոչավոր, սանձարձակ, թեթևամիտ, անհաստատ, դատարկ:

Ծանրախոհ-թեթևամիտ
անագի-պոչավոր
համեստ-սանձարձակ
կայուն-անհաստատ
լի-դատարկ

Բայական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ բայերի հինգ զույգ:
Մեկնել, հօդս ցնդել, ատել, ժամանել, կատաղել, երկրպագել, մերժել, հայտնվել, հաստատել, հանդարտվել:

Մեկնել-ժամանել
հօդս ցնդել-հայտնվել
ատել-երկրպագել
կատաղել-հանդարտվել
մերժել-հաստատել

Գրել տրված բառերի նույնարմատ հականիշները:
Անխռով-խռովկան
երերուն-աներեր
երջանիկ-ապերջանիկ
ուժեղ-անուժ
տարակուսելի-անտարակույս
կախյալ-անկախ
աղմկոտ-անաղմուկ
արատավոր-անարատ
զարդարուն-անզարդ
բարձրաձայն-ցածրաձայն
քաղցրահամ-դառնահամ
ընչատեր-ընչազուրկ
շնորհալի-ապաշնորհ
երախտագետ-երախտամոռ
գիտուն-անգետ

Հոմանիշներ

1. Յուրաքանչյուր շարքից քամի բառին երկուական հոմանիշ առանձնացնել:
ա) Մեգ, հողմ, թխկի, թավալգլոր, զեփյուռ, լաջվարդ
բ) Հովիկ, որթատունկ, ոսկեզօծ, պղտոր, շոգ, մրրիկ
գ) Գողտրիկ, բարկ, խորշակ, փոթորիկ, տարերք, ժխոր:

2.Առանձնացրու և կողք կողք գրիր հոմանիշ բառերի 6 զույգ երկու բառ ավելորդ է:
ա) Ալեզարդ, գագաթ, վիթխարի, ազդ, կռնատ, անվախ, ճերմակահեր, գեր, հայտարարություն, թևատ, մեծ, բազուկ, քաջ, կատար:

ա)ալեզարդ-ճերմակահեր

գագաթ-կատար

վիթխարի-մեծ

անվախ-քաջ

թևատ-կռնատ

ազդ-հայտարարություն

բազուկ,գեր բառերն ավելորդ են:

բ) Արեգակ, կապույտ, հսկա, թագուհի, բացատ, տարաժամ, արփի, բացատ, ժամանց, դշխուհի, լուրթ, ուշ, վերջալույս, ահագին:

արեգակ-արփի

հսկա-ահագին

թագուհի-դշխուհի

արևամուտ-վերջալույս

կապույտ-լուրթ

տարաժամ-ուշ

բացատ,ժամանց բառերը ավելորդ են:

3 Տեքստի ընդգծված բառերը փոխարինիր հոմանիշներով:

Բաբելացի մի հայտնի վաճառական (հռչակավոր առևտրական)  մահացել էր Հնդկաստանում: Աղջկան ամուսնացնելուց (օրիորդին պսակելուց) հետո նա, իր կարողությունը (հարստությունը) բաժանելով երկու հավասար մասերի, ժառանգություն էր թողել երկու որդիներին: Բացի դրանից, նա երեսուն հազար ոսկի նվեր (ընծա) էր թողել այն որդուն, որին կհաջողվեր ապացուցել, որ ինքն ավելի (առավել) է սիրում հորը: Ավագ (մեծ) որդին հոր պատվին մի հուշարձան կառուցեց, իսկ երկրորդ որդին իր ստացած ժառանգության մի մասն քրոջ օժիտին ավելացրեց: Բոլորն այն կարծիքին էին, որ ավագ որդին է հորը ավելի շատ սիրում, մինչդեռ կրտսերը (փոքրը) քրոջն է սիրում: Ուստի միաբերան (միաձայն) պնդում էին, որ այդ երեսուն հազարը պիտի ավագ որդուն հատկացվի:
Անաչառ (անկողմնակալ) մի դատավոր երկուսին էլ իր մոտ կանչեց և առանձին-առանձին զրուցեց նրանց հետ: Ավագ եղբորը նա ասաց.
-Ձեր հայրը ամենևին (ամբողջովին) էլ չի մեռել (մահացել). նա իր վերջին հիվանդությունից բուժվել է և վերադառնում է Բաբելոն:
— Օրհնյալ լինի Աստված, — պատասխանեց երիտասարդը,- բայց այդ հուշարձանը ինձ վրա շատ թանկ նստեց:
Դատավորը նույն բանը նաև կրտսեր եղբորն ասաց.
-Օրհնյալ լինի Աստված,- ասաց կրտսերը,- ես իմ ողջ ունեցվածքը (իմ ամբողջ հարստությունը) հորս կվերադարձնեմ, բայց ես կուզենայի (կցանկանայի), որ իմ տվածը թողներ քրոջս:
— Դուք ոչինչ չեք վերադարձնի,- ասաց դատավորը,- ավելին, դուք ևս երեսուն հազար ոսկի կստանաք, որովհետև ձեր հորը բոլորից շատ եք սիրում:

Դասագրքի հղումը

1․Ներքոհիշյալ երկրները դասավորել ըստ տարածքի մեծության հետևյալ խմբերում, գերխոշոր, խոշոր, միջին, փոքր։

Գերխոշոր-Ռուսաստան, Ավստրալիա,

Խոշոր-Արգենտինա, Ուկրաինա, Մոնղոլիա, Իրան

Միջին-Ֆրանսիա, Պակիստան, Անդորա, Գերմանիա, Կամերուն,

Փոքր-Նիդելրանդներ, Հայաստան, Մոնակո, Իսրաել,   

2․Ներքոհիշյալ երկրները դասավորել ըստ բնակչության թվի նվազման

Նիգերիա, Ալբանիա, Բելգիա, Իտալիա, Մեքսիկա, Բրազիլիա, Եգիպտոս, Կիպրոս, Ճապոնիա, Ուրուգվայ, Լիբանան, Սիրիա

 Բրազիլիա, Նիգերիա, Մեքսիկա,   Ճապոնիա, Եգիպտոս, Իտալիա, Սիրիա, Բելգիա,  Լիբանան, Ուրուգվայ, Ալբանիա։

3,Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել տարծքով ամենամեծ 15 պետությունները

4,Ուրվագծային քարտեզի վրա նշել բնակչության թվով խոշոր 15 երկրները։

Դասի հղում։

Պրեզենտացիա

1․ Քարտեզի վրա նշել նավթ, գազ և ածուխ արդյունահանող առաջատար երկրները: 

2․ Ի՞նչ դեր ունի վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը տնտեսության զարգացման գործում:

Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը յուրաքանչյուր երկրի տնտեսության եւ համաշխարհային տնտեսության զարգացման կարևորագույն նախադրյալն ու բազային ճյուղն է: Մարդկային քաղաքակրթության զարգացման ողջ ընթացքը կապված է էներգիայի տարբեր աղբյուրների եւ տեսակների յուրացման ու օգտագործման հետ։ Վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերությունը մեծ ազդեցություն ունի նաև տնտեսության տեղաբաշխման վրա:

3․ Որո՞նք են վառելիքաէներգետիկ արդյունաբերության զարգացման նախադրյալները: 

 Ցածր ինքնարժեք, փոխադրման ծախսեր, հանույթի ծավալ։

4․ Ուրվագծային քարտեզի վրա նշե՜լ էլեկտրաէներգիայի արտադրությամբ հարուստ երկրները։

Домашнее задание:  докончить начатую в классе работу,    учебник, сл. 90, упр.12,  сл. 104 упр. 9.

12. Допишите окончания прилагательных.
1. Стеклянный букетик лежал на столе.
2. Старая ворона сидела на ветке.
3. Наступили длинные  и холодные  дни.
4. По радио звучала весёлая  музыка.
5. Маленький  воробей клевал зерно.
6. У моей мамы лисья  шуба.
7. Лавровый  венок вручили молодому художнику.
8. Воробьиное крыло было сломано.

9. Спишите, вставляя, где нужно, пропущенные буквы.
   Башенный кран, каменный дом, стеклянный букетик, серебряные серёжки, кожаный портфель, оловянная ложка, юные спортсмены, зелёные листья, вороний клюв, мышиный писк, старинные часы, струнный оркестр, утренняя звезда, экскурсионный автобус, деревянный ящик.

Домашнее задание:  чтение и пересказ текста “ Волшебные краски”, упр. 10 ( сл. 97)

Составьте и запишите предложения по образцу.
Образец: Эта книга интересная. Это книга ещё интересней.А вот эта книга самая интересная (интереснейшая).

1. Этот пейзаж красивый. Этот пеизаж ещё красивей. А вот этот пеизаж самый красивый.
2. Эта река длинная. Эта река ещё длиннее. А вот эта река самая длинная.
3. Это дерево высокое. Это дерево более высокое. А вот это дерево самое высокое.
4. Это здание большое. Это здание ещё больше. А вот это здание самое большое.
5. Эта улица широкая. Эта улица более широкая. Эта улица самая широкая.

1.Խմբավորիր բառերն ըստ հոմանիշների։ Քանի՞ բառ հոմանիշ չունի այսշարքում։
Նիրհել, վախենալ, տխմար, փոս, ննջել, երկյուղել, սրդողել, քնել, տգետ, վիրապ, մրափել, զարհուրել, բթամիտ, վեմ, ողորմելի, խրամատ։

նիրհել-քնել,ննջել, մրափել
վախենալ-երկյուղել,զարհուրել
տխմար-տգետ, ողորմելի
փոս- վիրապ,խրամատ
վեմ-չունի

2. Գտիր դաժան բառի հոմանիշները:

Սինլքոր, անագորույն, ամբարտավան, ժանտ, դժնի, դժկամ, դժխեմ, բիրտ, անողորմ, դժոխալուր։

դաժան-անագորույն, դժնի,բիրտ,ժանտ,դժխեմ, անողորմ։

3.Տրված բառացանկից առանձնացրու հոմանիշային զույգերը.
անթաքույց, ճոխ, վեհանձն, շքեղ, բացահայտ, տարօրինակ, մեծահոգի, արտասովոր։

անթաքույց-բացահայտ

ճոխ-շքեղ

վեհանձն-մեծահոգի

տարօրինակ-արտասովոր

4.Տրված շարքից առանձնացրու պերճ բառի հականիշները.
շքեղ, անշուք, շլացուցիչ, հասարակ, ճոխ, հիասքանչ, պարզ, զգլխիչ, փառահեղ, անզարդ, պերճաշուք։

պերճ-անշուք, հասարակ, պարզ, անզարդ

5.Առաջին շարքի բառերի դիմաց 2-րդ շարքից ընտրիր և գրիր բացատրությունները.
հածել, հեծել, հեծկլտալ, հեծնել
դեգերել, ձի նստել, տառապել, հեկեկալ

հածել-դեգերել-մի բանով զբաղվել, ժամանակ անց կացնել, դնդնալ
հեծել-տառապել-վիշտը արտահայտել լացով ու հառաչանքներով
հեծկլտալ-հեկեկալ-ընդհատ-ընդհատ՝ շունչ քաշելով լաց լինել
հեծնել-ձի նստել-ձիու՝ ուղտի՝ էշի ևն վրա նստել

6.Ո՞ր դարձվածքի իմաստն է սխալ բացատրված.
բերանը ջուր առնել – չխոսել
կյանքի ընկեր- ազնիվ, լավ ընկեր
դանակը ոսկորին հասնել-    համբերությունը հատնել
հոգու հետ խաղալ – ձեռ առնել

7.Ընդգծիր պարզ բառերը.
արագիլ, հրավեր, արձան,գոմեշ, գեղարդ, բարակ, ամրակ, բողոք, զարմիկ,դադար, գալար, հովար, հանդարտ, կաղամբ, հարուստ, կորուստ, պատում։

8. Ընդգծիր բարդ բառերը.
առաջնեկ, քննադատ, հախճապակի, փոխըմբռնում, ախորժալուր, տանտիկին,ձեռնարկ, հոգեթով, ամենուր, քառասուն, ձեռնասուն, շքամուտք, ինչքան, մշտապես, որտեղ, այսօր։

9.Ընդգծիր մեկից ավելի ածանց ունեցող բառերը.
անմնացորդ, համաստեղություն, երկնային, փախստական, ընդունելի, պարունակ, թարգմանչություն, հայրենիք, հարգանք, խորհրդական, ենթաշրջան, ձեռնարկություն, թերագնահատում, հակոտնյա, նախանձելի,բանտարկյալ։

10.Ընդգծիր բարդածանցավոր բառերը.

ձեռնտու, վարկառու, աչառու, զրպարտիչ, գործարանատեր, վիրակապարան,աչքաբաց, ավտոկայան, անհուսություն, տարրալուծում, լեզվաբանություն,հայազգի, թռչնաբուծարան, ուրվապատկեր, բնակատեղի, հեռուստացույց։

1. Ընդգծիր այն բառերը, որոնցում կա   առ- նախածանցը:
Առընթեր, առկախ, առվույտ, առօրյա, առէջ, առնետ, առողջ, առույգ, առաջին, առավոտ:

2. Բառերը բաժանի՛ր երկու խմբի:
Այգ, իրիկուն, լուսաբաց, երեկո, արշալույս, իրիկնաժամ, վաղորդայն, մթնշաղ, լուսադեմ, լուսածագ, արևածագ, իրիկնամուտ, վերջալույս, արևամուտ, առավոտ:

3. Նշված բառերից երեքում «ուկ» մասնիկը փոքրացնող-փաղաքշական իմաստ չի արտահայտում: Նշի՛ր այդ բառերը:
Ձագուկ, արդուկ, մտրուկ, մարդուկ, աղմուկ, հորինուկ, մանչուկ, մժղուկ, շիկամուկ, հորթուկ:

4. Բառաշարքերում ընդգծիր 5 ածական:
1 Ցածր,ոլորապտույտ, վերջ, ծանր, ավազան, վերջին, գրտնակ, գոտի, ագահ:
2.Հեքիաթ, կաղ, ավելորդ, գորգ, ամբոխ, աշխույժ, անիվ, նորագույն, աղմկոտ, գետին:

5. Բառաշարքում առանձնացրու իրանիշ և անձնանիշ գոյականները:
Գիտնական, թռչուն, բժիշկ, աղախին, արշավ, չմշկորդ, քամի, դյուցազն, ականջ, կայսր, աքաղաղ, դաստակ, ժառանգորդ, երջանկություն, մարտիկ: