Posted in էկոլոգիա

Ապօրինի ձկնորսությունը Սևանա լճում

Posted on by khalvina

Ներածություն

Սևանա լիճը Հայաստանի ամենակարևոր բնական հարստություններից է։ Այն ոչ միայն խմելու ջրի խոշորագույն պաշարն է, այլ նաև եզակի էկոհամակարգ, որը ձևավորվել է հազարավոր տարիների ընթացքում։ Լիճը մեծ ազդեցություն ունի երկրի կլիմայի, գյուղատնտեսության, ձկնորսության և զբոսաշրջության զարգացման վրա։ Սակայն վերջին տարիներին Սևանա լճի բնական հավասարակշռությունը խախտվում է, և այդ խնդիրներից ամենալուրջներից մեկը ապօրինի ձկնորսությունն է։

Խնդրի առաջացման պատճառները

Ապօրինի ձկնորսությունը հիմնականում պայմանավորված է սոցիալական և տնտեսական գործոններով։ Որոշ համայնքներում բնակչությունը բախվում է գործազրկության և ֆինանսական դժվարությունների, ինչի հետևանքով մարդիկ դիմում են անօրինական որսի՝ եկամուտ ապահովելու նպատակով։ Բացի այդ, շուկայում ձկան նկատմամբ պահանջարկը մշտապես բարձր է, ինչը խթանում է ապօրինի վաճառքը։ Երբ վերահսկողությունը բավարար խիստ չէ, խախտումները դառնում են հաճախակի և շարունակական։

Էկոլոգիական հետևանքները

Ապօրինի ձկնորսությունը լրջորեն վնասում է լճի կենսաբազմազանությանը։ Հատկապես վտանգված է Սևանի իշխան ձկնատեսակը, որը համարվում է լճի խորհրդանիշը։ Երբ որսը կատարվում է ձվադրման շրջանում կամ օգտագործվում են արգելված միջոցներ, խաթարվում է բնական վերարտադրությունը։ Սա հանգեցնում է ձկնային պաշարների կրճատման, սննդային շղթայի խախտման և ամբողջ էկոհամակարգի անկայունության։ Երկարաժամկետ հեռանկարում կարող է առաջանալ կենսաբազմազանության զգալի կորուստ։

Սոցիալական և տնտեսական ազդեցությունը

Լճի ձկնային պաշարների նվազումը բացասաբար է անդրադառնում նաև տեղի բնակիչների վրա։ Օրինական ձկնորսությամբ զբաղվող մարդիկ կորցնում են իրենց եկամուտների մի մասը, քանի որ ձկան քանակը նվազում է։ Բացի այդ, լճի էկոլոգիական խնդիրները կարող են նվազեցնել զբոսաշրջային գրավչությունը, ինչը նոր տնտեսական խնդիրների պատճառ է դառնում։ Այսպիսով, ապօրինի ձկնորսությունը ոչ միայն բնապահպանական, այլև սոցիալական խնդիր է։

Լուծման ուղիները

Խնդրի հաղթահարման համար անհրաժեշտ է համատեղ և համակարգված աշխատանք։ Պետք է ուժեղացնել վերահսկողությունը, խստացնել օրենքների կիրառումը և բարձրացնել հանրության իրազեկվածությունը։ Շատ կարևոր է նաև իրականացնել վերականգնողական ծրագրեր, որոնք կօգնեն վերականգնել ձկնային պաշարները և պահպանել լճի բնական հավասարակշռությունը։ Կրթական ծրագրերը կարող են նպաստել, որ ապագա սերունդները գիտակցեն Սևանա լճի արժեքը և պատասխանատվությամբ վերաբերվեն բնությանը։

Եզրակացություն

Ապօրինի ձկնորսությունը Սևանա լճում հանդիսանում է ժամանակակից բնապահպանական լուրջ խնդիր։ Եթե այսօր համապատասխան քայլեր չձեռնարկվեն, ապագա սերունդները կարող են զրկվել այս բացառիկ բնական հարստությունից։ Լճի պահպանությունը յուրաքանչյուրիս պարտականությունն է, և միայն միասնական ջանքերով հնարավոր կլինի ապահովել դրա էկոլոգիական հավասարակշռությունն ու կայուն զարգացումը։
Օգտագործված աղբյուրներ

Հայաստանի բնապահպանական տեղեկատվական կենտրոն — Վիճակագրական և տեղեկատվական տվյալներ շրջակա միջավայրի վերաբերյալ։

ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարություն — Սևանա լճի պահպանության և վերահսկողության վերաբերյալ պաշտոնական տեղեկություններ։

Սևան ազգային պարկ — Լճի էկոհամակարգի, կենսաբազմազանության և պահպանության ծրագրերի մասին նյութեր։

ՀՀ ԳԱԱ — Գիտական հետազոտություններ Սևանա լճի ջրի որակի և ձկնային պաշարների վերաբերյալ։

WWF Armenia — Բնապահպանական ծրագրեր և հրապարակումներ կենսաբազմազանության պահպանման մասին։

Posted in English 10

English

Posted on by khalvina

Assignments for 19.02.26
Navigate: Grammar/slide 157, ex-es 1,2,3
Flashmob

1. Complete the sentences with for or since.

  1. Sean’s Bar has served drinks since 1900.
  2. Château de Goulaine has made wine for almost 1,000 years.
  3. Hotel Hoshi Ryokan has provided rooms since 718.
    It has provided rooms for over 1,300 years.
  4. Barts Hospital has cared for patients since 1123.
    It has cared for patients for nine centuries.
  5. Raeapteek pharmacy has sold medicines since 1422.
  6. Gazzetta di Mantova has printed newspapers since 1664.
    It has printed newspapers for many years.
2. Write questions and sentences in the present perfect using how long, for or since.
  1. How long have you been a journalist? — Six months.
  2. How long have you worked in medical research? — For many years.
  3. Rebecca hasn’t enjoyed her job since she started it.
  4. How long have you all studied here? — Since last summer.
  5. I haven’t had this office for a long time.
  6. How long have your children been at university? — For three or four years.
  7. How long has there been a building site behind our house? — For two months.
3. Complete the sentences with for or since.

There’s been a factory next to our house since 1950.

Lisa’s been a PA for two years.

We’ve worked in this hotel since Tuesday.

I’ve wanted to be a nurse since I was young.

I’ve been studying law for three years.

My grandad has had a PC since he was eighty.

Posted in Spanish

En casa

Posted on by khalvina

Me llamo Paola, soy una chica italiana. Tengo dieciséis años y aprendo español en el instituto. Somos treinta alumnos en clase. Nuestro profesor se llama Alberto y es de Sevilla, una ciudad de España, pero hace cinco años que vive en Italia. Tiene treinta y ocho años. Está casado con una chica italiana y tienen dos hijos. Alberto habla muy bien el italiano, pero no entiende inglés.
En clase de español nos divertimos mucho. Hacemos cosas diferentes: leemos textos, aprendemos palabras nuevas, escuchamos canciones y escribimos diálogos. El profesor nos habla todo el tiempo en español. Es un poco difícil pero a mí me gusta mucho hablar en español. Tengo clases de español todos los días menos los martes y los viernes.
Mis amigas y yo comemos en el colegio los martes y los jueves porque por las tardes jugamos al baloncesto. Después voy a casa y antes de cenar siempre hago mis deberes.
Los fines de semana practico español con mi amigo Fernando, es de Madrid. Hablamos por Internet y me corrige cuando escribo mal. También me gusta leer y a veces voy al cine con mis amigos.

  1. El profesor de español habla…………………… a) español e italianob) español, italiano e inglés c) solo español
  2. En la clase de Paola hay…………… estudiantes.
    b) treinta
    c) treintayocho
  3. Paola tiene clase de español…………………… a) todos los días
    b) los lunes, miércoles y jueves c) los martes y los viernes
  4. Dos días a la semana por las tardes Paola………
    b) hace sus deberes c) juega al baloncesto
  5. A Paola le gusta mucho………………………..
    a) hablar en español b)jugar al fútbol c)comer en el colegio
  6. Paola y sus amigas comen en el colegio………… a)todos los días
    b)tres días a la semana
    c)dos veces a la semana

María: Pues, a mí…….(mí gusta / me gusta) el vestido negro.


3.Ընտրել ճիշտ տարբերակը։

  1. -¿Qué……………….?
    -Soy enfermera.
    a. trabajan b.hago c. eres
  2. -¿………………dormitorios tiene tu casa? -Dos.
    a. Qué b. Cómo c. Cuántos
  3. -¿Dónde………………la cocina? -Al final del pasillo.
    a. está b. es c. hay
  4. -¿Qué hora………………? -………………..las dos y media.
    a. son / son b. es / son c. son / es
  5. Mis clases de español………………a las seis de la tarde. a. empiezo b. empieza c. empiezan
  6. -¿A qué hora………………levantas? -………………levanto a las siete en punto. a. te / me b. se / me c. tú / yo
  7. ¿Quiere probarse estos pantalones………………? a. blancas b. blanco c. blancos
  8. Estoy………………..para el examen de matemáticas. a. estudio b.estudiado c.estudiando
  9. -Perdone, ¿………………una farmacia cerca? -Sí, muy cerca.
    a. está b. hay c. dónde
  10. Cada noche……………….a las diez y media.
    a. me acuesto b. me acosto c. acuesto
  11. Por la mañana voy……………la escuela……………autobús. a. en / de b. de / a c. a / en
    ¡BUENA SUERTE
Posted in Հայոց լեզվի քերականություն

Ստեղծագործական աշխատանք

Posted on by khalvina

Շարադրանքը պետք է կազմված լինի 5-6 նախադասություններից և պարունակի 50-60 բառ

 5.քամի, քարավան, մթին, անհատակ, որոտալ, ապառաժ, ձյունածածկ, գագաթ, դեմ հանդիման, զարկվել:

Մթին գիշերվա ընթացքում քամին ուժգին որոտում էր ձյունածածկ գագաթների շուրջը։ Քարավանը դանդաղ շարժվում էր դեպի անհատակ թվացող լեռների միջով։ Երբ նրանք դեմ հանդիման հայտնվեցին բարձր ապառաժին, ուժեղ քամին զարկվեց քարերին։ Լեռների գագաթը ծածկված էր սպիտակ ձյունով և թվում էր անհասանելի։ Սակայն քարավանի անդամները համարձակորեն շարունակեցին իրենց ճանապարհը՝ չվախենալով որոտացող բնությունից։

Posted in English 10

English

Posted on by khalvina

Assignments for 16.02.26
Navigate Reading; Game on Play your way to a job… / slide 120,
Navigate. Reading. How not to get that job/slide 121: read both texts, write down all the unknown words, and be ready to discuss in class

Unknown words
recruit-հավաքագրել
employment-զբաղվածություն
characteristics-բնութագրերը
environment-միջավայրը

Posted in Հայոց լեզու 10

Բառարանընթերցման ֆլեշմոբ

Posted on by khalvina

Դեբյուտ – առաջնելույթ
Մանիկյուր – եղունգաներկ
Ունիտազ – կոնքաթաս
Ակվարիում – ձկնարան
Մակարոն — երկարակլորախմորածակ
Պրոթեզ – դնանդամ
Վանիլին – բնականին նույնական անուշահոտ նյութ
Ակումուլյատոր – ուժկուտակիչ
Դելիկատես – նրբախորտիկ
Դիզայն – գեղատեսք
Պարոդիա – ծաղրանմանակում
Դագաղ – ննջատուփ
Ռաժոկ – կրկնահարթամռթաբրդիչ
Դալտոնիզմ – գունակուրություն

Աղբյուր՝
https://mediamag.am/grakan-barer/

Posted in Գրականություն10

Կարդում ենք Վահան Տերյան

Posted on by khalvina
1․ Կարդալ Վահան Տերյանի մասին պատմող նյութը և գրավոր վերապատմիր բլոգում։

Վահան Տերյանը 20-րդ դարասկզբի արևելահայ գրականության ամենանշանավոր ներկայացուցիչներից է։ Իր ստեղծագործական ուղու սկզբում նա գրում էր սիմվոլիզմի ոճով, սակայն հետագայում ձևավորեց իր առանձնահատուկ՝ հոգեբանական ռեալիզմի ոճը, որը դարձավ նրա գրական դիմագծի կարևոր մասը։

Տերյանը ծնվել է 1885 թվականին Ջավախքի Գանձա գյուղում։ Նախնական կրթությունը ստացել է հայրենի գյուղում, ապա սովորել է Ախալքալաքում և Թիֆլիսում։ Հետագայում ուսումը շարունակել է Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանում, ապա՝ Մոսկվայի և Պետերբուրգի համալսարաններում։ Մեծ քաղաքներում ապրելով՝ նա մշտապես մտահոգված էր իր ժողովրդի ճակատագրով և ազգային խնդիրներով։

Չնայած ծանր հիվանդությանը՝ Տերյանը ակտիվ մասնակցում էր հասարակական կյանքին։ Նա հավատում էր, որ ժամանակի քաղաքական փոփոխությունները կարող են նպաստել հայ ժողովրդի վիճակի բարելավմանը։ 1920 թվականին պետական հանձնարարությամբ մեկնել է Միջին Ասիա, սակայն ճանապարհին՝ Օրենբուրգում, մահացել է։ Իր կարճ կյանքի ընթացքում նա կարողացավ ստեղծել հարուստ գրական ժառանգություն և պահպանել անսասան հավատ հայրենիքի ապագայի նկատմամբ։

2. Վերապատում՝ Տերյանը որպես գրական լեզվի նորարար և հասարակական գործիչ

Տերյանը՝ գրական հայերենի նոր փուլ բացող

Վահան Տերյանը կարճ՝ ընդամենը 34 տարվա կյանքի ընթացքում ստեղծեց այնպիսի գործեր, որոնք մինչ այսօր պահպանել են իրենց թարմությունն ու արդիականությունը։ Նրա սիրային բանաստեղծությունները լի են նուրբ զգացմունքներով, իսկ հայրենասիրական ստեղծագործությունները՝ ուժ և հավատ են ներշնչում ընթերցողին։

Տերյանը նոր էջ բացեց հայ պոեզիայում՝ զարգացնելով տաղաչափությունը։ Նա կարողացավ հայերենում կիրառել նոր շեշտական ձևեր և օգտագործել եվրոպական ու ռուսական պոետական ձևաչափեր՝ սոնետ, տրիոլետ, ռոնդո։ Նրա լեզուն մաքուր, հնչեղ և երաժշտական է, ինչի շնորհիվ նա մեծապես նպաստեց գրական հայերենի կատարելագործմանը։

Լեզվաբան Ռաֆայել Իշխանյանը բարձր էր գնահատում Տերյանի լեզուն և իր ուսանողներին խորհուրդ էր տալիս անգիր սովորել նրա բանաստեղծությունները՝ անթերի հայերեն սովորելու համար։

Տերյանը՝ հասարակական-քաղաքական գործիչ

Տերյանի նամակներում հաճախ արտահայտվում է խոր ցավ հայրենիքի ճակատագրի համար։ 1914–1915 թվականներին նա գրում էր, որ հայրենասիրությունը երբեմն դառնում է այնքան ուժեղ զգացում, որ մարդուն ներսից սպառում է։

1918 թվականին նա մասնակցել է Հյուսիսային Կովկասում և Աստրախանում հայ փախստականներին օգնելու գործին։ Նա կազմակերպում էր նրանց կացարան, աշխատանք և ապահովում անվտանգություն՝ վտանգելով սեփական կյանքը։

Տերյանը պաշտպանել է նաև հայկական եկեղեցու գանձերը Մոսկվայում և աջակցել է տաղանդավոր երիտասարդներին, այդ թվում՝ Երվանդ Քոչարին։ Իր գործունեության համար նա բախվեց քաղաքական դժվարությունների և հակադրությունների։ Սակայն մինչև կյանքի վերջ նա մնաց հավատարիմ իր ժողովրդին ու հայրենիքին։

3. Անծանոթ բառերի բացատրություն

Բացի արդեն նշվածներից՝

  • Խորունկ – շատ խոր, ներքին իմաստ ունեցող
  • Թախիծ – մեղմ տխրություն, հոգեկան ցավ
  • Լուսեղեն – լուսավոր, պայծառ, լույսով լի
  • Անառիթ – առանց հատուկ պատճառի
  • Մտորմունք – խոր մտածում, խոհ
  • Անդորր – խաղաղություն, հանդարտություն
  • Շեշտ – խոսքի կամ ձայնի հնչերանգային առանձնացում
  • Շրշում – տերևների կամ մեղմ ձայների սահուն ձայն հանել
  • Ոսկեպայծառ – ոսկու պես փայլող
  • Անեզերք – սահման չունեցող, անսահման
4. Իմ ընտրանին Տերյանից

Իմ ընտրության մեջ կընդգրկեի հետևյալ բանաստեղծությունները․

Մոռանա՜լ, մոռանա՜լ ամեն ինչ,
Ամենին մոռանալ.
Չսիրել, չխորհել, չափս՛ոսալ —
Հեռանա՜լ…
Այս տանջող, այս ճնշող ցավի մեջ,
Գիշերում այս անշող
Արդյոք կա՞ իրիկվա մոռացման,
Մոռացման ոսկե շող…
Մի վայրկյան ամենից հեռանալ,
Ամենին մոռանալ.—
Խավարում, ցավերում քարանալ
Մեն-միայն…
Մոռանալ, մոռանալ ամեն ինչ,
Ամենին մոռանա՜լ…
Չսիրել, չտենչալ, չկանչել,
Հեռանալ…

Posted in Հասարակագիտություն

Գեղեցիկը

Posted on by khalvina

1. Քո կարծիքով ի՞նչ է գեղեցիկը։
Իմ կարծիքով՝ գեղեցիկը այն ամենն է, ինչ մարդու մեջ առաջացնում է հիացմունք և ներքին ջերմություն։ Դա կարող է լինել բնության տեսարան, մարդու ժպիտ, մեղմ երաժշտություն կամ նույնիսկ մի սովորական, բայց հիշվող պահ։ Երբ ինչ-որ բան հանգստացնում է հոգիդ կամ լցնում ուրախությամբ, այն արդեն կարելի է գեղեցիկ համարել։ Գեղեցիկը միայն արտաքին տեսք չէ, այլ զգացողություն, որը ծնվում է մարդու ներսում։ Այն կապ ունի մարդու ներաշխարհի և զգացմունքների հետ։

2. Գեղեցիկը նույնն է բոլոր մարդկանց համար, թե՞ յուրաքանչյուր մարդ իր պատկերացումն ունի գեղեցիկի մասին։
Կարծում եմ՝ գեղեցիկի մասին պատկերացումները տարբեր են յուրաքանչյուր մարդու համար։ Այն, ինչ մեկին կարող է շատ գրավել, մյուսին կարող է անտարբեր թողնել։ Մարդիկ ունեն տարբեր ճաշակներ, դաստիարակություն և կյանքի փորձ։ Այդ պատճառով գեղեցիկը մեծ մասամբ սուբյեկտիվ է։ Չկա միակ չափանիշ, որը բոլորի համար նույն կերպ կսահմանի գեղեցիկը։

3. Կարո՞ղ է այն, ինչ մեկի համար գեղեցիկ է, մյուսի համար չլինել։ Ինչո՞ւ։
Այո՛, դա շատ բնական երևույթ է։ Օրինակ՝ ոմանք սիրում են վառ գույներ և արտահայտիչ ոճ, իսկ մյուսները նախընտրում են պարզություն և զուսպ ձևավորում։ Դա կախված է մարդու ճաշակից, մշակութային միջավայրից և նույնիսկ բնավորությունից։ Նույն առարկան կամ երևույթը տարբեր մարդկանց մոտ տարբեր զգացումներ կարող է առաջացնել։ Այդ պատճառով էլ գեղեցիկի ընկալումը միշտ անհատական է։

4. Գեղեցիկը միայն արտաքին տեսքի՞ հետ է կապված, թե՞ նաև ներքին հատկանիշների։ Բացատրիր օրինակով։
Գեղեցիկը կապված է ոչ միայն արտաքինի, այլև մարդու ներքին հատկանիշների հետ։ Բարությունը, ազնվությունը և հոգատար վերաբերմունքը մարդու կերպարը դարձնում են ավելի գրավիչ։ Կարող է պատահել, որ արտաքինով շատ գեղեցիկ մարդը իր վարքով հիասթափեցնի շրջապատին։ Իսկ համեստ ու բարի մարդը, նույնիսկ առանց արտահայտիչ արտաքինի, կարող է համարվել գեղեցիկ իր արարքների շնորհիվ։ Ներքին գեղեցկությունը ժամանակի ընթացքում ավելի արժեքավոր է դառնում։

5. Կարո՞ղ է մարդը լինել արտաքինից ոչ գեղեցիկ, բայց համարվել գեղեցիկ։ Ինչի՞ շնորհիվ։
Այո՛, կարող է։ Եթե մարդը խելացի է, բարի և հարգալից, մարդիկ նրան հաճախ գնահատում են որպես գեղեցիկ անձնավորություն։ Նրա խոսքը, վերաբերմունքը և վարքը մեծ դեր են խաղում այդ գնահատման մեջ։ Դրական էներգիան և անկեղծ վերաբերմունքը գրավում են մարդկանց։ Այդպիսի գեղեցկությունը գալիս է ներսից և ավելի երկար է պահպանվում։

6. Գեղեցիկը բնության մեջ որտե՞ղ ես ավելի հաճախ նկատում։
Բնության մեջ գեղեցիկը կարելի է տեսնել ամենուր։ Ինձ հատկապես տպավորում են մայրամուտները, երբ երկինքը ներկվում է տարբեր երանգներով։ Լեռներն ու անտառները նույնպես ունեն յուրահատուկ խաղաղություն և ուժ։ Ծաղիկների բազմազանությունն ու գույները ևս հիացմունք են առաջացնում։ Բնությունը հաճախ ամենապարզ ձևով է ցույց տալիս իրական գեղեցկությունը։

7. Արդյո՞ք գեղեցիկը կարող է փոխվել ժամանակի ընթացքում։ Օրինակ բեր։
Այո՛, գեղեցիկի մասին պատկերացումները կարող են փոխվել ժամանակի ընթացքում։ Օրինակ՝ հագուստի և սանրվածքի նորաձևությունը մշտապես փոփոխվում է։ Այն, ինչ մի ժամանակ համարվում էր ժամանակակից և գեղեցիկ, այսօր կարող է հնացած թվալ։ Հասարակության մտածելակերպը և արժեքները նույնպես զարգանում են։ Դրա հետ մեկտեղ փոխվում է նաև գեղեցիկի ընկալումը։

8. Քո կարծիքով՝ հասարակությունը ազդո՞ւմ է մեր պատկերացման վրա, թե ինչն է գեղեցիկ։
Հասարակությունը զգալի ազդեցություն ունի մեր պատկերացումների վրա։ Սոցիալական ցանցերը, ֆիլմերը և գովազդները հաճախ ձևավորում են որոշակի չափանիշներ։ Մարդիկ երբեմն սկսում են իրենց համեմատել այդ պատկերների հետ։ Դա կարող է ազդել նրանց ճաշակի և ինքնագնահատականի վրա։ Սակայն կարևոր է պահպանել սեփական մտածողությունն ու ինքնուրույն կարծիքը։

9. Ի՞նչն է քո համար ամենագեղեցիկը կյանքում։
Ինձ համար ամենագեղեցիկը կյանքում անկեղծ հարաբերություններն են։ Երբ մարդիկ աջակցում և հասկանում են միմյանց, դա մեծ արժեք ունի։ Ընտանիքի և ընկերների հետ անցկացրած ջերմ պահերը նույնպես շատ կարևոր են ինձ համար։ Սերը, վստահությունը և փոխադարձ հարգանքը կյանքը դարձնում են գեղեցիկ։ Այդպիսի գեղեցկությունը չի կորցնում իր արժեքը ժամանակի ընթացքում։