Ալվինա Խարազյան

Խաչբառ

Муха, Муха — Цокотуха,
Позолоченное брюхо!

Муха по полю пошла,
Муха денежку нашла.

Пошла Муха на базар
И купила самовар:

«Приходите, тараканы,
Я вас чаем угощу!»

Тараканы прибегали,
Все стаканы выпивали,

А букашки —
По три чашки
С молоком
И крендельком:
Нынче Муха-Цокотуха
Именинница!

Приходили к Мухе блошки,
Приносили ей сапожки,
А сапожки не простые —
В них застежки золотые.

Приходила к Мухе
Бабушка-пчела,
Мухе-Цокотухе
Меду принесла…

«Бабочка-красавица.
Кушайте варенье!
Или вам не нравится
Наше угощенье?»

Вдруг какой-то старичок
Паучок
Нашу Муху в уголок
Поволок —
Хочет бедную убить,
Цокотуху погубить!

«Дорогие гости, помогите!
Паука-злодея зарубите!
И кормила я вас,
И поила я вас,
Не покиньте меня
В мой последний час!»

Но жуки-червяки
Испугалися,
По углам, по щелям
Разбежалися:
Тараканы
Под диваны,
А козявочки
Под лавочки,
А букашки под кровать —
Не желают воевать!
И никто даже с места
Не сдвинется:
Пропадай-погибай,
Именинница!

А кузнечик, а кузнечик,
Ну, совсем как человечек,
Скок, скок, скок, скок!
За кусток,
Под мосток
И молчок!

А злодей-то не шутит,
Руки-ноги он Мухе верёвками крутит,
Зубы острые в самое сердце вонзает
И кровь у неё выпивает.

Муха криком кричит,
Надрывается,
А злодей молчит,
Ухмыляется.

Вдруг откуда-то летит
Маленький Комарик,
И в руке его горит
Маленький фонарик.

«Где убийца, где злодей?
Не боюсь его когтей!»

Подлетает к Пауку,
Саблю вынимает
И ему на всём скаку
Голову срубает!

Муху за руку берёт
И к окошечку ведёт:
«Я злодея зарубил,
Я тебя освободил
И теперь, душа-девица,
На тебе хочу жениться!»

Тут букашки и козявки
Выползают из-под лавки:
«Слава, слава Комару —
Победителю!»

Прибегали светляки,
Зажигали огоньки —
То-то стало весело,
То-то хорошо!

Эй, сороконожки,
Бегите по дорожке,
Зовите музыкантов,
Будем танцевать!

Музыканты прибежали,
В барабаны застучали.
Бом! бом! бом! бом!
Пляшет Муха с Комаром.

А за нею Клоп, Клоп
Сапогами топ, топ!

Козявочки с червяками,
Букашечки с мотыльками.
А жуки рогатые,
Мужики богатые,
Шапочками машут,
С бабочками пляшут.

Тара-ра, тара-ра,
Заплясала мошкара.

Веселится народ —
Муха замуж идёт
За лихого, удалого,
Молодого Комара!

Муравей, Муравей!
Не жалеет лаптей,-
С Муравьихою попрыгивает
И букашечкам подмигивает:

«Вы букашечки,
Вы милашечки,
Тара-тара-тара-тара-таракашечки!»

Сапоги скрипят,
Каблуки стучат,-
Будет, будет мошкара
Веселиться до утра:
Нынче Муха-Цокотуха
Именинница!

Задания.

1. Прочитайте текст.
2. Ответьте на вопросы

Что нашла Муха?

Муха нашла денежку.

Куда пошла Муха?

Муха пощла на базар.

Что купила Муха?

Муха купила самовар.

Кто пришел к Мухе в гости?

К мухе пришли гости тараканы, букашки, блошки, бабушка-пчела, комарик, бабочка, сороконожки, козявочки, червяки, букашечки мотыльки, жуки, мошкара, муравей, муравьиха.

Кто хотел убить Муху?

Мухи хотел убить старичок паучок.

Кто помог Мухе?

Мухе помог маленький комарик.

Однажды зимой, гуляя в лесу, дочь царя встретила мальчика, у которого была порвана одежда․ У него были красные щеки и голубые глаза․ Девочка взяла мальчика за руку и отвела его домой, согрела и дала ему новую одежду. Год спустя они все еще дружили с девушкой․ В то время она научила мальчика ездить верхом и кататься на санях․ Он научился читать и писать буквы и цифры. Они так сблизились, что стали   братом и сестрой․ Каждую ночь перед сном они читали сказку. Однажды, когда они собирались выйти в лес,  наткнулись на медведя.․․․ Разъяренный медведь напал на девочку. Мальчик защищал девочку, но медведь таким же образом схватил мальчика. В это время  пришли охотники и убили медведя . Друзья пообещали друг другу, что никогда не расстанутся и всегда   будут поддерживать друг друга.

Լույսն էր մեռնում, օրը մթնում.
Մութը տնից տուն էր մտնում.
Ես տեսա քեզ իմ ճամփի մոտ,
Իմ մտերի՛մ, իմ անծանո՛թ։

Աղբյուրն անուշ հեքիաթի պես
Իր լույս երգով ժպտում էր մեզ.
Դու մոտեցար մեղմ, համրաքայլ,
Որպես քնքուշ իրիկվա փայլ։

Անակնկալ բախտի նըման,
Հայտնվեցիր պայծառ-անձայն.
Անջատվեցինք համր ու հանդարտ,
Կյանքի ճամփին մի ակնթա՜րթ…

Կարծես թե դարձել եմ ես տուն,

Բոլորն առաջվանն է կրկին,

Նորից դու հին տեղը նստում,

Շարժում ես իլիկը մեր հին:

Մանում ու հեքիաթ ես ասում,

Մանում ես անվերջ ու արագ,

Սիրում եմ պարզկա քո լեզուն,

Ձեռներըդ մաշված ու բարակ։

Նայում եմ, մինչև որ անզոր

Գլուխըս ծնկիդ է թեքվում,

Նորից ես մանուկ եմ այսօր,

Դրախտ է նորից իմ Հոգում։

Արևը հանգչում է հեռվում,

Գետից բարձրանում է մշուշ,

Հեքիաթըդ անվերջ օրորում,

Իլիկըդ խոսում է անուշ…

 Մեկ  կետից  դուրս եկող 2 ճառագայթներով կազմված պատկերը կոչվում է  անկյուն։

Անկյուն  կազմող ճառագայթները կոչվում են անկյան կողմեր, իսկ այն կետը,  որից   նրանք   դուրս են գալիս, կոչվում է  անկյան գագաթ։

Որպես   անկյունների չափման   միավոր   վերցվում է աստիճանը (𝟏^𝟎)։

Անկյուններ կառուցելու  և  չափելու համար  օգտագործում ենք  փոխադրիչը՝

Անկյունները   լինում  են՝   ուղիղ, սուր, փռված ու բութ ։

B-ն  ուղիղ  անկյուն է։

Սուր  անկյունը   փոքր  է ուղիղ  անկյունից։

  ﮮA-ն  սուր  անկյուն է,   ﮮA<𝟗𝟎⁰

Ուղիղ  անկյունից  փոքր  անկյունը  կոչվում  է   սուր  անկյուն։

Այն անկյունը, որի կողմերը կազմում են մեկ ուղիղ, կոչվում է փռված  անկյուն։   Փռված  անկյունը  180⁰    է։
 

ﮮD-ն փռված  անկյուն է,       ﮮD=180⁰  

Բութ  անկյունը  մեծ  է  ուղիղ  անկյունից  ու   փոքր  է  փռված անկյունից։

ﮮC-ն   բութ  անկյուն է,  𝟗𝟎^𝟎< ﮮC<180⁰ 

Այն ուղիղները, որոնց հատումից ստացվող անկյուններն ուղիղ են, կոչվում են  ուղղահայաց ուղիղներ։

Անկյունների առավել ճշգրիտ չափումների համար օգտագործում են աստիճանի մասերը՝

րոպե   << ՛>>  և  վայրկյան  << ՛՛ >> ։

1⁰=60՛

1՛=60՛՛

1⁰=3600՛՛

Առաջադրանքներ

• Ի՞նչ  է  անկյունը։
• Մեկ կետից դուրս եկող 2 ճառագայթներով կազմված պատկերը կոչվում է անկյուն։
• Ո՞րն է անկյունների չափման միավորը։
• Որպես անկյունների չափման միավոր վերցվում է աստիճանը:
• Քանի՞ աստիճան  է  ուղիղ անկյունը։
• Ուղիղ անկյունը 90 աստիճան է։
• Քանի՞ աստիճան է փռված  անկյունը։
• Փռված  անկյունը  180աստիճան է։
• Ինչպիսի՞ անկյունն է կոչվում սուր անկյուն։
• Ուղիղ  անկյունից  փոքր  անկյունը  կոչվում  է   սուր  անկյուն։
• Ինչպիսի՞ անկյունն է կոչվում բութ  անկյուն։
• Բութ անկյունը մեծ է ուղիղ անկյունից
• Ո՞ր ուղիղներն են կոչվում ուղղահայաց ուղիղներ։
• Այն ուղիղները, որոնց հատումից ստացվող անկյուններն կոչվում է ուղիղ։
• Ինչպիսի՞   անկյուններ են  35⁰, 89⁰, 90⁰, 115⁰, 18⁰, 75⁰, 45⁰, 60⁰, 130⁰  անկյունները։
• Սուր անկյուն-35⁰, 89⁰, 18⁰, 75⁰, 40⁰, 60⁰:
• Ուղիղ անկյուն-90⁰։
• Բութ անկյուն-115⁰, 130⁰։
• Ինչպիսի՞ անկյուններ են 120⁰ , 180⁰, 90⁰ , 115⁰ , 45⁰ , 75⁰ , 60⁰  անկյունները։
• Սուր անկյուն-60⁰ , 75⁰ , 45⁰:
• Ուղիղ անկյուն-90⁰ :
• Բութ անկյուն-115⁰ , 120⁰:
• Փռված անկյուն-180⁰ :
• Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե ուղիղ անկյունը նրա գագաթից սկիզբ առնող ճառագայթով բաժանենք  երկու հավասար մասի։
• Կստացվեն սուր անկյուններ։
• Ինչպիսի՞ անկյուններ կստացվեն, եթե փռված  անկյունը նրա գագաթից սկիզբ առնող ճառագայթով բաժանենք  երկու հավասար մասի։

Կստացվեն ուղիղ անկյուններ։

• Քանի՞ անկյուն կաստացվի երկու ուղիղների հատումից։
• Կստացվի 4 անկյուն։

Լուռ է գիշերը։ Սառույց է ու ձյուն…
Պաղ լռությունը մռայլ է ու չար.
— Զարթիր, ըղձալի գարնան շառաչյուն,
— Պայթիր, փոթորիկ, կարող ու պայծառ։
Լուռ է երկիրը։ Երկինքը ամպոտ.
Մեկը թախծագին նայում է հեռուն,
Մեկը կանչում է՝ «Զարթի՛ր, առավոտ»,
Ու շղթաներով աղմուկ է հանում…
Ու մի արձագանք… գիշեր է ու ձյուն…
Հանգիստ ննջում է մռայլ շրջական,
— Շողա, վրեժի մահաբեր դաշույն
— Հնչիր, փոթորիկ ժողովրդական․․․

119. Տրվածնախադասություններումգտի´րայնբառերը, որոնցսկզբնատառե—նկարդացվումէ է:

Ձեր հարևանի որդին եմ:
Այդ թիմի մարզիկների՞ց ես:
Մենք լավ ընկերներ ենք:
Արդեն մեծ տղաներ եք:
Իմ բարեկամներն են:

120. Կարդա´ տրվածբառերըևպարզի´ր, թեինչպե՞ս են կարդացվումընդգծված ե տառերը:

Լեռնային, գերազանց, դերասան, բերանբաց, մեղավոր, տարեկան, ջրաներկ, Նարե, ծովեզր, տասներեք, քառասուներկու, մեներգ, համերգ, ապերջանիկ, աներևակայելի, աներևույթ:

121. Կարդա´ տրվածբառերըևպարզի´ր, թեի՞նչ տառովէարտահայտվում բառասկզբիօ հնչյունը:

Օգտակար, օ թյակ, օ թևան, օ րական, օ ղակաձև, օ տար, օ րենք, օ րինակ, ով, ովքեր:

122. Կարդա´բառերըևպարզի´ր, թե ո՞րդեպքում ինչպե՞սէկարդացվումընդգծվածոտառը:

Ա. Ոտք, որոշում, որկրամոլ, որոտալ, որակ, ոգևորել, ոգևորություն:-վո
Բ. Կարոտ, հեռավոր, բաճկոն, արոտ, հորդ, հովազ, ուղևոր, բարձրորակ, արագոտն, հայորդի, պարզորոշ, բազմոտանի, առողջ:-օ

123. Կարդա´տրվածբառերըևպարզի´ր, թեինչո՞վէ տարբերվումընդգծված ե տառիարտասանությունը ԱեԲխմբիբառերում:

Ա.Ամենաերևելի, ամենաերգեցիկ, ամենաերջանիկ, ինքնաեռ, ամենաերկար: -յե
Բ. Հորեղբայր, աներես, անեփ, խուռներամ,ապերախտ, անեղծ, շքերթ: -է

124. Կարդա´ տրվածբառերըևպարզի՛ր, թեինչո՞վէտարբերվումընդգծվածոտառիարտասանությունըԱ ևԲխմբիբառերում:

Ա. Ամենաորոշակի, ամենաորակյալ, արջաորս. նրբաոճ,եռաոստ: — վո

Բ.Անողնաշար, քեռորդի, Արագածոտն, փղոսկր, անորոշ, երկոտանի, չորքոտանի: — օ

127.Ի՞նչսկզբունքովենընտրվածյուրաքանչյուրշարքիբառերը: Բարձրաձայնկարդա´ և գտի՛ր, թեո՞րբառըդրանչիհամապատասխանում:

Ա. Ամենաերկար, համաեվրոպական, հայելի, ամենաեռանդուն, կիսաեզրափակիչ, կիասեփ, վրաերթ:
Բ. Նայել, վայել, վայելել, վայելք, հայելանման, հայեր, ինքնաեռ, շղթայել, Կայեն, ծառայել:

128. Կետերիփոխարենէ, օ, ե,ոտառերիցմեկըգրի´ր: Ուղղագրականբառարանիօգնությամբճշտի´րայդբառերիգրությունը:

Միջօրեի շոգից ու տոթից կարծես ամեն ինչ հալվել ու անէացել էր: Թվում էր, թե բացի օձերից ոչ մի կենդանի արարած չկա աշխարհում: Լավ էր, որ նախօրոք պատրաստվել էինք: Կեսօրվա տոթին մնում էինք մեր զով սենյակում, երեկոն անցկացնում էինք բացօթյա տաղավարում:

129. Գրի´րբառամիջումէունեցողյոթբառ: Այդ բառերով կազմիրնախադասություններ:

լայնէկրան, ելևէջ, երբէվիցէ, ամենաէժան ,վայրէջք, էլեկտրաէներգիա, հնէաբան

Մենք լայնեկրան հեռուստացույցով նայում եինք մուլտֆիլմ ։

Ես և իմ քույրիկը վայրէջք կատարեցին Ֆրանսյա։

Ես գնեցի աենաեժան գրքերց մեկը ։

Մենք արևի օգնությամբ ստացանք էլեկտրաէներգիա։

Երբէվիցէ քույրիկս ինձ հետ երգում է։

132. Կետերը փոխարինի´ր բ,պ կամ փ  տառերով (հարկ եղած դեպքում դիմի´ր ուղղագրական բառարանին):

Նուրբ, սրբել, դարբին, խաբել, թփրտալ, երփներանգ, երբեք, համբուրել, փրփրել, հինգշաբթի, ճամփորդ, դարպաս, ճանապարհ, աղբանոց, իբրև, եղբայր:

133. Կետերը փոխարինի´ր գ, կ կամ ք տառերով (հարկ եղած դեպքում դի´միր ուղղագրական բառարանին):

Թարգմանել, հարուստ, կարգ, պարգևատրել, երգիչ, օգուտ, անեծք, սայթաքել, զորք, վարկաբեկել, գրկել, ձագուկ:

134. Կետերը փոխարինի´ր դ, տ կամ թ տառերով:
Արդեն, հաղորդել, արևմուտք, զվարթ, սաղարթախիտ, բրդոտ. ժողովուրդ, հերթ, օրիորդ, ընդունակ, արտաքին, չորրորդ, մարդկային. փարթամ:

135. Կետերը փոխարինի´ր ջ, ճ կամ չ տառերով:
Վերջ, ողջ, նկարիչ, չղջիկ, վայրէջք, հաչոց, խոչընդոտ, թռչուն, թրջել, թռչել, միջև, մինչև, ամբողջ, առաջին,

Մենք հինգշաբթի օրը հանդիպեցինք ազգությամբ հայ բայց արմատներով եզդի որը մեր հայոց պատմությունը գիտրեր անգիր իմ նոր ձեռք բերած գիտելիքները ինձ զարմարեցին քանի որ ես ավելի շատ բան իմացա եզդիների մասին օրինակ՝ եզդին կարող է ամուսնանալ միայն եզդու հետ քնի որ նրանց մոտ ընդունվաց չե եզդիները բաժանվում են 3 մասի՝ շեխ, փիր, մրիդ: Շեխերն ու փիրերը հոգեվորական են իսկ մրիդները սովորական մարդիք։ Եզդիները ծնված օրվանից սովորում են աղոթքնոր նրանք կարող ոն հիշե տասը հազար աղոտք հիմա կհարցնեք ինչու նրանք չէին գրում թղէի վրա քանի որ առագ դրան վառել են։ և մինչև հիմա պահօանվել են երկու գիրք որնց անաուներն են Սև մատիան, և Գիրք հայտնություն և դրանք բացում են կնունքների աղոթքներ ժամանակ ։