Ալվինա Խարազյան

Ի՞նչ է նշանակում չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն:Չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն նշանակում է այն համեմատել նույնատիպ մեծության հետ, որն ընդունված է որպես միավոր։
Միավորների ընտրություններից հետո պատրաստում ենք գործիքներ որոնց միջոցով կարողանում ենք չափել տվյալ ֆիզիկական մեծությունը։
Ցանկացաց չափման արդյունքը թիվ է։»
Օրինակ՝ չափել սեղանի երկարությունը, նշանակում է այն համեմատել որևէ երկարության միավորի, օրինակ մետրի հետ։

Ծավալի չափման հիմնական միյավոր Մ․Հ-ում ընդունված է այն խորանարդի ծավալը որի կողմը 1մ³ մետր է դա օգտագործվում է նաև ծավալի այլ միյավորներ 1դմ³, 1սմ³,1մմ³,շատ օգտագործվում է նաև 1լ,և,1մլ

Չափման գործիքներն են չափագլանները

Զանգվածի չափման հիմնական միյավորըՄ․Հ-ում 1կգ է :Օգտագործում է նաև այլ միյավորներ 1կգ, 1գ, 1մգ, 1տ, 1ց․ չափման գործիքներն են կշեռքները և կշռաքարերի հավաքածուն։

1. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով ստացիր նոր բարդ բառեր:
Օրինակ՝ ազգանուն, ընտրակարգ- ազգընտիր, անվանակարգ:
Դիմագիծ, նկարագիր-դիմանկար,գծագիր
երկրագունդ, շարժուձև-երկրաշարժ,գնդաձև
գրավաճառ, սեղանատուն-գրասեղան,վաճառատուն
չարասիրտ, լեզվաբան-չարալեզու,սրտաբան
բարեգործ, կամազուրկ-գործազուրկ,բարկամ

2. Առաջին շարքի դարձվածքների իմաստը գտիր երկրորդ շարքում;
ա. ականջը գցել-հայտնել, խելքը գնալ-հմայվել, գլուխ բերել-հաջողել, գլուխ տալ-բարևել, թև առնել-ոգևորվել, թևաթափ լինել-հուսահատվել, հոգին հանել-տանջել․

3. Առանձնացրու և կողք կողքի գրիր հոմանիշ դարձվածքների վեց զույգ:
Լեղաճաք լինել-սիրտը ահ ընկնել-վախենալ, լույս աշխարհ գալ-աշխարհ գալ-ծնվել, արյունը գլխին տալ-աչքերը արյունով լցվել-բարկանալ, աչքը ջուր կտրել-աչքը ճամփին մնալ-սպասել, կյանքի թելը կտրվել-շունչը փչել-մահանալ, ոտքերն ընկնել-բերան ծռել-աղաչել:

4. Տեքստը փոխադրի՛ր յոթ-ութ նախադասությամբ:
Առյուծը քնած էր: Մի մուկ եկավ ու բարձրացավ նրա մարմնին, սկսեց վազվզել նրա վրայով: Առյուծը զարթնեց ու բռնեց նրան:
Հենց այն է, ուզում էր խժռել, մուկը խնդրեց.
-Բա՛ց թող ինձ, ես քո լավության տակից դուրս կգամ:
Առյուծը քահ-քահ ծիծաղեց, թե մո՞ւկը պիտի իրեն լավություն անի: Բայց մկան ինքնավստահությունը դուր եկավ, ու նրան բաց թողեց: Բայց այնպես պատահեց, որ մուկն իսկապես հատուցեց առյուծին՝ նրա կյանքը փրկելով:
Ամենահզորներն էլ կարող են փորձանքի հանդիպել: Մի օր առյուծն ընկավ որսորդների ճանկը: Նրանք առյուծին պարանով կապկպեցին ծառին: Առյուծը ցավից ու վիրավորանքից մռնչում էր: Նրա զարհուրելի ձայնն ամբողջ անտառը բռնել էր, բայց ո՞վ կմոտենար. բոլոր գազանները թաքնվել էին: Առյուծի ձայնն ընկավ մկան ականջը: Մուկը վազելով եկավ, կրծեց պարանն ու ազատեց նրան:
Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն ասաց.
-Այն ժամանակ ծիծաղեցիր ինձ վրա և չհավատացիր ինձ, հիմա իմացի՛ր, որ մուկն էլ կարող է երախտահատույց լինել:

Մի օր, երբ առյուծը քնած էր, մուկը եկավ, բարձրացավ նրա վրա և սկսեց վազվզել։ Առյուծը զարթնեց, բռնեց մկանը և ուզում էր կուլ տալ, երբ մուկն ասաց․

-Ինձ մի կեր և ես քեզ պիտանի կլինեմ մի օր։

Առյուծը ծիծաղեց մկան վրա, բայց վերջինիս համարձակությունը նրան շատ դուր եկավ և առյուծը որոշեց բաց թողնել նրան։

Մի օր, երբ որսորդները բռնել էին առյուծին և կապկպել, կենդանիներից ոչ մեկը չէր համարձակվում մոտենալ նրան։ Որտեղից- որտեղ առյուծի ձայնը լսեց մուկը, եկավ օգնության և, կրծելով պարանը, ազատեց առյուծին։ Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն առյուծին ասաց, որ ինքն էլ կարող է երախտապարտ լինել։

Պարապմունք 10

Ինչպես են չափում տեղանքում անկյունները, լսիր այստեղ:
Թեմա՝ Կից և հակադիր անլյուններ, տեսական մասը կարդա այստեղ:

Առաջադրանքներ

1.Geogebra ծրագրով գծիր սուր, ուղիղ, բութ անկյուններ, հետո յուրաքանչյուրի համար գծիր նրա  կից անկյունը:

2. Geogebra ծրագրով գծիր սուր, ուղիղ, բութ անկյուններ, հետո յուրաքանչյուրի համար գծիր նրա  հակադիր  անկյունը:

Աշխատանք գրքից՝ համարներ  66, 67, 68, 69:

66ա)180-111=69^°

բ)180°-90°=90°

գ)180°-15°=165°

67)Ուղղիղ անկյուն է։

68)Ճշմարիտ է

69)Հավասար անկյունների կից անկյունները հավասար են։

Պարապմունք 8.
Թեմա՝ Հատվածի երկարությունը։

Հավասար հատվածներն ունեն հավասար երկարություն: Իսկ եթե հատվածներից մեկը փոքր է մյուսից, ապա չափման միավորը և նրա մասերը փոքրի մեջ տեղավորվում են ավելի քիչ անգամ, քան մեծի մեջ: Այսինքն՝ հատվածներից փոքրի երկարությու նը փոքր է:
Հատվածի երկարությունը կոչվում է նաև այդ

հատվածի ծայրակետերի հեռավորություն: Այլ խոսքով՝ երկու կետերի հեռավորությունը այն հատվածիերկարությունն է, որի ծայրակետերը այդ երկու կետերն են:
Աշխատանք գրքից, 36, 37, 38, 39.

36.

.AC=AB+BC

AC=7,8+2,5=10,3սմ

37.

ա)BC=7,5-3,7=3,8 բ)BC=40մմ-36մմ=3,6սմ

38.

1)AB=12

BC=13,5

AC=AB+BC=25,5սմ

2)BC=13,5

AB=12

AC=BC=AB=1,5սմ

39.

BM=BD+MD=7+16=23սմ

BM=DM-BD=16-7=9սմ

Պարապմունք 7.
Սովորողներն ինքնագնահատում են իրենց աշխատանքը, ամփոփում ենք սեպտեմբեր ամիսը։

ԹԵՄԱ՝ Հատվածների և անկյունների համեմատումը
Երկրաչափության մեջ միևնույն ձևը և

նույն չափերն ունեցող երկու պատկերներն անվանում են հավասար պատկերներ:
Երկու երկրաչափական պատկերներ կոչվում են հավասար,եթե վերադրումով դրանք կարող են համընկնել:
Աշխատանք դասագրքից, համար 18, 19, 20, 21  էջ 14

18.

OB < AO-ից

OC >AO-ից

OB<OC

19.

1 այո 2 ոչ

20.ա)AC հատվածի միջակետում B

AC հատվածի միջակետում D

բ)CE

գ)AE հատվածի միջակետում BD

21.DB>AB

Պարապմունք 15.
Ամփոփում ենք սեպտեմբեր ամիսը:
Սովորողը ամսվա  գնահատանիշը ստանում է ըստ այս սանդղակի

Թեմա՝  Նման միանդամներ

Ոչ զրոյական միանդամներն անվանում են նման, եթե կատարյալ տեսքի բերելուց հետո դրանք իրար հավասար են կամ տարբերվում են միայն իրենց գործակիցներով:

Նման միանդամները գումարելիս կամ հանելիս պետք է կատարել հետևյալ գործողությունները.
1. գումարել կամ հանել միանդամների գործակիցները
2. տառերով արտադրիչները չփոփոխել:

Աշխատանք դասագրքից, համար 67, 68,69 (Էջ 25)

Օրվա խնդիրները, քննարկում
1Նարեն, ճիշտ լրացնելով քայլերի հերթականությունը, (տե՛ս նկարը) նկատեց, որ երկու վանդակներում թվերը կրկնվում են: Ո՞ր տառերով վանդակներում են թվերը կրկնվում:

2. Գտեք ամենափոքր բնական թիվը, որն առանց մնացորդի բաժանվում է 10-ի և որի թվանշանների գումարը 10 է:

190

67.Գտեք նման միանդամների գումարին հավասար միանդամ։

ա)2x+3x=5x

բ)3m+5m=8m

գ)a+4a+a=6a

դ)3b+b+b=5b

ե)2a+4a+6a=12a

զ)4ab+ab12ab=17ab

է)17a²+13a²+11a²=41a²

ը)15a²b+14a²b+7a²=36ab²

թ)43ce²+(-17)ce²+11ce²=37ca²

ժ)25b²c²+(-27)b²c²+7b²c²=+5

69.Գտեք նման միանդամների գումարը․

a²bc+2abca+(3bca²)=0

(-aba²)+7a²ba+a³b=-a³b+7a³b+a³b=9a³b

7a²+(-3a²)+(-4a²)=7a²+(-7a²)=0

Առաջադրանքներ:
1. Geogebra ծրագրով գծիր սուր, ուղիղ, բութ, փռված անկյուններ: Յուրաքանչյուրի համար նշիր աստիճանային չափը:

2.Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե փռված անկյան գագաթից տանենք այնպիսի ճառագայթ, որ անկյունը բաժանավի երկու հավասար մասերի:

3․ Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե բութ անկյան  գագաթից սկիզբ առնող ճառագայթով բաժանենք անկյունը երկու հավասար մասերի։

4. Ուղիղ անկյան գագաթով տարված ճառագայթը անկյունը բաժանել է այնպիսի մասերի, որ դրանցից մեկը երկու անգամ մեծ է մյուսից: Գտեք առաջացած երկու անկյուններից յուրաքանչյուրի աստիճանային չափը:

5. 20 սմ երկարություն ունեցող AB հատվածի վրա նշված է D կետը: Գտեք AD և BD հատվածների երկարությունները, եթե BD հատվածը 4 սմ –ով երկար է AD հատվածից:

AD=X

DB=X+4

X+X+4=20

2x+4=20

2x=20-4

2x=16

x=16:2

x=8

AD=8սմ

BD=12սմ
6. A, B և C կետերը արդյոք գտնվո՞ւմ են մի ուղղի վրա, եթե AC = 5 սմ, AB = 3 սմ, BC = 4 սմ:

Չի կարող որվհոտև AB+BC-ն հավասար չէ AC-ին

7. C կետը AB հատվածի միջնակետն է, իսկ O կետը՝ AC հատվածի միջնակետը: Գտեք AC–ն, CB–ն, AO–ն և OB–ն, եթե AB = 2սմ:

AC=1սմ

CB=1սմ

AO=0.5սմ

OB=1.5սմ

8. D կետը գտնվում է AB հատվածի վրա, որի երկարությու նը 20 սմ է: Գտեք AD հատվածի երկարությունը, եթե DA = 3DB:

DB=X ,AD=3X

x+3x=20

4x=20

x=20:4

x=5

5×3=15

3x=15

AD=15

Պարապմունք 16.
Հարցերի քննարկում։

Թեմա՝ Նման անդամների միացումը
1.Կատարիր գործողությունը.

ա) 3abc − 7abc=-4abc
բ) 9a^3 b^2 − 9a^3 b^2=0
գ) 5a − 6a=-a
դ) 7a − a=6a

2. Հաշվիր արտահայտության արժեքը
ա) 3a-7b=3 a=1,  b=0
բ) 9b^2 − c^3=908.     b=10,   c=-2  
գ) 5a − 6a=-2   a=-⅕     b=1/6
դ) 7a^2=2800    a=20

3. Lուծիր ֆլեշմոբյան խնդիրը։
Ռաֆայելն Արեգից 3 անգամ շատ գիրք ունի։ Եթե Ռաֆայելը գրադարանից վերցնի ևս 7 գիրք, իսկ Արեգը՝ ևս 11 գիրք, ապա նրանց ունեցած գրքերի քանակները կհավասարվեն։ Սկզբում քանի՞ գիրք ունեին տղաներից յուրաքանչյուրը:

11-7=4
2×3=6
2+11=13
6+7=13
2 Արեգ
Ռաֆայել11-7=4
2×3=6
2+11=13
6+7=13
Արեգ 2
Ռաֆայել 6

4.  Lուծիր ֆլեշմոբյան խնդիրը։
Ռոբոտ-խաղալիքը ամեն քայլի կարող է շարժվել 3 մետր աջ կամ 5 մետր ձախ: Ամենաքիչը քանի՞ քայլով ռոբոտ-խաղալիքը կարող է տեղաշարժվել ուղիղ 19 մետր աջ:

9 քայլ

5. Արտադրյալը գրեք աստիճանի տեսքով.

ա) 2 . 2 . 2 . 2=2⁴
բ) 2 . 2 . 2^2 . 2=2⁵
գ) 3 . 3^2 . 3^7=3¹⁰
դ) 2^2 . 2^3 . 2^13 . 2=2¹⁹

6.Գրեք 10-ի աստիճանի տեսքով.

ա) 10=10¹բ) 100 =10 ²գ) 1000=10³

դ) 1 000 000=10⁶ ե) 1 000 000 000 000=10¹²

7. Տրված թվային արտահայտությունը ներկայացրեք մի որևէ բնական թվի քառակուսու տեսքով.

ա) 32×2=8²
բ) 8 x 2=4²
գ) 84x 2=
դ) 72×2=144=12²

8. Կրկնողություն․
Հաշվեք.

ա) 3 − 21=1
բ) −3 − 2=-5
գ) −6 + 5=-1
դ) 2 − 7=-5
ե) 5 − 2 − 3=0
զ) 4 + 1 − 8=-3
է) −2 − 2 + 5=+1
ը) −4 − 1 − 5=-10
թ) −4 + 5 + 2=+3

 
Պարապմունք 14.
Ամփոփում ենք սեպտեմբեր ամիսը:
Սովորողը ամսվա համար գնահատանիշ ստանում է ըստ այս սանդղակի

Միանդմաներ-թեստ

1.Նշվածներց որ՞ը միանդամ չէ. (1 միավոր)

1)3a^2b
2)xyx^2
3) a(-3)c^4
4)4a^2-b

2.Պարզեցնել միանդամի գրառումը՝ կիրառելով աստիճանի և արտադրյալի հատկությունները. (1 միավոր)

6a15ay^3ya^2a^12=90a^15y^4

3.Միանդամներից ո՞րն է գրված կատարյալ տեսքով. (1 միավոր)   

1)2/3 a (-6)
2)-4/5 a^2 a
3)0,3a^3 b^2
4)a^3 7b

4.Միանդամը բերել կատարյալ տեսքի. (1 միավոր)

8x^3 y^2(―3/4)yx^4=6x⁷y³

5.Բազմապատկել -5a^6 b^3 և 7ab^2c միանդամները: (1 միավոր)

-5a^6 b^3 և 7ab^2c =35a^{^}7b^{^}5c

6.Նշված միանդամներից որի՞ գործակիցն է 4 իսկ աստիճանը՝ 5.
(1 միավոր)

     
1)4x^5y
2)4x^2 y^3
3)5x^2 y^2
4)5x^4y

7.Միանդամը բարձրացնել խորանարդ և արդյունքը գրել կատարյալ  տեսքով. (1 միավոր)

5a^3 b^4=125a^{^}9b^{^}12

8.Միանդամը ներկայացնել մեկ այլ միանդամի աստիճանի տեսքով:   (1 միավոր)

49x^4 y^2=(7x^2y)^2

Նշել միանդամի աստիճանը: (1 միավոր)

1)6b^3 a^14 աստիճան17
2)5 աստիճան 0
3)7^3a^4 b^3a^2 աստիճան 9
4)b^39 աստիճան 39

Աշխատանք դասագրքից, համար 45, 46, 47 (Էջ 19)

Գտեք միյանդամին արտադրյալին հավասար միանդամները(45-47)

45.ա) 3ab · 2a=6a²b

բ) 8bc³ · bc = 8b²c⁴

գ) 9ce² · 6ce =54c²e³

դ) 7e²k · 6e³k=42e⁵k²

ե) 4ap² · 5a²p=20a³p³

զ) 6kp · 7k²p² =42k³p³

է) 3a²bc · 6abc=18a³b²c²

ը) 4bc²e · 6b²ce=24b³c³e²

թ) 7c²ek · 5c³e⁴k=35c⁵e⁵k²

ժ) 6e²k⁵p · 8e³k⁴p=48е⁵k⁹p²

ժա) 4k⁶p²x³ · 4k²p⁴x⁴=16k⁸p⁶x⁷

ժբ) 9px²y³ · 4p⁴x³y²=36p⁵x⁵y⁵

46. ա) 11pk²*4p³x=44p⁴k²x
բ) 15x²y³*8x⁴y=120x⁶y⁴
գ) 3a*(-6)a²b=-18a³b
դ) (-4)b²*(-7)bc²=28b³c²
ե) (-5)c³k*5ck²=-25c⁴k³
զ) (-7)k²p³*(-9)kp³=63k³p⁶
է) (-5)p²x²*8p²x⁵=-40p⁴x⁷
ը) 25x²y*(-6)x²y²=-150x⁴y³

47.ա) 4/3a³b⁵
բ)  2/9b⁴c⁵
գ) 1/3c²k³
դ) -28b³c²
ե) -3p³x⁵
զ) x³y⁴
է) a⁴x⁷
ը) -85/18a⁴c⁴