Ալվինա Խարազյան

1.ՏրդատIII-ը 287-330թթ երկրի հզորացման համար վարում էր ակտիվ արտաքին քաղաքականություն Պարսից Սասանյան արքայատոհմի և հռոմեական Դիոկղետանոս կայսեր հետ։Մձբինի 40-ամյա հաշտության պայմանագրի կնքումից հետո Մեծ Հայքի թագավորությունը կրկին իր արժանավոր տեղը գրավեց առաջավոր Ասիայում տրդատ մեծը իր թագավորության օրոք գերիշխանություն հաստռատեց Վիրքում և Աղվանքում Հայոց թագավորության իշխանությունը տարածվեց կովկասյան լեռներ Քրինեությունը ընդուվեց որպես պետական կրոն (301-թ) թագավորը, նախարարները և եկեղեցին համերաշխ։

2.Քրիստոնեական եկեղեցու խռովությունները կանխելուլ համար Հռոմի Կոստանդիանոս կայսրը 325-թ մայիսի 20-ին Նիկիա քաղաքում հրավիրեցին առաջին տիեզերական ժողովը որտեղ ընդունվեց Հավաո հանագնակը որը մինչև այժմ գործում է և ընթերցվում է պատարաքի ժամանակ ժողովին մասնակցելու հրավեր էր ստացել Գրիգոր Լուսվորիչը սակայն իր փոխարեն ուղարկեց իր որդուն Արիստակես Եպիսկոպոսին։

3․Գրիգորիս Եպիսկոպոսը Գրիգոր Լուսավորիչի թոռն էր։Գրիգորիս Եպիսկոպոսը քրիստոնեություն էր տարածում Կասպից ծովի շրջանում և սպանվել էր Սանեսան թագավորի հրամանով ։

4.Խոսրով III-րդ(Կոտակը )թագավորել է(330-338-թթ) Կոտակ մականունը ստացել է կարճահասակության պատճառով:Նա հիմնադրեց Դվին անունով մի նոր քաղաք և այնտեղ տեղափոխեց արքունիքը մայարքաղաք Արտաշատը հեռու էր ընկած նրա հրամանով։ Տնկվեցին նոր անտառներ արհեստական և հիմնվեց Խոսրովի անտառը որը մինչև այժմ կա և արգելանոց է դարձել

5.Խոսրով կոտակի ժամանակ 335-թ Կասպից ծովի առափնյա շրջաններում բնակվող մազքութական ցեղերը անցնելով Կուր գետը հասան Այրարատ և գրավեցին Վաղարշապատը։ Հայոց բանակը անցնելով հակահարձակման ազատագրեցին Վաղրշապատը և Օշականի ճակատամարտում ջաղջախեցին մասքութական բանակը և սպանվեց Սանեսան թագավորը։

Նատրիումի քլորիդ (NaCl) կամ կերակրի աղ, նատրիումի և քլորի իոնիկ միացություն է NaCl քիմիական բանաձևով, որը ներկայացնում է նատրիումի և քլորիդի իոնների 1։ 1 հարաբերակցությունը։ 22,99 և 35,45 գ/մոլ համապատասխանաբար մոլային զանգվածներով, 100 գ NaCl-ը պարունակում է 39,34 գ Na և 60,66 գ Cl:

Ֆիզիկական հատկություններ-

Նատրիումի քլորիդի եռաչափ մոդելը։ 

Նատրիումի քլորիդը անգույն բյուրեղային նյութ է՝ աղի համով։ Մանր ջարդված վիճակում ունի սպիտակ գույն։

Բնության մեջ գտնվելը և ստացում`

Նատրիումի քլորիդը լուծված վիճակում գտնվում է ծովերի և օվկիանոսների ջրերում։ Ծովի ջուրը պարունակում է մինչև 3% նատրիումի քլորիդ։ Ծովի ջուրը գոլորշիացնելիս նրա մեջ լուծված աղերը նստում են։ Դրանից ծովափնյա վայրերում օգտվում են նատրիումի քլորիդ արդյունահանելու համար։

Իսրայելի և Հորդանանի գոլորշիացման աղային ավազանները Մեռյալ ծովի հարավային մասում:

Աղակույտեր Բոլիվիայում

Տարածված է նաև նատրիումի քլորիդի ստացումը աղի լճերից, օրինակ՝ Բասկունչակ և Էլտոն լճերից։ Մի ժամանակ դրանք եղել են ծովածոցեր։ Անջատվելով ծովերից, ծովերը փոխարկվում են լճերի։ Աղի լճերը չորանում էին և նրանցում բյուրեղային ձևով նստում էր նատրիումի քլորիդը։ Այսպիսի աղը կոչվում է ինքնանիստ աղ։ Վերջնականապես չորացած աղի լճերից տեղերում առաջացել են քարաղի հանքեր։

Կիրառում`

Նատրիումի քլորիդն անհրաժեշտ է մարդու օրգանիզմին․ դրա համար էլ այդ աղը պատկանում է առաջին անհրաժեշտության նյութերի թվին։ Շատ նոսր լուծույթի ձևով կերակրի աղը կիրառվում է նաև բժշկության մեջ (ֆիզիոլոգիական լուծույթ)։

Նատրիումի քլորիդը կիրառվում է պահածոներ պատրաստելիս, այսինքն՝ սնունդը փչանալուց պաշտպանելու համար։ Աղ դրված միսը, ձուկը, բանջարեղենը ավելի երկար են պահվում, քան թարմ վիճակում, որովհետև բարձր կոնցենտրացիաների դեպքում աղը սպանում է փտեցնող միկրոօրգանիզմները։

Մեծ քանակությամբ կերակրի աղ օգտագործվում է նաև քիմիական արդյունաբերության մեջ կծու նատրոն, մետաղական նատրոն, սոդա և նատրիումի այլ միացություններ, ինչպես և քլոր և նրա բազմազան միացություններ ստանալու համար։

Արդյունահանված աղի մոտ 51%-ը օգտագործվում է ցուրտ երկրներում ձմեռները փողոցների սառույցը հալեցնելու նպատակով։ Փողոցների սառույցը հալեցնելու համար ավելի գերադասելի է օգտագործել կալցիումի քլորիդ, քանզի այն ջրի հետ լուծվելիս էներգիա է անջատում՝ այդպիսով տաքացնելով մոտակա սառույցը և ձյունը։ Այն նաև իջեցնում է հալման ջերմաստիճանը։ Նատրիումի քլորիդը նույնպես իջեցնում է հալման ջերմաստիճանը, սակայն լուծվելիս ջերմություն չի արձակում։ Սակայն նատրիումի քլորիդն ավելի մատչելի է, և պաշարելու կամ օգտագործելու հատուկ պայմաններ չի պահանջում, ի տարբերությւն կալցիումի քլորիդի։ Մագնեզիումի քլորիդը նույնպես հաճախ օգտագործվում է այդ նպատակների համար։

Աղը ուղղակիորեն կամ անուղղակիորեն օգտագործվում է բազմաթիվ քիմիական նյութերի արտադրության մեջ, որոնք սպառում են աշխարհի արտադրության մեծ մասը։

Կոշտ ջուրը պարունակում է կալցիում և մագնեզիում իոններ, որոնք խանգարում են օճառի գործողությանը և նպաստում են կենցաղային և արդյունաբերական սարքավորումների և խողովակների մեջ ալկալային հանքային պաշարների մասշտաբի ստեղծմանը։

Շատ միկրոօրգանիզմներ չեն կարող ապրել աղի միջավայրում. Ջուրը դուրս է բերվում իրենց բջիջներից `օսմոզով։ Այդ պատճառով աղը օգտագործվում է որոշ սննդամթերքների, ինչպիսիք են խոզապուխտը, ձուկը կամ կաղամբը պահելու համար։

Աղը ավելացվում է սննդի մեջ, կամ սննդի արտադրողի կամ սպառողի կողմից, որպես հոտավետության միջոց, կոնսերվանտ, հավելանյութ և գույների մշակող:Սննդի արդյունաբերության մեջ աղի սպառումը բաժանվում է սպառման նվազման կարգով, սննդի վերամշակման այլ այլ ապրանքների, մսի տուփերի, պահածոյացման, հացաթխման, կաթնամթերքի և հացահատիկային արտադրատեսակների արտադրանքների մեջ։

Կաթնամթերքի շատ արդյունաբերություններում պանիրին ավելացվում է աղ, որպես գույնի, ֆերմենտացման և հյուսվածքների վերահսկման միջոց։

Կաթնամթերքի ենթահամակարգը ներառում է այնպիսի ընկերություններ, որոնք արտադրում են սերուցքային կարագ, խտացրած և եփած կաթ, սառեցված աղանդեր, պաղպաղակ, բնական և վերամշակված պանիր և մասնագիտացված կաթնամթերք։

Նատրիումի քլորիդը օգտագործվում է անասնաբուժական բժշկության մեջ `որպես էմիսիա առաջացնող միջոց։ Այն հանդես է գալիս որպես տաք հագեցած լուծույթ։

Առնվազն միջնադարից ի վեր մարդիկ օգտագործում են աղը որպես մաքրող միջոց, որը քսում է կենցաղային մակերեսներին։

Արտադրությունը`

Աղը ներկայումս զանգվածային արտադրվում է ծովային ջրի կամ աղի ջրազերծումից `ջրաղացանցի ջրհորներից և աղի լճերից։ Քարի աղի արդյունահանումը նույնպես հիմնական աղբյուր է։ Չինաստանը աշխարհում աղի հիմնական մատակարարն է։ 2017 թվականին համաշխարհային արտադրությունը գնահատվել է 280 միլիոն տոննա, իսկ հնգյակի արտադրողներն (միլիոն տոննայով) են Չինաստանը (68.0), ԱՄՆ-ը (43.0), Հնդկաստանը (26.0), Գերմանիան (13.0) և Կանադան (13.0): Աղը նաև կալիումի արդյունահանման հետևանք է։

Չնայած այն հեշտությամբ ձևավորվում է իր բաղադրիչ տարրերի նատրիումի և քլորի համադրությամբ՝

2Na_(s) + Cl_2(g) → 2NaCl _(s)

այրվող ռեակցիայի մեջ, որը արտազատում է մոտ 411 կիլոջուլ էներգիա միացության մեկ մոլի համար։

Ուժային բազային նատրիումի հիդրօքսիդի և ուժեղ թթվային հիդրոքլորի թթու չեզոքացումը նաև ձևավորում է նատրիումի քլորիդի լուծույթներ ՝ հակադարձելով էլեկտրոլիզի էներգիայի կլանման գործընթացը, որը և նատրիումի հիդրօքսիդը և հիդրոքլորաթթունը դարձնում է ավելի թանկ։

English-in-Mind-workbook-1paje26Homework

Every year many people in Britain finish school and they take a year off before they start work or go to university. Some of them go to other countries and work as volunteers. Volunteers give their time
to help people –for example, they work in schools or hospitals, or they help with conservation.

Mike Coleman is 19 and lives in Canterbury in England. He wants to become a teacher, but now he’s
living in Namibia. He’s working in a hospital near Katima Mulilo. He says,’ I’m working with the
doctors and nurses here to help sick people. I’m not a doctor but I can do a lot of things to help – for
example, I help to carry people who can’t walk. Sometimes I go to villages in the mobile hospital, too.
There aren’t many doctors here so they need help from people like me. I don’t get any money – but
that’s OK, I’m not here for the money.
I’m staying here for two months and I’m living in a small house with five other volunteers. The work is
hard and the days are long but I’m enjoying my life here. I’m learning a lot about life in southern
Africa- and about myself! when I finish the two months’ work, I want to travel in and around Namibia
for three weeks – for example, I want to see the animals in the Okavango Delta in Botswana.

My name is Alvin Kharazyan. I have an unusual hobby. One of my unusual hobbies is making sushi. I learned how to make sushi since I was 11 years old. Sushi is very easy to make. The main ingredients of sushi are fish, rice, nori, crab, cucumber, mozzarella and more. And they are served with wasabi, soy sauce and red cabbage.

Ի՞նչ է նշանակում չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն:Չափել որևէ ֆիզիկական մեծություն նշանակում է այն համեմատել նույնատիպ մեծության հետ, որն ընդունված է որպես միավոր։
Միավորների ընտրություններից հետո պատրաստում ենք գործիքներ որոնց միջոցով կարողանում ենք չափել տվյալ ֆիզիկական մեծությունը։
Ցանկացաց չափման արդյունքը թիվ է։»
Օրինակ՝ չափել սեղանի երկարությունը, նշանակում է այն համեմատել որևէ երկարության միավորի, օրինակ մետրի հետ։

Ծավալի չափման հիմնական միյավոր Մ․Հ-ում ընդունված է այն խորանարդի ծավալը որի կողմը 1մ³ մետր է դա օգտագործվում է նաև ծավալի այլ միյավորներ 1դմ³, 1սմ³,1մմ³,շատ օգտագործվում է նաև 1լ,և,1մլ

Չափման գործիքներն են չափագլանները

Զանգվածի չափման հիմնական միյավորըՄ․Հ-ում 1կգ է :Օգտագործում է նաև այլ միյավորներ 1կգ, 1գ, 1մգ, 1տ, 1ց․ չափման գործիքներն են կշեռքները և կշռաքարերի հավաքածուն։

1. Տրված բառազույգերի արմատները տեղափոխելով ստացիր նոր բարդ բառեր:
Օրինակ՝ ազգանուն, ընտրակարգ- ազգընտիր, անվանակարգ:
Դիմագիծ, նկարագիր-դիմանկար,գծագիր
երկրագունդ, շարժուձև-երկրաշարժ,գնդաձև
գրավաճառ, սեղանատուն-գրասեղան,վաճառատուն
չարասիրտ, լեզվաբան-չարալեզու,սրտաբան
բարեգործ, կամազուրկ-գործազուրկ,բարկամ

2. Առաջին շարքի դարձվածքների իմաստը գտիր երկրորդ շարքում;
ա. ականջը գցել-հայտնել, խելքը գնալ-հմայվել, գլուխ բերել-հաջողել, գլուխ տալ-բարևել, թև առնել-ոգևորվել, թևաթափ լինել-հուսահատվել, հոգին հանել-տանջել․

3. Առանձնացրու և կողք կողքի գրիր հոմանիշ դարձվածքների վեց զույգ:
Լեղաճաք լինել-սիրտը ահ ընկնել-վախենալ, լույս աշխարհ գալ-աշխարհ գալ-ծնվել, արյունը գլխին տալ-աչքերը արյունով լցվել-բարկանալ, աչքը ջուր կտրել-աչքը ճամփին մնալ-սպասել, կյանքի թելը կտրվել-շունչը փչել-մահանալ, ոտքերն ընկնել-բերան ծռել-աղաչել:

4. Տեքստը փոխադրի՛ր յոթ-ութ նախադասությամբ:
Առյուծը քնած էր: Մի մուկ եկավ ու բարձրացավ նրա մարմնին, սկսեց վազվզել նրա վրայով: Առյուծը զարթնեց ու բռնեց նրան:
Հենց այն է, ուզում էր խժռել, մուկը խնդրեց.
-Բա՛ց թող ինձ, ես քո լավության տակից դուրս կգամ:
Առյուծը քահ-քահ ծիծաղեց, թե մո՞ւկը պիտի իրեն լավություն անի: Բայց մկան ինքնավստահությունը դուր եկավ, ու նրան բաց թողեց: Բայց այնպես պատահեց, որ մուկն իսկապես հատուցեց առյուծին՝ նրա կյանքը փրկելով:
Ամենահզորներն էլ կարող են փորձանքի հանդիպել: Մի օր առյուծն ընկավ որսորդների ճանկը: Նրանք առյուծին պարանով կապկպեցին ծառին: Առյուծը ցավից ու վիրավորանքից մռնչում էր: Նրա զարհուրելի ձայնն ամբողջ անտառը բռնել էր, բայց ո՞վ կմոտենար. բոլոր գազանները թաքնվել էին: Առյուծի ձայնն ընկավ մկան ականջը: Մուկը վազելով եկավ, կրծեց պարանն ու ազատեց նրան:
Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն ասաց.
-Այն ժամանակ ծիծաղեցիր ինձ վրա և չհավատացիր ինձ, հիմա իմացի՛ր, որ մուկն էլ կարող է երախտահատույց լինել:

Մի օր, երբ առյուծը քնած էր, մուկը եկավ, բարձրացավ նրա վրա և սկսեց վազվզել։ Առյուծը զարթնեց, բռնեց մկանը և ուզում էր կուլ տալ, երբ մուկն ասաց․

-Ինձ մի կեր և ես քեզ պիտանի կլինեմ մի օր։

Առյուծը ծիծաղեց մկան վրա, բայց վերջինիս համարձակությունը նրան շատ դուր եկավ և առյուծը որոշեց բաց թողնել նրան։

Մի օր, երբ որսորդները բռնել էին առյուծին և կապկպել, կենդանիներից ոչ մեկը չէր համարձակվում մոտենալ նրան։ Որտեղից- որտեղ առյուծի ձայնը լսեց մուկը, եկավ օգնության և, կրծելով պարանը, ազատեց առյուծին։ Երբ արդեն հեռու էին մարդկանցից, մուկն առյուծին ասաց, որ ինքն էլ կարող է երախտապարտ լինել։

Պարապմունք 10

Ինչպես են չափում տեղանքում անկյունները, լսիր այստեղ:
Թեմա՝ Կից և հակադիր անլյուններ, տեսական մասը կարդա այստեղ:

Առաջադրանքներ

1.Geogebra ծրագրով գծիր սուր, ուղիղ, բութ անկյուններ, հետո յուրաքանչյուրի համար գծիր նրա  կից անկյունը:

2. Geogebra ծրագրով գծիր սուր, ուղիղ, բութ անկյուններ, հետո յուրաքանչյուրի համար գծիր նրա  հակադիր  անկյունը:

Աշխատանք գրքից՝ համարներ  66, 67, 68, 69:

66ա)180-111=69^°

բ)180°-90°=90°

գ)180°-15°=165°

67)Ուղղիղ անկյուն է։

68)Ճշմարիտ է

69)Հավասար անկյունների կից անկյունները հավասար են։

Պարապմունք 8.
Թեմա՝ Հատվածի երկարությունը։

Հավասար հատվածներն ունեն հավասար երկարություն: Իսկ եթե հատվածներից մեկը փոքր է մյուսից, ապա չափման միավորը և նրա մասերը փոքրի մեջ տեղավորվում են ավելի քիչ անգամ, քան մեծի մեջ: Այսինքն՝ հատվածներից փոքրի երկարությու նը փոքր է:
Հատվածի երկարությունը կոչվում է նաև այդ

հատվածի ծայրակետերի հեռավորություն: Այլ խոսքով՝ երկու կետերի հեռավորությունը այն հատվածիերկարությունն է, որի ծայրակետերը այդ երկու կետերն են:
Աշխատանք գրքից, 36, 37, 38, 39.

36.

.AC=AB+BC

AC=7,8+2,5=10,3սմ

37.

ա)BC=7,5-3,7=3,8 բ)BC=40մմ-36մմ=3,6սմ

38.

1)AB=12

BC=13,5

AC=AB+BC=25,5սմ

2)BC=13,5

AB=12

AC=BC=AB=1,5սմ

39.

BM=BD+MD=7+16=23սմ

BM=DM-BD=16-7=9սմ

Պարապմունք 7.
Սովորողներն ինքնագնահատում են իրենց աշխատանքը, ամփոփում ենք սեպտեմբեր ամիսը։

ԹԵՄԱ՝ Հատվածների և անկյունների համեմատումը
Երկրաչափության մեջ միևնույն ձևը և

նույն չափերն ունեցող երկու պատկերներն անվանում են հավասար պատկերներ:
Երկու երկրաչափական պատկերներ կոչվում են հավասար,եթե վերադրումով դրանք կարող են համընկնել:
Աշխատանք դասագրքից, համար 18, 19, 20, 21  էջ 14

18.

OB < AO-ից

OC >AO-ից

OB<OC

19.

1 այո 2 ոչ

20.ա)AC հատվածի միջակետում B

AC հատվածի միջակետում D

բ)CE

գ)AE հատվածի միջակետում BD

21.DB>AB