Ալվինա Խարազյան

Հարցեր և առաջադրանքներ

1. Վերլուծե՛ք ներկայացված իրավիճակները և գնահատեք իրավական տեսանկյունից։

2. Իրավացի էր արդյոք առաջին իրավիճակում հայրը, իսկ երկրորդում Արգամը։

Իրավիճակ 1. Տղան պատրաստվում էր դպրոց գնալու, երբ հայրը մտավ խոհանոց և ասաց. «Այսօր ինձ անհրաժեշտ է քո օգնությունը, դու պետք է մնաս տանը և օգնես բերքահավաքին, այլապես չենք հասցնի»։ Տղան փորձեց բացատրել, որ իր մասնակցությունն այդ օրվա դասերին չափազանց կարևոր է, քանի որ կիսամյակային ամփոփիչ գրավոր աշխատանք են կատարելու։ Հայրը պնդեց իր պահանջը, նաև կշտամբեց որդունասելով, որ ընտանիքի հոգսերը նրան բոլորովին չեն հետաքրքրում:

Հայրը կարող էր զանգահարել դպրոց և խնդրել, որ տղային թույլ տան առանձին գրել իր կիսամյակային ամփոփիչ գրավորը: Տղան գրավորը ավարտելուց հետո կարող էր գնալ հորը օգնելու բերքահավաքով։ Բայց մնացած դեպքերում հայրն իրավունք ունի տղային մեկ օր դպրոց չուղարկել, միևնույն ժամանակ դպրոց հաճախելը տղայի պարտականությունն է։

Իրավիճակ 2. Արգամն ու Արեգը 15 տարեկան էին։ Սովորում էին նույն դպրոցում։ Ճանաչում էին իրար երկար տարիներ, սակայն երբեք մտերիմ չէին եղել: Մի անգամ Արգամի բջջային հեռախոսը դպրոցում կորչում է։ Արգամը մեղադրում է Արեգին՝ չունենալով ապացույցներ։ Բանը հասնում է նրան, որ դասերի ավարտից հետո դպրոցի բակում կռիվ է սկսվում։ Արգամը կանչում է ընկերներին, որ միասին պատժեն Արեգին։ Տղան արդարանում է, որ ինքը կապ չունի այդ ամենի հետ, սակայն անիմաստ։ Ծեծկռտուքից հետո խումբը փախչում է՝ Արեգին թողնելով շատ վատ վիճակում։

Արգամը Արեգին մեղադրում է բջջային հեռախոս գողանալու մեջ՝ առանց որևէ ապացույցների։ Սա կարելի է համարել կեղծ մեղադրանք կամ զրպարտություն։ Արգամը կարող էր բողոքել դպրոցի տնօրինությանը, որ իր բջջային հեռախոսը կորել է։ Եթե ​​հեռախոսը չգտնվեր, նա իրավունք ուներ դիմել ոստիկանություն՝ սա ճիշտ քայլ կլիներ իրավիճակը կարգավորելու համար։

• Ե՞րբ և ինչու՞ գումարվեց Փարիզի խորհրդաժողովը։ Նկարագրե՛ք հայկական պատվիրակությունները և նրանց պահանջները։ Ի՞նչ փաստաթուղթ է «Միացյալ Հայաստանի անկախության հռչակագիրը»
  
  Առաջին աշխարհամարտի արդյունքներն ամփոփելու նպատակով 1919 թ. հունվարի 18-ին Փարիզում սրվեց խաղաղության խորհրդաժողովը: Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը և արևմտահայերն առան ձին պատվիրակություններ ուղարկեցին Փարիզ: Առաջինը գլխավորում էր Ավետիս Ահարոնյանը, իսկ արևմտահայերի Հայոց ազգային պատվիրակությունը` Պողոս Նուբար փաշան:
  
  Հայկական երկու պատվիրակությունները 1919 թ. փետրվարի 12-ին Փարիզում ստորագրեցին հայկական պահանջների համատեղ հուշագիր: Դրանով պահանջվում էր ճանաչել Միացյալ Հայկական անկախ պետությունը, որը ներառելու էր Արևմտյան Հայաստանի յոթ նահանգները, Կիլիկիայի չորս գավառները, ինչպես՝ նաև Հայաստանի Հանրապետությունը՝ ընդլայնված սահմաններով: Առաջարկվում էր առնվազն 20 տարով դաշնակից պետություններից մեկին տալ Հայաստանի հովանավորության մանդատ (հանձնագիր): Պահանջվում էր նաև պատժի ենթարկել հայկական ջարդերի կազմակերպիչներին, պարտավորեցնել Թուրքիային հատուցելու հայերի կրած վնասները:
  
  Փարիզի խորհրդաժողովում և միջազգային ասպարեզում միասնաբար հանդես գալու անհրաժեշտությունը հրամայական էր դարձնում Միացյալ Հայաստանի հռչակումը: Դրան էին ձգտում թե՛ արևմտահայությունը, թե՛ արևելահայությունը:
• Ներկայացրե՛ք Սան Ռոմայի հաշտության պայմանագրի Հայաստանին վերաբերող հատվածները։ Ի՞նչ առաքելություն էր ստաձնել ԱՄՆ-ն Հայաստանի համար։
  
  Հայկական հարցի շուրջ միջազգային քննարկումները շարունակվեցին մեկ տարուց ավելի: Հայաստանի մանդատի հավանական թեկնածու էր համարվում ԱՄՆ-ն: 1919 թ. սեպտեմբերին տարածաշրջան գործուղվեց ամերիկացի գեներալ Ջեյմս Հարբորդի գլխավորած մի պատվիրակություն, որն առաջարկեց Հայաստանի և Այսրկովկասի համար սահմանել մեկ ընդհանուր ամերիկյան մանդատ:
  
  1920 թ. հունվարին Փարիզում տեղի ունեցած ԱՄՆ-ի, Մեծ Բրիտանիայի, Ֆրանսիայի, Իտալիայի և Ճապոնիայի ղեկավարների նիստը դե ֆակտո (փաստացի) ճանաչեց Հայաստանի կառավարությունը: Այդ երկար սպասված իրադարձությունը Երևանում տոնվեց մեծ հանդիսավորությամբ:
  
  1920 թ. ապրիլին Իտալիայի Սան Ռեմո քաղաքում կայացած խորհրդաժողովում վերջնականա պես մշակվեց Թուրքիայի հետ հաշտության պայմանագրի նախագիծը: Այդ կապակցությամբ Սան Ռեմո էին հրավիրվել Ավ. Ահարոնյանը և Պ. Նուբարը: Դաշնակիցները թեև հավանություն տվեցին միացյալ հայկական պետության ստեղծմանը, սակայն հարցը շարունակում էին կապել ԱՄՆ-ի կողմից Հայաստանի մանդատը ստանձնելու խնդրին: Ուստի նման առաջարկով Սան Ռեմոյից դիմեցին ԱՄՆ-ի կառավարությանը և անձամբ ԱՄՆ նախա գահ Վուդրո Վիլսոնին: Վերջինիս, «որպես անկախ և անաչառ արբիտրի (իրավարարի)», առաջարկվում էր որոշել հայ թուրքական սահմանի հարցը:
  
  1920 թ. ապրիլի 23-ին ԱՄՆ-ի կառավարությունը փաստացի ճանաչեց Հայաստանի Հանրապետությունը, իսկ նախագահ Վիլսոնը համաձայնեց ստանձնել իրավարարի առաքելությունը: Սակայն հունիսի 1-ին ԱՄՆ-ի Սենատը մերժեց Հայաստանի մանդատը։
• Մանրամասն ներկայացրե՛ք Սևրի պայմանագիրը

Սան Ռեմոյի խորհրդաժողովի որոշումները դրվեցին 1920 թ. օգոստոսի 10-ին Փարիզի արվար ձան Սևրում Թուրքիայի հետ ստորագրված խաղաղության պայմանագրի հիմքում: Գլխավոր դաշնակից տերությունների հետ միասին պայմանագիրը ստորագրեց նաև Հայաստանը: Սևրի պայմանագրով Թուրքիան Հայաստանը ճանաչում էր ազատ և անկախ պետություն: Սահմանի վերջնական որոշումը հանձնարարվում էր ԱՄՆ նախագահին, իսկ կողմերը պարտավորվում էին անվերապահորեն ընդունել միջնորդական իրավարար վճիռը: Այսպիսով` կարծես իրականանում էր հայ ժողովրդի դարավոր երազանքը, իր արդարացի լուծումն էր ստանում Հայկական հարցը, ստեղծվում էր Միացյալ և անկախ Հայաստան: Սևրի պայմանագիրը, ցավոք, չվավերացվեց՝ մնալով որպես չիրագործված միջազգային փաստաթուղթ: Գլխավոր պատճառն այն էր, որ պայմանագիրը ստորագրած Թուրքիայի սուլթանական կառավարությունը երկրում այլևս չուներ փաստական իշխանություն այն պատկանում էր Մուսթաֆա Քեմալի գլխավորած Անկարայի կառավարությանը: Վերջինս ոչ միայն չճանաչեց Սևրի պայմանագիրը, այլև դիմեց դիվանագիտական և ռազմական բոլոր միջոցներին` այն տապալելու համար: Իսկ դաշնակից տերություններից ոչ մեկը ճնշում չգործադրեց քեմալականների վրա:

Հայոց պատմություն 9-րդ դասարն․ էջեր 22-28

Թեմա՝ Մոդուլի(բացարձակ արժեքի) նշան պարունակող անհավասարումների լուծումը

Գիրք՝ Հանրահաշիվ 8

Կարդալ էջ 161-165

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 461, 463

ա) |3x-6| > x+2

3x-6 > x+2
3x-x > 2 + 6
2x > 8
x > 4

-3x+6 > x+2
-3x — x > 2 — 6
-4x > -4
x < 1

x ∈ (-∞ ; 1) ∪ (4 ; +∞)

բ) |2x-5| < x-1
2x-5 < x-1
2x-x < -1+5
x < 4

-2x+5 < x-1
-2x-x < -1-5
-3x < -6
x > 2

x ∈ (2 ; 4)

գ) |3x-7| > 2x-3
3x-7 > 2x-3
3x — 2x > -3 + 7
x > 4

-3x+7 > 2x-3
-3x — 2x > -3 — 7
-5x > -10
x < 2

x ∈ (-∞ ; 2) ∪ (4 ; +∞)

դ) |2x-7| ≤ 0,5x + 2

2x-7 ≤ 0,5x + 2
2x-0,5x ≤ 2 + 7
1,5x ≤ 9
x ≤ 6

-2x+7 ≤ 0,5x + 2
-2x-0,5x ≤ 2-7
-2,5x c -5
x ≥ 2

x ∈ [2 ; 6]

ա) |x+1| + |x+3| ≤ 8

1) x+1=0
x=-1

2) x+3=0
x=-3

Դիտարկենք՝ (-∞ ; -3) [-3 ; -1) (-1 ; ∞)

Դեպք 1`
-(x+1)-(x+3) ≤ 8
x-1-x-3 ≤ 8
-2x — 4 ≤ 8
-2x ≤ 8+4
-2x ≤ 12
x ≥ -6

{ (-∞ ; -3)
{ [-6 ; ∞)
x ∈ [-6 ; -3)

Դեպք 2`
-(x+1)+(x+3) ≤ 8
-x-1+x+3 ≤ 8
2 ≤ 8
{ x ∈ R
{ [-3 ; -1)
x ∈ [-3 ; -1)

Դեպք 3`
(x+1)+(x+3) ≤ 8
x+1+x+3 ≤ 8
2x+4 ≤ 8
2x ≤ 4
x ≤ 2
{ (-1 ; ∞)
{ (-∞ ; 2]
x ∈ (-1 ; 2]

Պատ․՝ x ∈ [-6 ; -3) ∪ [-3 ; -1) ∪ (-1 ; 2] = x ∈ [-6 ; -2]

բ) |x+2|+|x+4| < 6

1) x+2=0
x=-2

2) x+4=0
x=-4

Դիտարկենք՝ (-∞ ; -4) (-4 ; -2) (-2 ; ∞)

Դեպք 1՝
-(x+2)-(x+4) < 6
-x-2-x-4 < 6
-2x — 6 < 6
-2x < 12
x > -6
{ (-∞ ; -4)
{ (-6 ; ∞)
x ∈ (-6 ; -4)

Դեպք 2՝
-(x+2)+(x+4) < 6
-x-2+x+4 < 6
2 < 6
{ x ∈ R
{ (-4 ; -2)
x ∈ (-4 ; -2)

Դեպք 3՝
(x+2)+(x+4) < 6
x+2+x+4 < 6
2x + 6 < 6
2x < 6-6
2x < 0
x < 0
{ (-∞ ; 0)
{ (-2 ; ∞)
x ∈ (-2 ; 0)

Պատ․՝ x ∈ (-6 ; -4) ∪ (-4 ; -2) ∪ (-2 ; 0) = x ∈ (-6 ; 0)

գ) |x+3| + |x-2| > 5

1) x+3=0
x=-3

2) x-2=0
x=2

Դիտարկենք՝ (-∞ ; -3) (-3 ; 2) (2 ; ∞)

Դեպք 1`
-(x+3) — (x-2) > 5
-x-3-x+2 > 5
-2x — 1 > 5
-2x > 5+1
-2x > 6
x < -3
{ (-∞ ; -3)
{ (-∞ ; -3)
x ∈ (-∞ ; -3)

Դեպք 2`
(x+3) — (x-2) > 5
x+3 — x + 2 > 5
5 > 5
x ∈ ∅

Դեպք 3`
(x+3) + (x-2) > 5
x+3 + x-2 > 5
2x + 1 > 5
2x > 5-1
2x > 4
x > 2
{ (2 ; ∞)
{ (2 ; ∞)
x ∈ (2 ; ∞)

Պատ․՝ x ∈ (-∞ ; -3) ∪ (2 ; ∞)

դ) |x+7| + |x+1| ≥ 9

1) x+7=0
x=-7

2) x+1=0
x=-1

Դիտարկենք՝ (-∞ ; -7] [-7 ; -1] [-1 ; ∞)

Դեպք 1՝
— (x+7) — (x+1) ≥ 9
-x — 7 — x — 1 ≥ 9
-2x — 8 ≥ 9
-2x ≥ 9 + 8
-2x ≥ 17
x ≤ -8.5
{ (-∞ ; -7]
{ (-∞ ; -8.5]
x ∈ (-∞ ; -8.5]

Դեպք 2՝

(x+7) — (x+1) ≥ 9
x+7 — x-1 ≥ 9
6 ≥ 9
x ∈ ∅

Դեպք 3՝
(x+7) + (x+1) ≥ 9
x+7 + x+1 ≥ 9
2x + 8 ≥ 9
2x ≥ 1
x ≥ 1/2
{ [-1 ; ∞)
{ [1/2 ; ∞)
x ∈ [1/2 ; ∞)

x ∈ (-∞ ; -8.5] ∪ [1/2 ; ∞)

1. Ե՞րբ է խորհրդացվել ՀՀ առաջին պետությունը, և ի՞նչ պայմաներրում։Ընդհանուր

ՀՀ առաջին պետությունը խորհրդացվեց 1920 թվականին ։ 1921 թվականի Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով Խորհրդային Հայաստանը զրկվեց Կարսից և Նախիջևանից։ 1921 թվականի ամռանը Խորհրդային Հայաստանի իշխանությունն ամողջությամբ տարածվեց Զանգեզուրի գավառի վրա։  1921-1922թթ Զանգեզուրում շատ էին վիճելի տեղամասերը, որոնց շուրջ Խորհրդային Հայաստանն ու Ադրբեջանը այդպես էլ համաձայնության չեկան։ 1922-ի դեկտեմբերի 30-ին անդրկովկասյան երեք հանրապետությունները, որպես մեկ միավոր Թիֆլիս կենտրոնով, մաս կազմեցին նոր ձևավորվող Խորհրդային Միությանը, որից հետո՝ մինչև 1930-ական թթ բազմաթիվ տարածքային փոխանմակումներ տեղի ունեցան Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև։

1922թ վերջերին Խորհրդային Հայաստանի տարածքը կազմում էր մոտ 32 հազար քառակուսի կիլոմետրի սահմաններում։ 

2. Նկարագրել Քեմալ-Լենին համագործագցության մասին, և ինչպես դա անրադարձավ ՀՀ վրա։ Ալվինա Խարազյան

1919 թ. կեսերից Թուրքիայի արևելյան շրջաններում ծա վարվել էր մի շարժում, որը ղեկավարիՄուսթաֆա Քեմալի անունով կոչվեց քեմալական: Շարժման նպատակները ձևակերպում ստացան «Թուրքական ազգային ուխտ» կոչվող փաստաթղթում։ Թուրքական խորհրդարանն այն ընդունել էր 1920 թ. հունվա րի 28-ին: Դրանով «բուն թուրքական տարածք» էր հռչակվում Արևմտյան Հայաստանը և Կիլիկիան, ինչպես նաև Կարսը, Արդահանը և Բաթումը։ Դրանում նշվում էր նաև, որ հայկական կազմակերպված համայնքի ստեղծման (Արևմտյան Հայաստանում) կան խումը պետք է լինի յուրաքանչյուր թուրքի սրբազան գործը, իսկ Հայաստանի ոչնչացումը առաջնահերթ խանդիր: Այսպիսով՝ քեմալականները ոչ միայն չհրաժարվեցին սուլթանական և երիտթուրքական հայաջինջ քաղաքականությունից, այլև դարձան դրա ան միջական ժառանգորդները և շարունակողները:

Քեմալը 1920 թ. ապրիլի 26-ին նամակով դիմեց Խորհրդային Ռուսաստանի Ժողկոմխորհի նախագահ Վլադիմիր Լենինին` առաջարկելով ռազմական դաշինք կնքել ընդդեմ «իմպերիալիստական Արևմուսոքի»: Նշվում էր նաև, որ անհրաժեշտության դեպքում քեմալականները պատրաստ են ռազմական գործողություններ ծավալելու Հայաստանի դեմ: 1920 թ. ամռան կեսերից Մոսկվայում ընթացող խորհրդա-քեմալական բանակցություններն ավարտվեցին օգոստոսի 24-ին կողմերի միջև նախաստորագրված «Սրտագին և անկեղծ բարեկա– մության մասին» պայմանագրով։ Ռուսաստանը ճանաչում էր «Թուրքական ազգային ուխտը» և պարտավորվում քեմալականներին մատակարարել զենք ու զինամթերք:

3. Ներկայացրեք և լուսաբանեք Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրրերը, կազմեք և լրացրեք այդ պայմանագրի համեմատության աղյուսակ։ Դավիթ Մուրադյան

Մոսկվայի և Կարսի պայմանագրերով սահմանվում էին նոր ձևավորվող Թուրքիայի Հանրապետության և Խորհրդային Միության սահմանները, որ ԽՍՀՄ փլուզումից հետո պիտի դառնային Հայաստանի և Թուրքիայի միջպետական սահմանը:

Կարսի պայմանագրով չեղյալ էին համարվում նախկինում կնքված բոլոր պայմանագրերը (բացառությամբ Մոսկվայի պայմանագրի), այդ թվում՝ Հայաստանի համար խիստ անբարենպաստ պայմաններով կնքված Ալեքսանդրապոլի դաշնագիրը (1920թ. դեկտեմբեր), որով Հայաստանը տարածքային մեծ կորուստներ է կրել, և միջազգայնորեն ճանաչված Սևրի դաշնագիրը (1920թ. օգոստոսի 10), որով Հայաստանի տարածքը պիտի կազմեր մոտ 160 հազար քառ/կմ:

Կարսի պայմանագիր	Մոսկվայի պայմանագիր
Ստորագրվել է 13 հոկտեմբերի, 1921 թ Կարսում, մի կողմից՝ Ադրբեջանական, Հայկական և Վրացական ԽՍՀ-ների, մյուս կողմից՝ Թուրքիայի միջև, ՌԽՖՍՀ մասնակցությամբ ։	Ստորագրվել  է 16 մարտի, 1921թ Մոսկվայում։ Պայմանագիրը ստորագրվել է մարտի 16-ին, ռուս-թուրքական կոնֆերանսից հետո: Խորհրդային Ռուսաստանի կողմից պայ­մանագիրը ստորագրել են Գ. Չիչերինը և Ջ. Կորկմասովը, Թուրքիայի կողմից՝ Յուսուֆ Քեմալ բեյը, Ռզա Նուր բեյը և Ալի Ֆուադ փաշան:
Կարսի պայմանագիրը գրեթե նույնությամբ կրկնում էր 1921 Մոսկվայի պայմանագրի դրույթները: Պայմանագիրը բաղկացած էր ներածությունից, 20 հոդվածից և 3 հավելվածից:	Պայմանագիրը բաղկացած էր 16 հողվածից և 3 հավելվածից:
1-ին հոդվածով ուժը կորցրած էին համարվում բոլոր այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին պայմանավորվող կողմերի տարածքներում անցյալում սուվերենություն իրականացնող կառավարությունների միջև. դրանով չեղյալ էր համարվում նաև 1920-ի Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր: Չեղյալ էին համարվում այն պայմանագրերը, որոնք կնքվել էին երրորդ պետության հետ և վերաբերվում էին Անդրկովկասի հանրապետություններին. դա չէր տարածվում, սակայն, Մոսկվայի ռուս-թուրքական պայմանագրի վրա: 2-րդ  հոդվածով, որն առանձնապես կարևոր էր Թուրքիայի համար, կողմերը չէին ճանաչում «բռնի ուժով» պարտադրված ոչ մի պայմանագիր կամ միջազգային  այլ ակտ. դա նշանակում էր, որ Խորհուրդային  Հայաստանը չի ճանաչում Սևրի հաշտության պայմանագիրը (1920):	1-ին հոդվածով «Պայմանավորվող կողմերից յուրաքանչյուրը սկզբունքո­րեն համաձայնվում էր չճանաչել ոչ մի հաշտության պայմանագիր կամ միջ­պետական որևէ այլ ակտեր, եթե պայ­մանավորվող կողմերից մյուսին ուժով են հարկադրում ընդունել այդպիսիք» («Հայաստանը միջազգային դիվանա­գիտության և սովետական արտաքին քաղաքականության փաստաթղթերում (1828-1923)»: Խորհրդային կառավարությունը համաձայնվում էր չճանաչել Թուրքիային վերաբերող և Թուրքիայի Ազգային մեծ ժողովի կողմից չընդունված որևէ միջազգային ակտ:  Թուրքիային էր անցնում Վրաստանից՝ Բաթումի մարզի հվ. մասը և Արդվինը, Հայաստանից՝ Կարսի մարզը և Սուրմալուի գավառը, Հայաստանից անջատ­վում և որպես ինքնավար տարածք Խորհրդային Ադրբեջանի պետական ինքնիշխա­նությանն էր անցնում Նախիջևանի գա­վառը, Շարուր-Դարալագյազի գավառի մեծ մասը և Երևանի գավառի մի մաս. ընդ որում, հատուկ նշվում էր, որ Ադրբեջանը այդ ինքնիշխանությունը չի զի­ջի երրորդ պետությանը:
Կարսի պայմանագրով վերահաստատեց 1921-ի Մոսկվայի պայմանագրի զավթողական դրույթները, որոնք կոպտորեն ոտնահարում էին Հայաստանի կենսական շահերը:	Մոսկվայի պայմանագիրը թուրքական դիվանագիտության խոշոր հաջողությունն էր: Այն ստո­րագրվեց մի ժամանակաշրջանում, երբ Խորհրդային Ռուսաստանի ղեկավարու­թյունն ամեն կերպ աջակցում էր քե­մալական Թուրքիային նրա, այսպես կոչ­ված, հակաիմպերիալիստական պայքա­րում՝ անտեսելով Հայաստանի նկատ­մամբ քեմալականների զավթողական նկրտումները: Փաստորեն Հայաստա­նին առնչվող հարցերը լուծվեցին նրա թիկունքում: Մոսկվայի պայմանագրով կատարելով իր պարտավորությունները՝ խորհրդային կառավարությունը ակտիվո­րեն մասնակցեց Թուրքիայի և Անդր­կովկասի խորհրդային հանրապետու­թյունների միջև պայմանագրի նախա­պատրաստմանը

Թեմա՝ Մոդուլի(բացարձակ արժեքի) նշան պարունակող հավասարումների և անհավասարումների լուծււմը

Գիրք՝ Հանրահաշիվ 8

Կարդալ էջ 161-165

Կատարել հետևյալ առաջադրանքները՝ 457-459, 461

ա) |x|=9
x=9
x=-9

բ) |x|=1,5
x=-1.5
x=1.5

գ) |x-1|=2
x-1=2
x=2+1
x=3

x-1=-2
x=-2+1
x=-1

դ) |x-2|=1
x-2=1
x=1+2
x=3

x-2=-1
x=-1+2
x=1

ե) |x+3|=1

x+3=-1
x=-1-3
x=-4

x+3=1
x=1-3
X=

զ) |x+1|=3
x+1=3
x=3-1
x=2

x+1=-3
x=-3-1
x=-4

ա) |2x-1|=5

2x-1=-5
2x=-5+1
2x=-4
x=-2

2x-1=5
2x=5+1
2x=6
x=3

բ) |3x+2|=4
3x+2=4
3x=4-2
3x=2
x=2/3

3x+2=-4
3x=-4-2
3x=-6
x=-2

գ) |7-3x|=4

7-3x=4
-3x=4-7
-3x=-3
x=1

7-3x=-4
-3x=-4-7
-3x=-11
x=11/3

դ) |-2-3x|=5
-2-3x=5
-3x=5+2
-3x=7
x=-7/3

-2-3x=-5
-3x=-5+2
-3x=-3
x=1

ա) |x|=x+2

x=-x-2
x+x=-2
2x=-2
x=-1

բ) |x|=2x+1
x=-2x-1
x+2x=-1
3x=-1
x=-1/3

գ) |x-3|=3x

x-3=-3x
3x+x=3
4x=3
x=3/4

դ) |x+2|=2x

x+2=2x
x-2x=-2
-1x=-2
x=2

ա) |3x-6| > x-2

3x-6 > x-2
3x-x > -2 + 6
2x > 4
x > 2

-3x+6 > x-2
-3 — x > -2 — 6
-4x > -8
x < 2

x ∈ (-∞ ; 2) ∪ (2 ; +∞)

բ) |2x-5| < x-1
2x-5 < x-1
2x-x < -1+5
x < 4

-2x+5 < x-1
-2x-x < -1-5
-3x < -6
x > 2

x ∈ (2 ; 4)

գ) |3x-7| > 2x-3
3x-7 > 2x-3
3x — 2x > -3 + 7
x > 4

-3x+7 > 2x-3
-3x — 2x > -3 — 7
-5x > -10
x < 2

x ∈ (-∞ ; 2) ∪ (4 ; +∞)

դ) |2x-7| ≤ 0,5x + 2

2x-7 ≤ 0,5x + 2
2x-0,5x ≤ 2 + 7
1,5x ≤ 9
x ≤ 6

-2x+7 ≤ 0,5x + 2
-2x-0,5x ≤ 2-7
-2,5x ≤ -5
x ≥ 2

x ∈ [2 ; 6]

If I could change one important thing in my country, I would improve the environment. I think we need more clean parks, trees, and places for people to relax. In some cities, the air is dirty because of cars and factories. Many people also throw trash in the streets or rivers. I would start a program to clean the rivers and plant more trees. I would also teach children how to take care of nature from a young age. We can have more lessons in school about the environment. I believe clean nature helps people stay healthy and happy. A green and clean country is a better place to live. If we respect nature, nature will take care of us too. I want my country to be a place where everyone enjoys fresh air, clean water, and beautiful nature.

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա- էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Պարզ նյութ՝ Ածխածին

Բանաձև: C

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Սև (գրաֆիտի ձև), անգույն (դիմացկուն ածխածին)

Խտություն: Գրաֆիտ՝ 2.26 գ/սմ³, ադամանդ՝ 3.51 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 4200°C

Հալման ջերմաստիճան: 3550°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր (հատկապես գրաֆիտը)

Էլեկտրահաղորդականություն: Գրաֆիտը հաղորդում է, ադամանդը՝ ոչ

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Պարզ նյութ՝ Ալյումին

Բանաձև: Al

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Արծաթագույն

Խտություն: 2.70 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 2519°C

Հալման ջերմաստիճան: 660°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր

Էլեկտրահաղորդականություն: Բարձր

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Բարդ նյութ՝ Ջուր

Բանաձև: H₂O

Դասակարգում: Բարդ, անօրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 1 գ/սմ³ (20°C)

Ագրեգատային վիճակ: Հեղուկ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 100°C (մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)

Հալման ջերմաստիճան: 0°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում (մաքուր վիճակում)

Լուծելիություն ջրում: Լուծվում է

Օրգանական նյութ՝ Մեթան (CH₄)

Բանաձև: CH₄

Դասակարգում: Բարդ, օրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 0.656 գ/լ (գազային վիճակում)

Ագրեգատային վիճակ: Գազային 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: −161°C

Հալման ջերմաստիճան: −182°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում

Լուծելիություն ջրում: Չափազանց քիչ լուծելի

Առաջադրանք 2. Աղյուսակից  ընտրեք10  նյութ,  գրեք  դրանց  բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

• Ինչպիսի՞ տարրերից  են  կազմված նյութը, ատոմների  քանակը (ինդեքսները)
• Հաշվեք  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
• Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Նյութ 1: Ջուր (H₂O)
Բանաձև: H₂O
Կազմված է: Հիդրոգեն (H) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ: 2 ատոմ ջրածին, 1 ատոմ թթվածին
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×16)=18
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2×1 / 18 = 0.111 (11.1%)
Թթվածին: 16/18​=0.889 (88.9%)

Նյութ 2: Ածխաթթու գազ (CO₂)
Բանաձև: CO₂
Կազմված է: Ածխածին (C) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×12)+(2×16)=44
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 12/44 = 0.273 (27.3%)
Թթվածին: 32/44 = 0.727 (72.7%)

Նյութ 3: Նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Բանաձև: NaC
Կազմված է: Նատրիում (Na) և քլոր (Cl)
Ատոմների քանակ:
Նատրիում (Na)՝ 1
Քլոր (Cl)՝ 1
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×23)+(1×35.5)=58.5
Զանգվածային բաժիններ (w):
Նատրիում։ 23/58,5 = 0.393 (39.3%)
Քլոր: 35.5/58.5 = 0.607 (60.7%)

Նյութ 4: Ածխաթթու (H₂CO₃)
Բանաձև: H₂CO₃
Կազմված է: Հիդրոգեն (H), ածխածին (C), թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Հիդրոգեն (H)՝ 2
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×12)+(3×16)=62
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2/62 = 0.032 (3.2%)
Ածխածին: 12/62=0.194 (19.4%)
Թթվածին: 48/62 = 0.774 (77.4%)

Նյութ 5: Ամոնիակ (NH₃)
Բանաձև: NH₃
Կազմված է: Ազոտ (N) և հիդրոգեն (H)
Ատոմների քանակ:
Ազոտ (N)՝ 1
Հիդրոգեն (H)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×14)+(3×1)=17
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ազոտ: 14/17 = 0.824 (82.4%)
Հիդրոգեն: 3/17 = 0.176 (17.6%)

Նյութ 5։ Քացախաթթու(C₂H₄O₂)
Բանաձև։ C₂H₄O₂
Կազմված է։ Ածխածին(C) , Ջրածին(H), Թթվածին(O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին(C) 2
Ջրածին(H) 4
Թթվածին(O)` 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr = (2*12)+(4*1)+(2*16) = 60
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 24/60 = 0.4 (40%)
Ջրածին: 4/60 = 0.0666 (6.6%)
Թթվածին: 32/60 = 0.5333 (53.33%)
Մոլային բաժին։
X = 0.167/ 0.167 + 5 ≈ 0.167/5.167 ≈ 0.0323

Գործնական աշխատանք  1 . <<Նյութերի  հատկությունները՝  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Ս․ — Նյութի հատկությունը այն բնութագրիչներն են որոնցով նյութերը նմանվում են իրարից կամ տարբերվում։

Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկվում են առանց նոր նյութ ստանալու։ Ամենակարովոր նյութի ֆիզիկական հատկությունը դա խտությունն է՝ p = m/v։

Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունը այդ նյութի ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա (դրական կամ բացասական)։

Նյութի քիմիական հատկությունները ՝ փոխազդեցությունն է այլ նյութերի հետ երբ առաջանում են նոր նյութեր (քիմիական, ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական):

Գործնական աշխատանք  1 . <<Նյութերի  հատկությունները՝  ֆիզիկական, քիմիական, ֆիզիոլոգիական>>

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա-էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Ս․ — Նյութի հատկությունը այն բնութագրիչներն են որոնցով նյութերը նմանվում են իրարից կամ տարբերվում։

Նյութի ֆիզիկական հատկությունները դիտարկվում են առանց նոր նյութ ստանալու։ Ամենակարովոր նյութի ֆիզիկական հատկությունը դա խտությունն է՝ p = m/v։

Նյութի ֆիզիոլոգիական հատկությունը այդ նյութի ազդեցությունն է կենդանի օրգանիզմի վրա (դրական կամ բացասական)։

Նյութի քիմիական հատկությունները ՝ փոխազդեցությունն է այլ նյութերի հետ երբ առաջանում են նոր նյութեր (քիմիական, ֆիզիկական, ֆիզիոլոգիական):

Առաջադրանք 1.  Աղյուսակի  նյութերը  դասակարգեք  պարզ  և  բարդ,  անօրգանական, օրգանական, անվանեք,  գրեք  բանաձևերը,  նկարագրեք  ֆիզիկական  հատկությունները՝ գույնը, խտությունը(գ/սմ³),  ագրեգատային  վիճակը 20^օC(պինդ, հեղուկ, գազային), եռման, հալման, սառեցման ջերմաստիճանները,  ջերմա- էլեկտրահաղորդականությունը, լուծելիությունը  ջրում  և այլն:

Պարզ նյութ՝ Ածխածին

Բանաձև: C

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Սև (գրաֆիտի ձև), անգույն (դիմացկուն ածխածին)

Խտություն: Գրաֆիտ՝ 2.26 գ/սմ³, ադամանդ՝ 3.51 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 4200°C

Հալման ջերմաստիճան: 3550°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր (հատկապես գրաֆիտը)

Էլեկտրահաղորդականություն: Գրաֆիտը հաղորդում է, ադամանդը՝ ոչ

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Պարզ նյութ՝ Ալյումին

Բանաձև: Al

Դասակարգում: Պարզ, անօրգանական

Գույն: Արծաթագույն

Խտություն: 2.70 գ/սմ³

Ագրեգատային վիճակ: Պինդ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 2519°C

Հալման ջերմաստիճան: 660°C

Ջերմահաղորդականություն: Բարձր

Էլեկտրահաղորդականություն: Բարձր

Լուծելիություն ջրում: Չի լուծվում

Բարդ նյութ՝ Ջուր

Բանաձև: H₂O

Դասակարգում: Բարդ, անօրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 1 գ/սմ³ (20°C)

Ագրեգատային վիճակ: Հեղուկ 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: 100°C (մթնոլորտային ճնշման պայմաններում)

Հալման ջերմաստիճան: 0°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում (մաքուր վիճակում)

Լուծելիություն ջրում: Լուծվում է

Օրգանական նյութ՝ Մեթան (CH₄)

Բանաձև: CH₄

Դասակարգում: Բարդ, օրգանական

Գույն: Անգույն

Խտություն: 0.656 գ/լ (գազային վիճակում)

Ագրեգատային վիճակ: Գազային 20°C-ում

Եռման ջերմաստիճան: −161°C

Հալման ջերմաստիճան: −182°C

Ջերմահաղորդականություն: Չափավոր

Էլեկտրահաղորդականություն: Չի հաղորդում

Լուծելիություն ջրում: Չափազանց քիչ լուծելի

Առաջադրանք 2. Աղյուսակից  ընտրեք10  նյութ,  գրեք  դրանց  բանաձևերը  և  կատարեք հետևյալ հաշվարկները`

• Ինչպիսի՞ տարրերից  են  կազմված նյութը, ատոմների  քանակը (ինդեքսները)
• Հաշվեք  հարաբերական  մոլեկուլային  զանգվածները՝Mr
• Որոշեք  տարրերի  զանգվածային  բաժինները՝w,  զանգվածային հարաբերությունները  և  տարրերի  մոլային  բաժինները  բարդ  նյութերում:

Նյութ 1: Ջուր (H₂O)
Բանաձև: H₂O
Կազմված է: Հիդրոգեն (H) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ: 2 ատոմ ջրածին, 1 ատոմ թթվածին
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×16)=18
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2×1 / 18 = 0.111 (11.1%)
Թթվածին: 16/18​=0.889 (88.9%)

Նյութ 2: Ածխաթթու գազ (CO₂)
Բանաձև: CO₂
Կազմված է: Ածխածին (C) և թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×12)+(2×16)=44
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 12/44 = 0.273 (27.3%)
Թթվածին: 32/44 = 0.727 (72.7%)

Նյութ 3: Նատրիումի քլորիդ (NaCl)
Բանաձև: NaC
Կազմված է: Նատրիում (Na) և քլոր (Cl)
Ատոմների քանակ:
Նատրիում (Na)՝ 1
Քլոր (Cl)՝ 1
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×23)+(1×35.5)=58.5
Զանգվածային բաժիններ (w):
Նատրիում։ 23/58,5 = 0.393 (39.3%)
Քլոր: 35.5/58.5 = 0.607 (60.7%)

Նյութ 4: Ածխաթթու (H₂CO₃)
Բանաձև: H₂CO₃
Կազմված է: Հիդրոգեն (H), ածխածին (C), թթվածին (O)
Ատոմների քանակ:
Հիդրոգեն (H)՝ 2
Ածխածին (C)՝ 1
Թթվածին (O)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(2×1)+(1×12)+(3×16)=62
Զանգվածային բաժիններ (w):
Հիդրոգեն: 2/62 = 0.032 (3.2%)
Ածխածին: 12/62=0.194 (19.4%)
Թթվածին: 48/62 = 0.774 (77.4%)

Նյութ 5: Ամոնիակ (NH₃)
Բանաձև: NH₃
Կազմված է: Ազոտ (N) և հիդրոգեն (H)
Ատոմների քանակ:
Ազոտ (N)՝ 1
Հիդրոգեն (H)՝ 3
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr=(1×14)+(3×1)=17
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ազոտ: 14/17 = 0.824 (82.4%)
Հիդրոգեն: 3/17 = 0.176 (17.6%)

Նյութ 5։ Քացախաթթու(C₂H₄O₂)
Բանաձև։ C₂H₄O₂
Կազմված է։ Ածխածին(C) , Ջրածին(H), Թթվածին(O)
Ատոմների քանակ:
Ածխածին(C) 2
Ջրածին(H) 4
Թթվածին(O)` 2
Հարաբերական մոլեկուլային զանգված (Mr):
Mr = (2*12)+(4*1)+(2*16) = 60
Զանգվածային բաժիններ (w):
Ածխածին: 24/60 = 0.4 (40%)
Ջրածին: 4/60 = 0.0666 (6.6%)
Թթվածին: 32/60 = 0.5333 (53.33%)
Մոլային բաժին։
X = 0.167/ 0.167 + 5 ≈ 0.167/5.167 ≈ 0.0323