Կոմիտասը (Սողոմոն Սողոմոնյան) ծնվել է 1869 թ. սեպտեմբերի 26-ին (հոկտեմբերի 8-ին) . Ծնվել է Թուրքիայի Քյոթահիա քաղաքում: Հայրը կոշկակար էր,  մայրը՝ գորգագործ: Երկուսն էլ բնատուր հրաշալի ձայն ունեին ու սիրում էին երաժշտությունն ու երգը: Երբ Կոմիտասը ծնվեց, մայրը 16 տարեկան էր: Նրա նախնիները պատմական Հայաստանի Գողթն գավառից Քյոթահիա էին գաղթել 17-րդ դարի վերջին։ Հայրը՝ Գևորգ Սողոմոնյանը, և մայրը՝ Թագուհի Հովհաննիսյանը, բնատուր գեղեցիկ ձայն են ունեցել և երգեր են հորինել, որոնք սիրվել և արմատավորվել են Քյոթահիայի երաժշտական կենցաղում։ մայրը, Կոմիտասը 6 ամսական էր, 1870 թ.մահանում է Կոմիտասի մայրը իսկ 1880 թ.՝տասը տարեկանում կորցնում է հորը։Կոմիտասին խնամել է հորական տատը։Որբացած երեխայի խնամքն իր վրա է վերցնում հոր մայրիկը, իսկ նրա մահից հետո՝ հորաքույրը: Դասընկերների պատմելով՝ նիհար ու գունատ տղա էր, խոհեմ ու բարի։ Վատ էր հագնվում: Սողոմոնին հաճախ տեսնում էին լվացքատան սառը քարերին քնած ։1876-1880 թթ. Կոմիտասը սովորում է Քյոթահիայի քառամյա դպրոցում, այնուհետև՝ Բրուսայի վարժարանում։Գևորգյան ճեմարանում սովորելու տարիներին (1881-1893) բացահայտվում են Սողոմոնի՝ դեռևս մանկուց դրսևորված երաժշտական բացառիկ ունակությունները։ Սահակ վրդ. Ամատունու ղեկավարությամբ նա սովորում է հայ հոգևոր երաժշտության տեսական ու գործնական հիմունքներ։ Այս շրջանում նա սկսում է հավաքել և ուսումնասիրել հայ ժողովրդական երգեր, ինչպես նաև կատարել ստեղծագործական փորձեր։ 1899 թ.-ին դառնում է նորաբաց Միջազգային երաժշտական ընկերության հիմնադիր անդամներից մեկը, ընկերության ժողովներում հանդես գալիս հայ երաժշտության մասին զեկուցումներով, դասախոսություններով:Էջմիածին վերադառնալով՝ Կոմիտասը երաժշտա-հասարակական բազմակողմանի գործունեություն է ծավալում։ Զբաղվում է հայ գեղջկական և հոգևոր երգերի գրառմամբ և գիտական ուսումնասիրությամբ։1907 թ. Փարիզում հրատարակվում է կոմպոզիտորի առաջին՝ «Հայ քնար» ժողովածուն, որտեղ ընդգրկված էին հայ գեղջուկ երգերի մեներգային և խմբերգային մշակումներ։1881 թ. Քյոթահիայի առաջնորդական փոխանորդ Գևորգ վրդ. Դերձակյանն ուղևորվում է Էջմիածին՝ եպիսկոպոս ձեռնադրվելու։ Գևորգ Դ Ամենայն հայոց կաթողիկոսի կոնդակի համաձայն` նա պետք է իր հետ մի ձայնեղ որբ պատանի տաներ Ս. Էջմիածին՝ Գևորգյան ճեմարանում սովորելու համար։ Շուրջ քսան որբերից ընտրվում է Սողոմոնը։Գևորգյան ճեմարանում ուսանելու տարիներին (1881-1893) բացահայտվում են Սողոմոնի՝ դեռևս մանկուց դրսևորված երաժշտական բացառիկ ունակությունները։ Սահակ վրդ. Ամատունու ղեկավարությամբ նա սովորում է հայ հոգևոր երաժշտության տեսական ու գործնական հիմունքներ։ Այս շրջանում նա սկսում է հավաքել և ուսումնասիրել հայ ժողովրդական երգեր, ինչպես նաև կատարել ստեղծագործական փորձեր։ Հոգևոր ուսումն ավարտելուց հետո պաշտոնավարում է ճեմարանում որպես երաժշտության ուսուցիչ։Կոմիտասը 1895-96 թթ. Թիֆլիսում կոմպոզիտոր Մակար Եկմալյանի ղեկավարությամբ ուսումնասիրում է երաժշտական տեսական առարկաներ: 1896 թ. խոշոր նավթարդյունաբերող և բարեգործ Ալեքսանդր Մանթաշյանցի շնորհած թոշակով մեկնում է Բեռլին կրթությունը շարունակելու։ Էջմիածին վերադառնալով՝ Կոմիտասը երաժշտա-հասարակական բազմակողմանի գործունեություն է ծավալում։ Զբաղվում է հայ գեղջկական և հոգևոր երգերի գրառմամբ և գիտական ուսումնասիրությամբ։Ճեմարանի քառաձայն երգչախմբով համերգներ է տալիս Էջմիածնում, Երևանում, Թիֆլիսում և Բաքվում։

ԵՍ ՍԻՐԵՑԻ ԱՆՓՈՒՇ ՎԱՐԴ
Ես սիրեցի անփուշ վարդ
Տեսա ճերմակ անփուշ վարդ
Կրծքիս վրա դրի զարդ
Հոտոտեցի, բույր չուներ
Սիրտս մխաց բարդ ի բարդ
Տեսա կարմիր փշոտ վարդ
Ավա՜ղ, ձեռքս ծակոտեց
Արյուն հոսի վարդեն ցարդ Բույրը մտավ քմքես ներս․

ՄԵՆԱՎՈՐ
Երբ անտառում լուսնի ծովը,
Սիրո հովեր,
Սողոսկեցան ծառե ծառ
Ու սարե սար,
Եվ ամեն մարդ՝
Գըտավ մի վարդ
Սրտիկին զարդ,
Ես մենավոր մտա տուն,
Ինձ մխիթար գտա քուն,
Որ աչերուս կապեց մեջ
Ու տարածեց վերարկուն։

Է.Ղազարյանի դասագրքից էջ166 -ից 1-ից մինչև 5 վարժությունները։

1. Ո՞րն է բնական գիտություն։
1)Հասարակագիտությունը
2)Ֆիզիկան
3)Պատմությունը
3)Հոգեբանությունը

2. Ո՞րն է ֆիզիկական մարմին։
1)Ինքնաթիռը
2)Ճենապակին
3)Ջուրը
3)Լուսաբացը

3. Ո՞րն է նյութ։
1)Քամին
2)Նավթը
3)Լուսինը
3)Կշեռքը

4. Ո՞րն է ֆիզիկական երևույթ։
1)Վայրկյանը
2)Ատոմը
3)Թռիչքը
3)Սնդիկը

5. Ո՞րն է մեխանիկական երևույթ։
1)Ջրի եռալը
2)Ձյան հալվելը
3)Ճոճանակի տատանվելը
3)Կայծակը

Պարապմունք 3.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ, ճառագայթ:
Հարցերի քննարկում:

Ուղղի վրա գտնվող կետը ուղիղը բաժանում է երկու մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է այդ կետից դուրս եկող ճառագայթ, իսկ կետը՝ ճառագայթներից յուրաքանչյուրի սկիզբ (կամ սկզբնակետ):

A կետը a  ուղիղը բաժանում է երկու ճառագայթի: Կարևոր է տարբերել այդ ճառագայթներն իրարից: Այդ նպատակով ուղղի վրա վերցնենք ևս երկու կետ՝ B-ն և C-ն, և ճառագայթները նշանակենք համապատասխանաբար AB և AC:

Ուշադրություն

Առաջին տառով նշում են ճառագայթի սկզբնակետը, իսկ երկրորդ տառը ցույց է տալիս ճառագայթի ուղղությունը:

Գործնական աշխատանք;
1.Geogebra ծրագրով գծիր a ուղիղ: Ուղղի վրա նշիր M կետը: Ուղղի վրա քանի՞ ճառագայթ առաջացավ, նշիր՝ առանձնացնելով տառերով:

2.   Ուղղի վրա տրված են 3 կետեր՝ K, E, Z: Նշիր այն ճառագայները, որոնք առաջացան ուղղի վրա:

EK,EZ,ZE,KZ.

3. Գծիր a ուղիղ, վրան նշիր AB հատվածը և M, N կետերը այնպես նշիր, որ M-ը, N-ը գտնվեն  AB հատվածի վրա:

4. Գծիր AM, AL, AN ճառագայներ այնպես, որ նույն ուղղի վրա չգտնվեն:

5.AB Ճառագայթի  սկզբնակետը ի՞նչ տառով են նշել:

A

6. Նշի՛ր ՕM ճառագայթի վրա  B, A, N կետերը:

7. Գծիր a ուղիղ, նշի’ր վրան M, L, Օ կետերը այնպես, որ O-ն LM ճառագայթի վրա չգտնվի:

Լրացուցիչ աշխատանք:

Սիրելի սովորող, սեպտեմբերի 28-ին մաթեմատիկական ֆլեշմոբի օրն է, խնդրում եմ. ուրբաթ, շաբաթ, կիրակի օրերին,  համացանցից կամ գրքերից փնտրիր մաթեմատիկական ֆլեշմոբին համապատասխան խնդիր և ուղարկիր ինձ: Լավագույն տասը խնդիրը կտեղադրվի կայքում:

Պարապմունք 5.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ
Անկյուն
Հարցերի քննարկում:
Աշխատանք դասագրքից՝ համարներ 12-17  էջ՝ 11

12.

13.

14.

15.

16.Ներսում a և m կետերը իսկ դրսում c և n կետերը։

17.l և h ճառագայթները։

Պարապմունք 4.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ
Անկյուն

Անկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է մեկ կետից դուրս ելնող երկու ճառագայթներից, տե՛ս նկարը:

B կետը BA, BC ճառագայթների սկզբնակետն է:
Այդ կետը կոչվում է անկյան գագաթ, իսկ ճառագայթները՝ անկյան կողմեր: 

Եթե անկյունը կազմված է նույն ուղղի վրա գտնվող և նույն կետից հակառակ ուղղություններով դուրս եկող երկու ճառագայթներից, ապա այն կոչվում է փռված անկյուն: 

Անկյունը հաճախ նշանակում են երեք լատիներեն մեծատառերով: Գագաթը գրվում է մեջտեղում, օրինակ՝ <ABC: Երբեմն անկյունը նշանակում են մեկ տառով, որը ցույց է տալիս գագաթը, իսկ անկյունները նշանակում են հունարեն փոքրատառերով:Հաճախ օգտագործում են α,β  և այլ տառեր:

Հարցեր-առաջադրանքներ:

1. Ո՞ր պատկերն է կոչվում անկյուն: Բացատրեք, թե ինչ է գագաթը, և ինչ են կողմերը:

Անկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է մեկ կետից դուրս ելնող երկու ճառագայթներից:
Կետը կոչվում է անկյան գագաթ իսկ ճառագայթները անկյան կողմեր։

2. Ո՞ր անկյունն է կոչվում փռված:

Այն անկյունը, որի կողմերը միմյանց նկատմամբ լրացուցիչ ճառագայթներ են, անվանում են փռված անկյուն։

3. Geogebra ծրագրով պատկերիր տարբեր անկյուններ (4 հատ): Նշիր յուրաքանչյուրի անունը, գագաթը, կողմեը:

4. Գծիր փռված անկյուն, նշիր գագաթը, անկյան կողմերը:

5. Աշխատանք դասագրքից՝ 9, 10, 11 էջ՝ 11

9.

9բ,

10.

11.

Լրացուցիչ աշխատանք:

Սիրելի սովորող, սեպտեմբերի 28-ին մաթեմատիկական ֆլեշմոբի օրն է, խնդրում եմ. ուրբաթ, շաբաթ, կիրակի օրերին,  համացանցից կամ գրքերից փնտրիր մաթեմատիկական ֆլեշմոբին համապատասխան խնդիր և ուղարկիր ինձ: Լավագույն տասը խնդիրը կտեղադրվի կայքում:

Պարապմունք 10.
Բանավոր հարցում, հարցերի քննարկում:
Կիսատ թողած աշխատանքը լրացնել տանը:

Թեմա՝ Միանդամների արտադրյալը, բնական ցուցիչով աստիճան

Միանդամների արտադրյալ  ասելով հասկանում ենք այն միանդամը, որի արտադրիչները տվյալ միանդամների բոլոր արտադրիչներն են։

Օրինակ՝ a3 և bca միանդամների արտադրյալը կլինի

a3* bca =3aabc

արտադրյալը գրելիս շատ հաճախ  միանդամը ունենում է մի քանի հատ նույն արտադրիչը, ինչպես  վերը նշված օրինակում՝ 3aabc, կարճ կարող ենք գրել այսպես՝

3a²bc,  որտեղ վերևում նշված փոքր երկուսը ցույց է տալիս, որ այդ գրելաձևում առկա է երկու հատ արտադրիչ a տառ: Երկուսը   կոչվում է աստիճանացույց, իսկ a-ն՝ հիմք։

Բերենք այլ օրինակներ՝

a  a = a²

a  a  a = a³

a  a  a  a = a⁴

այսպես կարող ենք շարունակել:

. . . . . . . . . .

և համապատասխանաբար ասում են, որ

a-ն a-ով բազմապատկած հավասար է a-ի երկրորդ աստիճանի կամ ավելի հաճախ ասում ենք a-ի քառակուսի, եթե վերջինս բազմապատկենք էլի a-ով, արդեն կստանանք   a-ի երրորդ աստիճանի կամ ավելի հաճախ ասում ենք a-ի խորանարդ։ a-ի հավասար չորս արտադրիչների արտադրյալը հավասար է a-ի չորրորդ աստիճանի և այլն։

Միանդամում, եթե a-ն միակ արտադրիչն է, գրում ենք այսպես՝ a¹ = a

և ասում ենք, որ a-ի առաջին աստիճանը հավասար է a-ի, այսինքն մեկ աստիճանը չի գրվում:

Այժմ փորձենք բազմապատկել հետևյալ միանդամները և գրել հակիրճ տեսքով՝

aaa* aa=a³ * a² =aaaaa=a⁵

bbbb*bbbbb=b⁴ * b⁵ =bbbbbbbbb=b⁹

Աշխատանք դասագրքից, համար՝ 41, 42, 43, 44 (էջ 18)

41. ա) 6ab հակադրը -6ab
բ) (-3)bc հակադիրը3bc
գ) 8kcpհակ-8kcp
դ) p հակ-p
ե) -k հակ k
զ) 0հակ0
է) 2,5 հակ-2,5
ը) -18abx հակ18abx

42. ա) bbbb=b⁴
բ) aaaaa=a⁵
գ) ccccccc=c⁷
դ) kkkkkkkkk=k⁹

43.ա) aba=a²b
բ) kpppkp=k²p⁴
գ) 3abab=3a²b²
դ) 7xxyyyyx=7x³y⁴
ե) ababa=a³b²
զ) 3a2a3a=18a²
է) a³a⁴=a⁷
ը) a² a³a⁵=a¹⁰

44.ա) a²a³=a⁵
բ) b⁴b=b⁵
գ) k⁵k³=k⁸
դ) x³x¹²=x¹⁵
ե) a³ba²=a⁵b
զ) k⁴n⁵k³n²=k⁷k⁷
է) 2x³yx²y⁵=2x⁵y⁶
ը) 3a¹⁰b²a¹⁰b²=3a²⁰b⁴

Present Simple or Progressive — Exercise

Fill in the present simple or the present progressive. 1. Mr Cooper always buys a pound of sugar. (buy) 2. The shop assistant is closing the door now. (close) 3. Kevin and Alan never throw away glass bottles. (throw) 4. Look! Freddy is carrying two baskets. (carry) 5. Now Mrs Caveman is looking out of the window. (look) 6. Mrs Bingham goes shopping every Saturday. (go) 7. I am counting the money at the moment. (count) 8. Mr Root always opens a box of eggs before buying them. (open) 9. Mum often forgets her change. (forget) 10. Listen! The manager is talking to a customer. (talk) 11. My friends often go to the computer shop. (go) 12. We always put our things in a basket. (put) 13. The shop is closing at the moment. (close) 14. They play tennis every Sunday. (play) 15. She is taking a shower now. (take)

Present Simple or Progressive — Exercise 2

1. It’s seven o’clock and they are going to school now. (go) 2. Mrs Cooper eats in the restaurant every Sunday. (eat) 3. Our cat never jumps on the kitchen table. (jump) 4. Look! The men are wearing blue uniforms. (wear) 5. Curt always plays his guitar in the afternoon. (play) 6. The taxi is waiting for them at the moment. (wait) 7. He always helps his grandmother in the coat. (help) 8. They never eat very much. (eat) 9. Listen! Bill is playing his electric guitar. (play) 10. He washes his car every Sunday. (wash) 11. The alarm rings at seven o’clock every morning. (ring) 12. They always bring their aunt a tree for Christmas. (bring) 13. She is wearing a red pullover and black jeans today. (wear) 14. The boys are throwing snowballs at the girls now. (throw) 15. Mr Black is walking into the classroom at the moment. (walk)

Present Simple or Progressive — Exercise 3

Complete with the present simple or present progressive form of the verbs. 1. Listen! The baby is crying. (cry) 2. Sue sometimes has an egg for breakfast. (have) 3. We always walk to school, but today we are taking the bus. (walk / take) 4. What are you doing? I am cleaning the dishes. (clean) 5. I never drink beer. (drink) 6. Who is playing in the garden now? (play) 7. Look! I am painting a picture. (paint) 8. English children learn French in their school. (learn) 9. Can you help me? No, sorry, I am studying for the test. (study) 10. Joe often goes to school with me. (go) 11. It’s nine o’clock and we are eating lunch now. (eat) 12. My sister never plays table tennis. (play) 13. I always eat breakfast at 7 o’clock. (eat) 14. Susan is watching TV now. (watch) 15. We are reading a book at this moment. (read)

Present Simple or Present Progressive — Exercise 4

1. Look! Pauline is watering the flowers. (water) 2. Listen! The girls are singing a song. (sing) 3. She usually drives home by bus. (drive) 4. Jack goes to his grandmother every day. (go) 5. Look! Sally and Joe are playing tennis. (play) 6. Nelly drinks a cup of tea every morning. (drink) 7. We can’t play tennis. It is raining now. (rain) 8. Bill is doing his homework at the moment. (do) 9. Jane always does her homework in her room. (do) 10. The boys sometimes run in the park. (run) 11. My cat never sleeps in my room. (sleep) 12. Listen! Phil is singing an English song. (sing) 13. No, I am not listening to music on my mobile phone, I am having a bath. (not listen / have) 14. Michael can’t play football. He is playing the guitar at the moment. (play) 15. We never write letters to America. (write)

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Այս ուսումնական տարվա շրջանակներում ուսումնասիրելու ենք IV դարից մինչև XVII դարի կեսերն ընկած ժամանակաշրջանի հայոց պատմությունը, այսինքն՝ Միջին դարերի
հայոց պատմությունը։ Միջին դարերի պատմությունը, պայմանավորված
այդ ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և հոգևոր-մշակութային առանձնահատկությունների փոփոխություններով, ընդունված է բաժանել երեք մասի՝
1. վաղ միջնադար՝ IV-IX դարեր
2.զարգացած միջնադար՝ X-XIV դարեր
3.ուշ միջնադար՝ XV-XVII դարի առաջին կես։

Ներբեռնել Հայոց պատմություն, Միջին դարեր, 

Կարդալ էջ 6-8-ը, պատասխանել հետևյալ հարցերին:

1.Պատկերացրու հայտվել ես  ավատատիրական հասարակության
մեջ, չիմանալով այդ մասին, հիմնավորիր, որ դու
ավատատիրական հասարակությունում ես/ինչի՞ց կարող էիր գլխի ընկնել/։

Ես կհասկանայ որ այնտեղ կան ազատներ և անազատներ։

Ավատատիրական կարգերում ձևավորվեցին անազատներ և ազատներ ազատները նույն փողատերերն էին որոնք վարձակալում էին անազատներին այսինքն նախկին ստրուկներին իսկ դա ապացուցվում էր նրանով, որ անազատները վարձով աշխատում էին իշնավորների համար նրանցից ստանալով չնչին մաս։

2. Պատկերացրու, որ հայտնվել ես վաղմիջնադարյան հայ հասարակությունում և արքայից հրաման ես ստանում յուրաքանչյուր գործակալության համար ստեղծել տարբերանշան։/քո իմացած ծրագրերի միջոցով ստեղծիր, հիմնավորիր:

Արքայից արքա կամ ինչպես ասում են հայոց թագավորնէր որի արքունիք կառավարվում է մի շարք գործակալությունների միջոցով ՝հազարապետություն նա հսում էր պոտական հարկերը այդ պաշտոնը զբաղեցնում էին Ամատունիները։Սպարապետություն այն ղեկավարում էին Մամիկոյանները և երկրի զոքի գերագույն հրամանատարներն էին։Մարդպետություն նրանք պահպանում էին երկրի գանձերը։Թագադիր ասպետություն նրանք հետևում էին պալատի արարողակարքին

Այս տեքստում ներկայացված է գործակալությունների վերաբերյալ համառոտ տեղեկատվություն։
Ամենակարևոր գործակալություններն Արշակունյաց
Հայաստանում, որ հանձնարարված էին ավագ նախարարություններին և կաթողիկոսությանը, աղբյուրներում անվանվում էին թագակապ ասպետություն, մարդպետություն, մաղխազություն, սպարապետություն, հազարապետություն
և մեծ դատավորություն։
Թագակապ ասպետության իշխանությունը հանձնված էր Բագրատունիներին։ Իբրև թագակապ ասպետներ՝ նրանք գահաժառանգման արարողության ժամանակ թագադրում
էին նոր արքային։ Այս գործակալության պարտականությունների մեջ էր մտնում նաև հետևել պալատական արարողակարգերի պահպանմանը:
Մարդպետության մեծ իշխաններին հանձնարարված էր Արշակունիների կանանոցի և արքունիքի վերակացությունը, թագավորական ամրությունների և բերդերի պահպանությունը և արքունի գանձերի ու կալվածների վերահսկողությունը։
Մաղխազության պաշտոնը, ինչպես ենթադրում են, վերաբերել է թագավորի անձի պաշտպանությանը։ Մաղխազը որպես արքունի գործակալ, Խորենացու վկայության
համաձայն, թիկնապահների գլխավորն էր։
Հազարապետի պարտականությունն էր աջակցել երկրի շինարարական աշխատանքներին և շինական տնտեսության զարգացմանը։ Հազարապետության այս պարտականությունները կապված էին հարկահանության գործի հետ։ Հողի մշակությունը, ոռոգման գործը և, ընդհանրապես, երկրի շեն վիճակը նշանակություն ունեին՝ իբրև
հիմք և աղբյուր պետական բարեկեցության և պետական եկամուտների։
Չորրորդ և հինգերորդ դարերում սպարապետության պաշտոնը ժառանգաբար վարել են Մամիկոնյանները։ Փավստոսի վկայությամբ նրանք ընդհանուր հրամանատարներ էին։
Մեծ դատավորության գործակալությունը հանձնված է եղել հոգևոր բարձր իշխանությանը։ Պետք է նկատի ունենալ, որ դատական մի շարք հատուկ գործեր, ինչպես դժվար չէ կռահել աղբյուրների վկայություններից, վերաբերել են, հավանորեն, թագավորի, իշխանների և նրանց ներկայացուցիչների անմիջական իրավասության։
/ժողովրդի պատմության, Հատոր Բ, Մաս Ա/

3. Վերհիշիր Հայաստանում եղած հողատիրության ձևերը. եթե դու լինեիր ազատների դասին պատկանող հողատեր վաղ միջնադարի Հայաստանում, ո՞ր եղանակով կցանկանայիր ստացած լինել քո հողը,հիմնավորիր՝ ինչո՞ւ։

Միջնադարյան հայաստանում հողատիրության մի քանի ձև կար հայրենիք, պարգևականք և գանձագին։Ես կողմակից եմ հայրենիք կաչված սեփականուփյանը որը ժառանգաբար անցնում էր հորից որդուն։
4.  «Այս ամենի շնորհիվ թագավորը համարվում էր հայոց երկրի տեր»: Ինչպե՞ս կմեկնաբանես «տեր լինել» արտահայտությունը:

Թագավորի տեր լինել արտահայտությունը կարող եմ բացատրել նրանաով, որ հայոց երկրի գլուխը կանգնած էր թագավորը որը ծառայում էր ի սպաս հայրենիքի։

5.Գահնամակ,  Զորանամակ- կարդալուց հետո հիմնավորել այս փաստաթղթերի կարևորությունը:

Գահանամակը և Զորանամակը հատուկ փաստաթղտեր էին հատուկ կաևորություն ունեցուղ հարցերում թագավորը խորհրդակցում էր երկրի պետական իշխանների և կաթողիկոսի հետ։

Գահնամակ– Հայոց արքունիքում իշխանների կամ նախարարների ունեցած տեղերի, գահերի կամ պատվաստիճանների հրովարտակ, վավերական ցուցակ։ Նախարարի կամ իշխանի գահը որոշվել է նրա տնտեսական ու ռազմական հզորությամբ, ինչպես նաև հնագույն ավանդական հիմքով։ Գահնամակը մեզ հասած տեսքով հայտնաբերել է հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևը 424 թվականի դեկտեմբերի 26-ին պարսից արքունի դիվանում։
Ավատատիրական համակարգին հատուկ այդ արտոնագիրը վավերացրել է նախարարների կամ իշխանների նկատմամբ տերունական իրավունքներ ունեցած թագավորը։ Նախարարների գահերը եղել են կայուն և ժառանգական։ Միայն բացառիկ դեպքերում թագավորը կարող էր Գահնամակում մասնակի փոփոխություններ մտցնել։

Զորանամակ- Մեծ Հայքի ռազմական ուժերի քանակի և դասակարգման մասին պետական վավերագիր կամ ուրույն հրովարտակ։ Գործադրվել է Մեծ Հայքում մինչև հայ Արշակունի արքայատան անկումը (IV դարի վերջ – V դարի սկիզբ)։ Կազմվել է քառաբաժին բոլորակ աղյուսակի ձևով՝ ըստ Մեծ Հայքի չորս կուսակալ զորավարությունների (Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան և Արևմտյան դռների)։ Յուրաքանչյուր բաժնում դասվել են 21 կամ 22 նախարարություն՝ նշելով նրանց յուրաքանչյուրի զորաքանակը։ Ըստ մեզ հասած զորանամակի, Արշակունիների օրոք Հայոց զորքի ընդհանուր թվաքանակը եղել է 124 հազար մարտիկ, որից 84 հազարը կազմել են նախարարական կամ սեպուհական, իսկ 40 հազարը՝ արքունի (ոստանիկ) և մարդպետական գնդերը։ Արտաքին վտանգի ժամանակ նախարարները իրենց զինվորական ուժերը գումարել են Զորանամակով սահմանված զորաթևում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում Հայոց արքայի կամ սպարապետի հրամանով օգնել են այս կամ այն զորաթևին։

6.Ստեղծիր «Պատմական բառարան», որտեղ հետևյալ բառերի բացատրությունը ներկայացրու. ավատատեր, կալվածք, աստիճանակարգություն, Գահնամակ, Զորանամակ, պարգևականք, գանձագին, սեպուհ,, մարզպետ, մաղխազ․

ավատատեր-Ֆեոդալ

կալվածք-թագավորի, իշխանի, վանքի և այլն․

աստիճանակարգություն-Ծառայության՝ կոչումների՝ աստիճանների հաջորդական կարգերի ամբողջությունը, նվիրապետություն

Գահանամակ-Զորանամակ-Գահանամակը և Զորանամակը հատուկ փաստաթղտեր էին հատուկ կաևորություն ունեցուղ հարցերում թագավորը խորհրդակցում էր երկրի պետական իշխանների և կաթողիկոսի հետ։

պարգևականք-

գանձագին-գանձով՝ փողով գնված․

սերպուհ- Նախարարական տոհմից սերած իշխան հին Հայաստանում:

մարզպետ-

մաղխազ-Հայ Արշակունիների թիկնապահ զորքի պետը․

18․ Կրկնակի բաղաձայն (րր, ղղ, և այլն) ունեցող տասը- տասներկու բառ գրի՛ր:

Տարրական, բնորրան,բզզոց,ուղղագրություն,աննման,ուղղակի,թշշոց,այբբենարան,խշշոց,տզզոց․

19․ Ստուգի՛ր՝  տրված բառաշարքերի բոլո՞ր բառերն են ճիշտ գրված, և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա.Դարբին, երբ, լիրբ, հարբել, նուրբ, որբ, սուրբ, սրբել, ուրբաթ, փր(բ)փուր, եր(բ)փներանգ:

Բ. Խաբել, խաբեբա, շաբաթ, համբերել, համբուրել, համբույր, շամ(բ)փուր, ճամ(բ)փա:

Գ. Աղբյուր, եղբայր, ողբալ, աղբանոց, թուխպ(ղբ):

20․ Ստուգի՛ր՝ տրված բառաշարքերի բոլո՞ր  բառերն են ճիշտ գրված,և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա. Թարգմանել, կարգ, մարգարիտ, պարգև, արք(գ)ա, քր(գ)քջալ, թարգմանություն, մարգարե:

Բ. Կարագ, թագավոր, ծագում, հոգի, ճրագ, օգնել, հագ(ք)նել, սգավոր, նորոգել, մուգ, (կապույտ) ավագ(ք):

21․ Ստուգի՛ր տրված բառաշարքերի բոլո՞ր բառերն են ճիշտ գրված, և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա. Արդար, դրդել, զվարթ(դ), արդյոք, որդի, բրդել, կարդալ, երդում, արդյունք, արթ(դ)նանալ, վաղորդյան, շքերթ(դ), օրիորդ :

Բ. Ընդամենը, խնդիր, շանթ(դ)ահարել, ընդունել, կենդանի, ընդհանուր,դադար, օդանցք, անօթ(դ)ևան, բացօ(դ)թյա: