Ալվինա Խարազյան

Դաս 16: Էլեկտրական շղթաների հաշվարկը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումը

Դաս 17: Հաղորդիչների զուգահեռ միացումը

Գործնականում կիրառվող էլեկտրական շղթաները, որպես կանոն, բաղկացած են լինեւմ էլեկտրաէներգիայի մի քանի սպառիչներից: Շղթայում սպառիչները միմյանց հետ կարող են միացված լինել ամենատարբեր եղանակներով: Սպառիչների միացման ամենապարզ և տարածված տեսակները հաջորդական և զուգահեռ միացումներն են:Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

 Նկարում պատկերված է  R₁, R₂ և R₃ ռեզիստորների հաջորդական միացումը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումն ունի իր օրինաչափությունները: 

  Հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափի և վոլտաչափի միջոցով անհրաժեշտ չափումներ կատարելով, կարելի է համոզվել.1. Հաջորդական միացման դեպքում բոլոր հաղորդիչներում հոսանքի ուժը միևնույնն է՝ I=I₁=I₂=I₃ (1), որտեղ I₁, I₂, I₃-ը համապատասխանաբար I, II և III հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերն են, իսկ I-ն՝ հոսանքի ուժը շղթայում:2. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի լարումը հավասար է առանձին հաղորդիչների լարումների գումարին՝ U= U₁+U₂+U₃ (2), որտեղ U-ն ամբողջ տեղամասի, իսկ U₁, U₂, U₃-ը առանձին հաղորդիչների լարումներն են:Օգտվելով Օհմի օրենքից և հաշվի առնելով (1) հավասարումի (2) առնչությունը կարող ենք պնդել՝ 3. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների գումարին՝R=R₁+R₂+R₃, որտեղ R₁-ը, R₂-ը և R₃-ը առանձին հաղորդիչների դիմադրություններն են, իսկ R-ը ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը:Այս երեք օրինաչափություններ ճիշտ են նաև ցանկացած թվով հաջորդաբար միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե հաջորդաբար իրար միացված են n միատեսակ հաղորդիչներ (ռեզիստորներ), որոնցից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը R1 է, ապա դրանց ընդհանուր դիմադրությունը կլինի՝ R=nR₁ Հաջորդաբար միացված ցանկացած երկու հաղորդիչներում հոսանքի ուժերի հավասարությունից՝ I₁=I₂, հետևում է, որ U₁/R₁=U₂/R₂ կամ U₁/U₂=R₁/R₂

Այսինքն, հաջորդաբար միացված հաղորդիչներում լարումները ուղիղ համեմատական են այդ հաղորդիչների դիմադրություններին:Հաղորդիչների հաջորդական միացման տարբերակիչ առանձնահատկությունն այն է, որ դրանցից թեկուզ մեկի անսարքության դեպքում հոսանքը դադարում է ամբողջ շղթայում:

Հաղորդիչների զուգահեռ միացում

Հաճախ մի քանի սպառիչ, օրինակ արդուկը, հեռախոսը, էլեկտրական լամպը, անհրաժեշտ է էլեկտրական շղթային միացնել կամ շղթայից անջատել իրարից անկախ: Այդ դեպքում սպառիչները չենք կարող միացնել հաջորդաբար, նրանք միացվում են զուգահեռ: 

Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում հաղորդիչների մեկական ծայրերը միացվում են մի կետում, մյուս ծայրերը՝ մեկ այլ կետում կոչվում է զուգահեռ միացում, իսկ այդ կետերը կոչվում են հանգույցներ: 

Նկարում պատկերված է R₁, R₂ և R₃ դիմադրություններ ունեցող երեք հաղորդիչների զուգահեռ միացումը:

Զուգահեռ միացման դեպքում շղթայում հոսանք ուժի՝ I լարման՝ U և դիմադրության՝ R ընդհանուր արժեքնորի և առանձին հաղորդիչներում դրանց արժեքների կապի օրինաչափությունները տարբերվում են հաջորդական միացման համար ստացված օրինաչափություններից:

Փորձնական եղանակով, հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափով և վոլտաչափով կատարելով անհրաժեշտ չափումներ կստանանք՝

1. Զուգահեռ միացման դեպքում հոսանքի ուժը շղթայի չճյուղավորված մասում հավասար է առանձին հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերի գումարին՝I=I₁+I₂+I₃ (1)

Քանի որ հաղորդիչների ծայրերը միացված են միևնույն կետին, ապա.

2. Զուգահեռ միացման դեպքում լարումը հաղորդիչների ծայրերում միևնույնն է. U=U₁=U₂=U₃ (2) Համաձայն Օհմի օրենքի, հաշվի առնելով նաև (1) և (2) հավասարումները կստանանք՝

 UR=UR₁+UR₂+UR₃ այսինքն՝

 3. Զուգահեռ միացված հաղորդիչների լրիվ դիմադրության հակադարձ մեծությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների հակադարձ մեծությունների գումարին, այսինքն՝ 1/R=1/R₁+1/R₂+1/R₃ (3)

Ստացված օրինաչափությունները ճիշտ են նաև ցանկացած թվով իրար զուգահեռ միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե իրար զուգահեռ միացված են R1 դիմադրությամբ n միատեսակ հաղորդիչներ, ապա տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը հավասար կլինի R=R₁n 

Զուգահեռ միացված ցանկացած երկու հաղորդիչների դեպքում տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը որոշվում է R=R₁⋅R₂/(R₁+R₂) բանաձևով: 

Զուգահեռ միացված հաղորդիչների լարումների հավասարությունից՝ U₁=U₂, հետևում է, որ

I₁⋅R₁=I₂⋅R₂ կամ I₁/I₂=R₂/R₁:

Այսինքն զուգահեռ միացված հաղորդիչներում հոսանքի ուժերը հակադարձ համեմատական են այդ տեղամասերի դիմադրություններին:

Թեմատիկ հարցեր և առաջադրանքներ՝

1․ 2,5Վ լարման համար հաշվարկված քանի՞ միատեսակ լամպ է անհրաժեշտ հաջորդաբար միացնել, որպեսզի ստացված տոնածառի ծաղկաշղթան հնարավոր լինի միացնել 100 Վ լարման ցանցին:

U = 100 Վ
U₁ = 2,5 Վ
100 Վ / 2,5 Վ = 40 Վ

2․ 35 Օմ և 7 Օմ դիմադրություն ունեցող 2 ռեզիստորներ միացված են հաջորդաբար: Նրանցից որի՞ ծայրերում է լարումը փոքր և քանի՞ անգամ:  

R₁ = 35 Օմ 
R₂ = 7 Օմ

U₁/U₂ = R₁/R₂ = 35 Օմ / 7 Օմ = 5
R₂ = 7 Օմ
R₂-ի ծայրում լարումը փոքր է 5 անգամ:

3․ Որոշեք նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի դիմադրությունը, եթե միմյանց միացված ռեզիստորների դիմադրությունները համապատասխանաբար հավասար են՝ R1 = 6 Օմ, իսկ R2 = 8 Օմ: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 6 Օմ
R₂ = 8 Օմ
6 Օմ + 8 Օմ = 14 Օմ

4․ Ինչի՞ է հավասար նկարում պատկերված շղթայի տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը, եթե միմյանց զուգահեռ միացված միատեսակ լամպերից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը 33 Օմ է: 

R = 3 * R₁
R₁ = 33 Օմ
3 * 33 Օմ = 99 Օմ

5․ Լարումը նկարում պատկերված շղթայի տեղամասում 50 Վ է, իսկ հոսանքի ուժը՝ 1 Ա: Որոշեք երկրորդ ռեզիստորի դիմադրությունը, եթե առաջինինը՝ 5 Օմ է: 

R = R₁ + R₂
R₁ = 5 Օմ
R = U/I
U = 50 Վ
I = 1 Ա
R = 50/1 = 50 Օմ
R = R₁ + R₂

R₂ = R – R₁ 
50 Օմ – 5 Օմ = 45 Օմ

Թեմա՝ կորդինատային հարթություն

Դասագիրք՝ Երկրաչափություն 9

Կարդալ էջ՝ 5

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 10-16

d_MN = √((12-4)² + (-2-0)²) = √68
d_NP = √((5-12)² + (-9+2)²) = √98
d_MP = √((5-4)² + (-9-0)²) = √82
P_MNP = √68 + √98 + √82

ա) 2 = √((x-2)² + (1-3)²)
4 = (x-2)² + (1-3)²
4 = x² — 4x + 4 + 4
x² — 4x + 4 = 0

D = 16 — 16
D = 0

x₁ = 4/2
x₁ = 2

բ) 7 = √((2x+1)² + (3-x)²)
49 = 4x²+4x+1 + 9-6x+x²
49 = 5x²-2x+10
5x²-2x-39 = 0

D = 4 + 780
D = 784

x₁ = 2 + 28/ 10
x₁ = 3

x₂ = 2 — 28 / 10
x₂ = -2.6

d_AB = √((1-0)² + (-4-1)²) = √26
d_BC = √((5-1)² + (2+4)²) = √52
d_AC = √((5-0)² + (2-1)²) = √26

ա)
A (-3,5)
B (6,4)
C (0, y)

d₁=√((0+3)² + (y-5)²) = 9+√((y-5)²)
d₁=√((0-6)² + (y-4)²) = 36+√((y-4)²)
9+(y-5)² = 36+(y-4)²

9+y²-10y+25 = 36+y²-8y+16
-2y = 18
y = -9

Պատ․՝ C (0, -9)

բ)
C (4, -3)
D (8, 1)
R (0, y)

d₁=√((0-4)² + (y+3)²) = 16+√((y+3)²)
d₁=√((0-8)² + (y-1)²) = 64+√((y-1)²)
16+(y+3)² = 64+(y-1)²

16+y² + 6y + 9 = 64+y²— 2y + 1
8y = 40
y = 5

Պատ․՝ R (0, 5)

1)We’d had dinner when Wendy arrived.

A .Wendy arrived and then we had dinner.

B. We had dinner and then Wendy arrived.

2 .I read the book after I’d seen the film.

A .I saw the film and then I read the book.

B.I read the book and then I saw the film.

2.By the time Dad came home,‘d gone to bed

A I went to bed before Dad came home.

B I went to bed after Dad came home.

3.he didn’t go to bed until her mum had come home.
A She went to bed and then her mum came home.
B Her mum came home and then she went to bed.

5 Mr Banks hadn’t arrived at the office by the time I got there.
A I arrived before Mr Banks.
B Mr Banks arrived before me.

6 They’d bought the plane tickets before they heard about the cheaper flight.
A They bought the plane tickets and later they heard about the cheaper flight.
B They heard about the cheaper flight and then they bought the plane tickets.

7 The girls had tidied the house when the visitors arrived.
A The visitors arrived and later the girls tidied the house.
B The girls tidied the house and then the visitors arrived.

1. We had just heard the news when you rang.
2. I had already thought of that before you suggested it.
3. When I turned on the TV, the programme had already started.
4. She was hungry because she hadn’t eaten anything all day.
5. By the time I left school, I had decided to become a musician.

Թեմա՝ կորդինատային հարթություն

Դասագիրք՝ Երկրաչափություն 9

Կարդալ էջ՝ 1-5

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 1-7

1. ա) A (5, 0) B (0, 3) O (0, 0)
բ) A (a, 0) B (0, b) O (0, 0)

ա) O (0, 0) A (6.5, 0) B (0, 3) C (6.5, 3)

բ) O (0, 0) A (a, 0) B (0, b) C (a, b)

A (-a, 0) B (a, 0) C (0, h)

A	(2, -3)	(-10, -11)	(0, 1)	(0, 0)	(c, d)	(3,5)	(3t+5, 7)	(1, 3)
B	(-3, 1)	(4,7)	(6, -11)	(-3, 7)	(c+x/2, d+y/2)	(3,8)	(t+7, -7)	(-1, -3)
M	(-0.5,-1)	(-3,-2)	(3, -5)	(-1.5, 3.5)	(a, b)	(3, 6.5)	(2t+6, 0)	(0, 0)

5 = 0+x/2
10 = 0+x
x = 10

-3 = 1+y/2
-6 = 1+y
y = -7
C (10, -7)

x = 5+10/2
x= 7,5

y = -3-7/2
y = -5
D (7.5, -5)

Կոնյակի թորման և սպիրտի գործընթացները մի շարք փուլերից են անցնում, և դրանք կարևոր են վերջնական արտադրանքի որակի ու բնութագրերի համար:
Կոնյակի թորման գործընթացը

Կոնյակի պատրաստման հիմնական փուլերից մեկը քաղվածի (գինի) թորման գործընթացն է։ Կոնյակը ստանում են հիմնականում սպիտակ խաղողի գինու վրա՝ այն հատուկ տեխնոլոգիական ընթացակարգերով և երկարատև ծերացման գործընթացում:

Հումքի ընտրություն
Կոնյակի համար օգտագործվում են հատուկ խաղողի տեսակներ՝ հիմնականում Օբերվան, Ֆոլ Բլանշ, Կոլոմբար և այլն: Խաղողը հավաքվում է ավելի վաղ, քան այլ գինու տեսակների համար, որպեսզի վերարտադրվող թթվայնությունը ու խմիչքի թարմությունը պահպանվի։

Թորման և կեղևից առանձնացում
Խաղողի բերքահավաքից հետո խաղողի հատիկները ճզմվում են, և դրանցից ստացվում է մաքուր խեժը։ Հետագայում հյութը միանում է մեկ այլ հեղուկի՝ քաղվածի, հետ։ Կենտրոնական ճնշումը միանգամից թույլ է տալիս հեռացնել խաղողի կեղևները։

Ֆերմենտացիա
Ֆերմենտացիայի ընթացքում խաղողի հյութը վերածվում է ալկոհոլի։ Այս գործընթացը սկսվում է՝ ջերմաստիճանի բարձրացման հետ, և կարող է տևել մինչև մեկ շաբաթ։ Այս փուլում ալկոհոլի չափաբաժինը սովորաբար կազմում է 7-10%։

Դիստիլացիա (խտացում)
Կոնյակի ստացման ամենակարևոր փուլերից մեկը դիստիլացիան է՝ խոշոր ու մանր խտացման սարքերով։ Սա գործընթաց է, որի ընթացքում գինու խառնուրդը բարձրացնում են ջերմաստիճանին, մինչև ալկոհոլը գոլորշիանում է և մաքրվում է: Դիստիլացիան իրականացվում է 2 փուլով՝ առաջին փուլում ստացվում է «շարքը» (հում սպիրտ), որը տարբերվում է ըստ ծավալի: Երկրորդ փուլում, երկրորդ խտացման միջոցով, սպիրտը մաքրվում է և վերածվում է կոնյակի բարձրորակ հեղուկի։

Սպիրտի հետ մշակում
Կոնյակի խառնուրդին կարող է ավելացվել նաև այլ բաղադրիչներ՝ ինչպիսիք են բնորոշ բույրերի համեմունքները, որպեսզի այն ստանա պահանջվող առանձնահատկությունները։

Սպիրտի տեսակներն ու կարգաբառերը

Կոնյակի հիմքում ընկած սպիրտը պետք է լինի բարձրորակ՝ առանց բարդի հավելումների։ Կոնյակի մեջ սպիրտը ստացվում է հիմնականում այգուց ձեռք բերված խաղողից:

Շատ մաքուր սպիրտ
Կոնյակում գտնվող սպիրտը պետք է լինի զտված և մաքրված։ Այս քանակությունը սովորաբար համապատասխանում է 70-80% ալկոհոլային կոնցենտրացիայի, որը ենթարկվում է տարբեր ծերացման գործընթացների։

Թորված սպիրտ (օգտագործվում է որպես խտանյութ)
Թորման և խտացման միջոցով ստեղծվող հեղուկի մեջ պարունակվում են որոշակի քանակությամբ սպիրտ, որոնք են հետագայում օգտագործվում կոնյակի պատրաստման համար։
Պարունակում է որոշակի բաղադրիչներ
Քանի որ կոնյակի արտադրության մեջ էական տեղ է զբաղեցնում այն, որ սպիրտը ճիշտ համակցված լինի, սովորաբար տարբեր խաղողի տեսակներ օգտագործվում են հենց այդ նպատակի համար։

Ծերացում

Ծերացման ընթացքում կոնյակը ստանում է այն համերն ու բույրերը, որոնք կան տարբեր կոնյակների մեջ՝ սա այդ կաղապարի հասկացություն է, որը որոշված է, թե որքան ժամանակ է պատրաստվում կոնյակը։

Նախակորիզավորները հանդիսանում են կյանքի կազմավորման բջջային մակարդակի առաջին ներկայացուցիչներ: Նրանք երկրագունդը գրաված առաջին օրգանիզմներն են: Նախակորիզավորները տարբերվում են մյուս օրգանիզմներից և շատ բազմազան են: Այդ պատճառով նախակորիզավորներն ունեն դասակարգման սեփական աստիճանակարգը կենդանի օրգանիզմների կայսրությունում:

Բակտերիաների կառուցվածքը համարժեք է բջջի կառուցվածքին, սակայն ունի որոշակի առանձնահատկություններ:

Բակտերիալ բջիջը բաղկացած է ցիտոպլազմայից, որի մեջ գտնվում են.

• բջջի կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանոիդը` ռիբոսոմները,
• տարատեսակ պիտանի օրգանական մոլեկուլներ` ներառուկներ, օրինակ` սպիտակուցներ,
• նյութափոխանակության արգասիքներ,
• ժառանգական նյութ:

Բակտերիաների բջջում բացակայում է լավ կազմավորված և հատուկ առանձնացված կորիզը: Կորիզի փոխարեն նրանում պարունակվող ժառանգական նյութը ուղղակի տեղակայված է ցիտոպլազմայում` առանց որևէ սահմանազատման: Այդ պատճառով այս օրգանիզմները կոչվում են նախակորիզավորներ կամ պրոկարիոտներ:

Բակտերիալ ցիտոպլազման պատված է բջջաթաղանթով, որը կոչվում է ցիտոպլազմատիկ թաղանթ: Արտաքինից բակտերիալ բջիջը պատված է բավականին հաստ և ամուր բջջապատով: Այն կազմված է հատուկ ածխաջրերից և ապահովում է բակտերիաների բջջի կայուն ձևը:

Բակտերիաների բջջապատը հիմնականում արտաքինից պատված է լորձաթաղանթով: Այն պաշտպանում է բջիջը արտաքին միջավայրի անբարենպաստ ազդեցությունից` չորացումից, ցրտահարումից, քիմիական ազդեցությունից և այլն:

Բակտերիաները կարող են լինել անշարժ և ակտիվ շարժվող: Շարժուն բակտերիաների բջջապատի արտաքին մակերեսին առկա են մտրակներ և թարթիչներ, որոնք ծառայում են շարժման համար:

Բակտերիաները՝ որպես հնագույն օրգանիզմներ, կենսագործում են ամենուրեք` օդում, ջրում, հողում, այլ կենդանի օրգանիզմներում: Մեկ գրամ հողում հաշվվում է մոտավորապես 3 միլիարդ բակտերիալ բջիջ:

Ընթերցե՛ք հետևյալ թեման՝  «ՀՀ տնտեսական և հասարակական-քաղաքական կյանքը»

Պատասխանե՛ք

1. Որո՞նք էին ՀՀ տնտեսական կյանքի կազմալուծման պատճառները։ Ի՞նչ միջոցառումներ ձեռնարկվեցին տնտեսական կյանքը վերականգնելու ուղղությամբ։
   
   Անկախության հռչակումից հետո հանրապետության տնտեսական կյանքը կազմալուծվել էր: Ավերիչ երկրաշարժի հետևանքները, ԽՍՀՄ-ի փլուզումը, Արցախյան պատերազմը, շրջափակումը, էներգետիկ ճգնաժամը երկիրը դրել էին ծանր վիճակի մեջ: Խզվել էին միջհանրապետական տնտեսական կապերը, դադարել էր հումքի մատակարարումը:
   
   Հայաստանի Գերագույն խորհուրդն ընդունեց որոշումներ, որոնք նպատակ ունեին կարգավորե լու տնտեսական հարաբերությունները, հանրապետությունը դուրս բերելու ճգնաժամից, ստեղծելու սեփական շուկայական տնտեսական համակարգ: 1990 թ. սեպտեմբերի 10–ին ընդունվեց «Հայաստանի Հանրապետության պետական սեփակա նության մասին» օրենք, ըստ որի՝ ՀՀ տարածքում գտնվող բոլոր պետական ձեռնարկությունների, հիմնարկների և կազմակերպությունների ունեցվածքը հայտարարվեց հանրապետության սեփականություն:
   
   Շուկայական տնտեսությանն անցնելու ճանապարհին ազատականացվեցին ապրանքների գնե րը, որը վատթարացրեց ժողովրդի սոցիալական դրությունը: 1991 թ. հունվարի 29-ին ընդունվեց հողի մասնավոր սեփականության մասին օրենքը։ Հողի սեփականաշնորհումն սկսվեց 1991 թ. գարնանը և ծավալվեց զանգվածաբար: Գյուղացիները ստացան հողային սեփականություն:
   
   Կարևոր նշանակություն ունեցավ 1996 թ. Հայկական ատոմային էլեկտրակայանի (Հաէկ) վերագործարկումը, որը վերացրեց էներգետիկ սովը և արդյունաբերությունը զարգացնելու հնարավորություն տվեց։
   
   2․ Քաղաքական համակարգի վերափոխման և հասարակական-քաղաքական կյանքի ժողովրդավարացման ուղղությամբ ի՞նչ քայլեր ձեռնարկվեցին, և ի՞նչ փոփոխություններ արձանագրվեցին դրանց արդյունքում։
   
   1991 թ. փետրվարի 26-ին ՀՀ ԳԽ-ն ընդունեց «Հասարակական քաղաքական կազմակերպությունների մասին» օրենքը, որով վերացվեց կոմունիստական կուսակցության շուրջ 70 ամյա մենիշխանությունը: Իրավաբանորեն ամրագրվեց բազմակուսակցականության սկզբունքը։ Հանրապետության քաղաքացիները կամավորության սկզբունքով ազատորեն կարող էին հիմնել հասարակական կազմակերպություններ:
   
   3․ Քաղաքական և հասարակական ի՞նչ կազմակերպություններ էին գործում ՀՀ-ում։ Ե՞րբ է ՀՀ օրենսդրությամբ ամրագրվել բազմակուսակցականության ակզբունքը։ Գնահատե՛ք ՀՀ-ում գործող կուսակցությունները և հասարակական կազմակերպությունները։

Ստեղծվեցին նոր կուսակցություններ՝ Ազգային ինքնորոշում միավորում (ԱԻՄ), Հայաստանի հանրապետական կուսակցություն (ՀՀԿ), Ազգային ժողովրդավարական միություն (ԱԺՄ), «Սահմանադրական իրավունք» միություն (ՍԻՄ), իսկ քիչ ավելի ուշ՝ Հայաստանի ժողովրդական (ՀԺԿ), Օրինաց երկիր (ՕԵԿ), ժառանգություն, Բարգավաճ Հայաստան (ԲՀԿ) կուսակցությունները:

Մասնավորաբար անգնահատելի գործունեություն են ծավալել բարեգործական կազմակեր պությունները: Սոցիալ–տնտեսական դժվարին պայմաններում Մայր հայրենիքին անուրանալի աջակցություն nu օգնություն ցուցաբերեցին Հայ բարեգործական ընդհանուր միությունը (ՀԲԸՄ), Հայ օգնության միությունը, (ՀՕՄ), Հայ օգնության ֆոնդը (ՀՕՖ), «Հայաստան» համահայկական և «Լինսի», «Շուշի» հիմնադրամներն ու բազմաթիվ այլ կազմակերպություններ: Նրանց օժանդակությամբ կառուցվեցին մշակութային, տնտեսական հիմնարկներ, ճանապարհներ, բնակավայրեր թե՛ Հայաստանում և թե՛ Արցախում:

Էջեր 149-152

The internet is a big part of my life. I use it every day to learn, talk to friends, and have fun. I use the internet to read news, do homework, and watch videos that help me study. Sometimes I also play games or listen to music online. Media education is very useful because it teaches me how to use the internet safely and wisely. I learn to understand what is real and what is not. But there are also some disadvantages. If I spend too much time online, I get tired and don’t do other things like reading books or playing outside. Also, some websites are not safe, so I must be careful. I think the internet is a great tool, but we must use it with balance. We need to know when to stop and take a break from screens.

November 12, 2024
Assignment 1
Put the verbs in the right tense form

They always play soccer on Saturdays.

She has already visited New York three times.

Last week, she completed her project.

We are planning a trip these days.

They were playing soccer when it started raining.

He rarely watches TV in the evening.

I was studying when you called me.

We watched a movie last night.

She is cooking dinner right now.

He has recently started a new job.

They haven’t eaten lunch yet.

I am currently reading a new book.

Yesterday, I visited my grandparents.

We have never been to Spain.

He graduated from college in 2018.
4. Make tag questions.

1. She’s a doctor, isn’t she?
2. Yesterday was so much fun, wasn’t it?
3. He isn’t here, is he?
4. The trains are never on time, are they?
5. Nobody has called for me, have they?
6. I don’t need to finish this today, do I?
7. James is working on that, isn’t he?
8. Your parents have retired, haven’t they?
9. The phone didn’t ring, did it?
10. It was raining that day, wasn’t it?
11. Jenni eats cheese, doesn’t she?
12. I said that, didn’t I?
13. The bus stop’s over there, isn’t it?
14. None of those customers were happy, were they?
15. They could hear me, couldn’t they?
16. You won’t tell anyone, will you?
17. I’m never on time, am I?
18. I’m going to get an email with the details, aren’t I?
19. Aki didn’t say much, did he?
20. You haven’t seen this film, have you?
21. Your sister lives in Spain, doesn’t she?
22. He can’t drive, can he?
23. You’ll be there, won’t you?
24. I’m next, aren’t I?
25. Angela knew him, didn’t she?
26. We’ve never met, have we?
27. Joni and Sal don’t like me, do they?
28. He was dating that celebrity chef, wasn’t he?
29. They aren’t serious, are they?
30. She’s a doctor, isn’t she?
    
    
31. SOS – Save Our Space: We Need Your Help to Clean Up Our City!

Our city is a special place. It’s where we live, go to school, meet friends, and make memories. But to keep it beautiful and healthy for everyone, we all need to pitch in to keep it clean. Pollution, litter, and waste can make our neighborhoods look dirty, hurt animals, and even make us sick. This is why it’s so important to do what we can to protect our space.

One of the simplest things we can do is to make sure we look after the environment. So what can we do?

Use less paper. Paper comes from trees, and we need to protect the forests where trees grow.
Recycle things like glass and plastic. Recycling paper, plastic, and metal helps reduce the amount of waste that ends up in landfills and saves valuable resources. Some of us may even have recycling bins at home or at school, which makes it easy to separate recyclable materials.
When we use things more than once, we help to protect our environment.
Turn off taps when you aren’t using the water. Water is a very precious thing, and we shouldn’t waste it.
Not to throw litter on the streets! Make sure we always throw away our trash properly. Always put our rubbish in a bin.
Try to travel less by car or plane. Cars and planes produce fumes which pollute the atmosphere.
And remember – that’s the air that we breathe, so we should do our best to keep it clean!

Together, we can make our city a cleaner, healthier, and happier place to live.

Let’s all do our part to Save Our Space! Every effort counts. So, the next time you see a piece of trash, take a moment to pick it up – our city will thank you!

Սպիտակուցները մեր կյանքի անբաժանելի մասն են. դրանք կարևոր են նյութափոխանակության համար, օգնում են ոսկորների առողջությանը, իջեցնում են արյան ճնշումը, ավելացնում մկանների զանգվածն ու ուժը և հագեցնում են քաղցը։ Սպիտակուցները մենք պետք է ամեն օր ընդունենք, քանի որ մեր մարմինը չի կարող դրանք պահեստավորել։ Սպիտակուցի պաշարների պակասը կարող է թուլացնել օրգանիզմի իմունիտետը։

Սննդում սպիտակուցների պարունակությունը կախված է դրանց ծագումից։ Կենդանական ծագման սպիտակուցները պարունակում են ավելի շատ սպիտակուցներ, քան բուսական տեսակները։ Բուսական սպիտակուցները դժվար են մարսվում մանրաթելերի (ցելյուլոզա, լուծվող մանրաթելեր) պատճառով։

Սպիտակուցի հիանալի աղբյուրներ են կաթնամթերքը, ընկուզեղենը, ձուն, հնդկահավը, սոյան, լոբազգիները, արեւածաղկի սերմերը, ձուկը և անյուղ միսը։ Սպիտակուցների ճիշտ մարսումը կարևոր է, քանի որ այն ապահովում է ամինաթթուների արդյունավետ ներծծում, որոնք կարևոր են օրգանիզմի բնականոն աշխատանքի համար։