Է.Ղազարյանի դասագրքից էջ166 -ից 1-ից մինչև 5 վարժությունները։

1. Ո՞րն է բնական գիտություն։
1)Հասարակագիտությունը
2)Ֆիզիկան
3)Պատմությունը
3)Հոգեբանությունը

2. Ո՞րն է ֆիզիկական մարմին։
1)Ինքնաթիռը
2)Ճենապակին
3)Ջուրը
3)Լուսաբացը

3. Ո՞րն է նյութ։
1)Քամին
2)Նավթը
3)Լուսինը
3)Կշեռքը

4. Ո՞րն է ֆիզիկական երևույթ։
1)Վայրկյանը
2)Ատոմը
3)Թռիչքը
3)Սնդիկը

5. Ո՞րն է մեխանիկական երևույթ։
1)Ջրի եռալը
2)Ձյան հալվելը
3)Ճոճանակի տատանվելը
3)Կայծակը

Պարապմունք 3.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ, ճառագայթ:
Հարցերի քննարկում:

Ուղղի վրա գտնվող կետը ուղիղը բաժանում է երկու մասի, որոնցից յուրաքանչյուրը կոչվում է այդ կետից դուրս եկող ճառագայթ, իսկ կետը՝ ճառագայթներից յուրաքանչյուրի սկիզբ (կամ սկզբնակետ):

A կետը a  ուղիղը բաժանում է երկու ճառագայթի: Կարևոր է տարբերել այդ ճառագայթներն իրարից: Այդ նպատակով ուղղի վրա վերցնենք ևս երկու կետ՝ B-ն և C-ն, և ճառագայթները նշանակենք համապատասխանաբար AB և AC:

Ուշադրություն

Առաջին տառով նշում են ճառագայթի սկզբնակետը, իսկ երկրորդ տառը ցույց է տալիս ճառագայթի ուղղությունը:

Գործնական աշխատանք;
1.Geogebra ծրագրով գծիր a ուղիղ: Ուղղի վրա նշիր M կետը: Ուղղի վրա քանի՞ ճառագայթ առաջացավ, նշիր՝ առանձնացնելով տառերով:

2.   Ուղղի վրա տրված են 3 կետեր՝ K, E, Z: Նշիր այն ճառագայները, որոնք առաջացան ուղղի վրա:

EK,EZ,ZE,KZ.

3. Գծիր a ուղիղ, վրան նշիր AB հատվածը և M, N կետերը այնպես նշիր, որ M-ը, N-ը գտնվեն  AB հատվածի վրա:

4. Գծիր AM, AL, AN ճառագայներ այնպես, որ նույն ուղղի վրա չգտնվեն:

5.AB Ճառագայթի  սկզբնակետը ի՞նչ տառով են նշել:

A

6. Նշի՛ր ՕM ճառագայթի վրա  B, A, N կետերը:

7. Գծիր a ուղիղ, նշի’ր վրան M, L, Օ կետերը այնպես, որ O-ն LM ճառագայթի վրա չգտնվի:

Լրացուցիչ աշխատանք:

Սիրելի սովորող, սեպտեմբերի 28-ին մաթեմատիկական ֆլեշմոբի օրն է, խնդրում եմ. ուրբաթ, շաբաթ, կիրակի օրերին,  համացանցից կամ գրքերից փնտրիր մաթեմատիկական ֆլեշմոբին համապատասխան խնդիր և ուղարկիր ինձ: Լավագույն տասը խնդիրը կտեղադրվի կայքում:

Պարապմունք 5.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ
Անկյուն
Հարցերի քննարկում:
Աշխատանք դասագրքից՝ համարներ 12-17  էջ՝ 11

12.

13.

14.

15.

16.Ներսում a և m կետերը իսկ դրսում c և n կետերը։

17.l և h ճառագայթները։

Պարապմունք 4.
Թեմա՝ Երկրաչափական սկզբնական տեղեկություններ
Անկյուն

Անկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է մեկ կետից դուրս ելնող երկու ճառագայթներից, տե՛ս նկարը:

B կետը BA, BC ճառագայթների սկզբնակետն է:
Այդ կետը կոչվում է անկյան գագաթ, իսկ ճառագայթները՝ անկյան կողմեր: 

Եթե անկյունը կազմված է նույն ուղղի վրա գտնվող և նույն կետից հակառակ ուղղություններով դուրս եկող երկու ճառագայթներից, ապա այն կոչվում է փռված անկյուն: 

Անկյունը հաճախ նշանակում են երեք լատիներեն մեծատառերով: Գագաթը գրվում է մեջտեղում, օրինակ՝ <ABC: Երբեմն անկյունը նշանակում են մեկ տառով, որը ցույց է տալիս գագաթը, իսկ անկյունները նշանակում են հունարեն փոքրատառերով:Հաճախ օգտագործում են α,β  և այլ տառեր:

Հարցեր-առաջադրանքներ:

1. Ո՞ր պատկերն է կոչվում անկյուն: Բացատրեք, թե ինչ է գագաթը, և ինչ են կողմերը:

Անկյունը երկրաչափական պատկեր է, որը կազմված է մեկ կետից դուրս ելնող երկու ճառագայթներից:
Կետը կոչվում է անկյան գագաթ իսկ ճառագայթները անկյան կողմեր։

2. Ո՞ր անկյունն է կոչվում փռված:

Այն անկյունը, որի կողմերը միմյանց նկատմամբ լրացուցիչ ճառագայթներ են, անվանում են փռված անկյուն։

3. Geogebra ծրագրով պատկերիր տարբեր անկյուններ (4 հատ): Նշիր յուրաքանչյուրի անունը, գագաթը, կողմեը:

4. Գծիր փռված անկյուն, նշիր գագաթը, անկյան կողմերը:

5. Աշխատանք դասագրքից՝ 9, 10, 11 էջ՝ 11

9.

9բ,

10.

11.

Լրացուցիչ աշխատանք:

Սիրելի սովորող, սեպտեմբերի 28-ին մաթեմատիկական ֆլեշմոբի օրն է, խնդրում եմ. ուրբաթ, շաբաթ, կիրակի օրերին,  համացանցից կամ գրքերից փնտրիր մաթեմատիկական ֆլեշմոբին համապատասխան խնդիր և ուղարկիր ինձ: Լավագույն տասը խնդիրը կտեղադրվի կայքում:

Պարապմունք 10.
Բանավոր հարցում, հարցերի քննարկում:
Կիսատ թողած աշխատանքը լրացնել տանը:

Թեմա՝ Միանդամների արտադրյալը, բնական ցուցիչով աստիճան

Միանդամների արտադրյալ  ասելով հասկանում ենք այն միանդամը, որի արտադրիչները տվյալ միանդամների բոլոր արտադրիչներն են։

Օրինակ՝ a3 և bca միանդամների արտադրյալը կլինի

a3* bca =3aabc

արտադրյալը գրելիս շատ հաճախ  միանդամը ունենում է մի քանի հատ նույն արտադրիչը, ինչպես  վերը նշված օրինակում՝ 3aabc, կարճ կարող ենք գրել այսպես՝

3a²bc,  որտեղ վերևում նշված փոքր երկուսը ցույց է տալիս, որ այդ գրելաձևում առկա է երկու հատ արտադրիչ a տառ: Երկուսը   կոչվում է աստիճանացույց, իսկ a-ն՝ հիմք։

Բերենք այլ օրինակներ՝

a  a = a²

a  a  a = a³

a  a  a  a = a⁴

այսպես կարող ենք շարունակել:

. . . . . . . . . .

և համապատասխանաբար ասում են, որ

a-ն a-ով բազմապատկած հավասար է a-ի երկրորդ աստիճանի կամ ավելի հաճախ ասում ենք a-ի քառակուսի, եթե վերջինս բազմապատկենք էլի a-ով, արդեն կստանանք   a-ի երրորդ աստիճանի կամ ավելի հաճախ ասում ենք a-ի խորանարդ։ a-ի հավասար չորս արտադրիչների արտադրյալը հավասար է a-ի չորրորդ աստիճանի և այլն։

Միանդամում, եթե a-ն միակ արտադրիչն է, գրում ենք այսպես՝ a¹ = a

և ասում ենք, որ a-ի առաջին աստիճանը հավասար է a-ի, այսինքն մեկ աստիճանը չի գրվում:

Այժմ փորձենք բազմապատկել հետևյալ միանդամները և գրել հակիրճ տեսքով՝

aaa* aa=a³ * a² =aaaaa=a⁵

bbbb*bbbbb=b⁴ * b⁵ =bbbbbbbbb=b⁹

Աշխատանք դասագրքից, համար՝ 41, 42, 43, 44 (էջ 18)

41. ա) 6ab հակադրը -6ab
բ) (-3)bc հակադիրը3bc
գ) 8kcpհակ-8kcp
դ) p հակ-p
ե) -k հակ k
զ) 0հակ0
է) 2,5 հակ-2,5
ը) -18abx հակ18abx

42. ա) bbbb=b⁴
բ) aaaaa=a⁵
գ) ccccccc=c⁷
դ) kkkkkkkkk=k⁹

43.ա) aba=a²b
բ) kpppkp=k²p⁴
գ) 3abab=3a²b²
դ) 7xxyyyyx=7x³y⁴
ե) ababa=a³b²
զ) 3a2a3a=18a²
է) a³a⁴=a⁷
ը) a² a³a⁵=a¹⁰

44.ա) a²a³=a⁵
բ) b⁴b=b⁵
գ) k⁵k³=k⁸
դ) x³x¹²=x¹⁵
ե) a³ba²=a⁵b
զ) k⁴n⁵k³n²=k⁷k⁷
է) 2x³yx²y⁵=2x⁵y⁶
ը) 3a¹⁰b²a¹⁰b²=3a²⁰b⁴

Present Simple or Progressive — Exercise

Fill in the present simple or the present progressive. 1. Mr Cooper always buys a pound of sugar. (buy) 2. The shop assistant is closing the door now. (close) 3. Kevin and Alan never throw away glass bottles. (throw) 4. Look! Freddy is carrying two baskets. (carry) 5. Now Mrs Caveman is looking out of the window. (look) 6. Mrs Bingham goes shopping every Saturday. (go) 7. I am counting the money at the moment. (count) 8. Mr Root always opens a box of eggs before buying them. (open) 9. Mum often forgets her change. (forget) 10. Listen! The manager is talking to a customer. (talk) 11. My friends often go to the computer shop. (go) 12. We always put our things in a basket. (put) 13. The shop is closing at the moment. (close) 14. They play tennis every Sunday. (play) 15. She is taking a shower now. (take)

Present Simple or Progressive — Exercise 2

1. It’s seven o’clock and they are going to school now. (go) 2. Mrs Cooper eats in the restaurant every Sunday. (eat) 3. Our cat never jumps on the kitchen table. (jump) 4. Look! The men are wearing blue uniforms. (wear) 5. Curt always plays his guitar in the afternoon. (play) 6. The taxi is waiting for them at the moment. (wait) 7. He always helps his grandmother in the coat. (help) 8. They never eat very much. (eat) 9. Listen! Bill is playing his electric guitar. (play) 10. He washes his car every Sunday. (wash) 11. The alarm rings at seven o’clock every morning. (ring) 12. They always bring their aunt a tree for Christmas. (bring) 13. She is wearing a red pullover and black jeans today. (wear) 14. The boys are throwing snowballs at the girls now. (throw) 15. Mr Black is walking into the classroom at the moment. (walk)

Present Simple or Progressive — Exercise 3

Complete with the present simple or present progressive form of the verbs. 1. Listen! The baby is crying. (cry) 2. Sue sometimes has an egg for breakfast. (have) 3. We always walk to school, but today we are taking the bus. (walk / take) 4. What are you doing? I am cleaning the dishes. (clean) 5. I never drink beer. (drink) 6. Who is playing in the garden now? (play) 7. Look! I am painting a picture. (paint) 8. English children learn French in their school. (learn) 9. Can you help me? No, sorry, I am studying for the test. (study) 10. Joe often goes to school with me. (go) 11. It’s nine o’clock and we are eating lunch now. (eat) 12. My sister never plays table tennis. (play) 13. I always eat breakfast at 7 o’clock. (eat) 14. Susan is watching TV now. (watch) 15. We are reading a book at this moment. (read)

Present Simple or Present Progressive — Exercise 4

1. Look! Pauline is watering the flowers. (water) 2. Listen! The girls are singing a song. (sing) 3. She usually drives home by bus. (drive) 4. Jack goes to his grandmother every day. (go) 5. Look! Sally and Joe are playing tennis. (play) 6. Nelly drinks a cup of tea every morning. (drink) 7. We can’t play tennis. It is raining now. (rain) 8. Bill is doing his homework at the moment. (do) 9. Jane always does her homework in her room. (do) 10. The boys sometimes run in the park. (run) 11. My cat never sleeps in my room. (sleep) 12. Listen! Phil is singing an English song. (sing) 13. No, I am not listening to music on my mobile phone, I am having a bath. (not listen / have) 14. Michael can’t play football. He is playing the guitar at the moment. (play) 15. We never write letters to America. (write)

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Այս ուսումնական տարվա շրջանակներում ուսումնասիրելու ենք IV դարից մինչև XVII դարի կեսերն ընկած ժամանակաշրջանի հայոց պատմությունը, այսինքն՝ Միջին դարերի
հայոց պատմությունը։ Միջին դարերի պատմությունը, պայմանավորված
այդ ժամանակաշրջանում տեղի ունեցած հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական և հոգևոր-մշակութային առանձնահատկությունների փոփոխություններով, ընդունված է բաժանել երեք մասի՝
1. վաղ միջնադար՝ IV-IX դարեր
2.զարգացած միջնադար՝ X-XIV դարեր
3.ուշ միջնադար՝ XV-XVII դարի առաջին կես։

Ներբեռնել Հայոց պատմություն, Միջին դարեր, 

Կարդալ էջ 6-8-ը, պատասխանել հետևյալ հարցերին:

1.Պատկերացրու հայտվել ես  ավատատիրական հասարակության
մեջ, չիմանալով այդ մասին, հիմնավորիր, որ դու
ավատատիրական հասարակությունում ես/ինչի՞ց կարող էիր գլխի ընկնել/։

Ես կհասկանայ որ այնտեղ կան ազատներ և անազատներ։

Ավատատիրական կարգերում ձևավորվեցին անազատներ և ազատներ ազատները նույն փողատերերն էին որոնք վարձակալում էին անազատներին այսինքն նախկին ստրուկներին իսկ դա ապացուցվում էր նրանով, որ անազատները վարձով աշխատում էին իշնավորների համար նրանցից ստանալով չնչին մաս։

2. Պատկերացրու, որ հայտնվել ես վաղմիջնադարյան հայ հասարակությունում և արքայից հրաման ես ստանում յուրաքանչյուր գործակալության համար ստեղծել տարբերանշան։/քո իմացած ծրագրերի միջոցով ստեղծիր, հիմնավորիր:

Արքայից արքա կամ ինչպես ասում են հայոց թագավորնէր որի արքունիք կառավարվում է մի շարք գործակալությունների միջոցով ՝հազարապետություն նա հսում էր պոտական հարկերը այդ պաշտոնը զբաղեցնում էին Ամատունիները։Սպարապետություն այն ղեկավարում էին Մամիկոյանները և երկրի զոքի գերագույն հրամանատարներն էին։Մարդպետություն նրանք պահպանում էին երկրի գանձերը։Թագադիր ասպետություն նրանք հետևում էին պալատի արարողակարքին

Այս տեքստում ներկայացված է գործակալությունների վերաբերյալ համառոտ տեղեկատվություն։
Ամենակարևոր գործակալություններն Արշակունյաց
Հայաստանում, որ հանձնարարված էին ավագ նախարարություններին և կաթողիկոսությանը, աղբյուրներում անվանվում էին թագակապ ասպետություն, մարդպետություն, մաղխազություն, սպարապետություն, հազարապետություն
և մեծ դատավորություն։
Թագակապ ասպետության իշխանությունը հանձնված էր Բագրատունիներին։ Իբրև թագակապ ասպետներ՝ նրանք գահաժառանգման արարողության ժամանակ թագադրում
էին նոր արքային։ Այս գործակալության պարտականությունների մեջ էր մտնում նաև հետևել պալատական արարողակարգերի պահպանմանը:
Մարդպետության մեծ իշխաններին հանձնարարված էր Արշակունիների կանանոցի և արքունիքի վերակացությունը, թագավորական ամրությունների և բերդերի պահպանությունը և արքունի գանձերի ու կալվածների վերահսկողությունը։
Մաղխազության պաշտոնը, ինչպես ենթադրում են, վերաբերել է թագավորի անձի պաշտպանությանը։ Մաղխազը որպես արքունի գործակալ, Խորենացու վկայության
համաձայն, թիկնապահների գլխավորն էր։
Հազարապետի պարտականությունն էր աջակցել երկրի շինարարական աշխատանքներին և շինական տնտեսության զարգացմանը։ Հազարապետության այս պարտականությունները կապված էին հարկահանության գործի հետ։ Հողի մշակությունը, ոռոգման գործը և, ընդհանրապես, երկրի շեն վիճակը նշանակություն ունեին՝ իբրև
հիմք և աղբյուր պետական բարեկեցության և պետական եկամուտների։
Չորրորդ և հինգերորդ դարերում սպարապետության պաշտոնը ժառանգաբար վարել են Մամիկոնյանները։ Փավստոսի վկայությամբ նրանք ընդհանուր հրամանատարներ էին։
Մեծ դատավորության գործակալությունը հանձնված է եղել հոգևոր բարձր իշխանությանը։ Պետք է նկատի ունենալ, որ դատական մի շարք հատուկ գործեր, ինչպես դժվար չէ կռահել աղբյուրների վկայություններից, վերաբերել են, հավանորեն, թագավորի, իշխանների և նրանց ներկայացուցիչների անմիջական իրավասության։
/ժողովրդի պատմության, Հատոր Բ, Մաս Ա/

3. Վերհիշիր Հայաստանում եղած հողատիրության ձևերը. եթե դու լինեիր ազատների դասին պատկանող հողատեր վաղ միջնադարի Հայաստանում, ո՞ր եղանակով կցանկանայիր ստացած լինել քո հողը,հիմնավորիր՝ ինչո՞ւ։

Միջնադարյան հայաստանում հողատիրության մի քանի ձև կար հայրենիք, պարգևականք և գանձագին։Ես կողմակից եմ հայրենիք կաչված սեփականուփյանը որը ժառանգաբար անցնում էր հորից որդուն։
4.  «Այս ամենի շնորհիվ թագավորը համարվում էր հայոց երկրի տեր»: Ինչպե՞ս կմեկնաբանես «տեր լինել» արտահայտությունը:

Թագավորի տեր լինել արտահայտությունը կարող եմ բացատրել նրանաով, որ հայոց երկրի գլուխը կանգնած էր թագավորը որը ծառայում էր ի սպաս հայրենիքի։

5.Գահնամակ,  Զորանամակ- կարդալուց հետո հիմնավորել այս փաստաթղթերի կարևորությունը:

Գահանամակը և Զորանամակը հատուկ փաստաթղտեր էին հատուկ կաևորություն ունեցուղ հարցերում թագավորը խորհրդակցում էր երկրի պետական իշխանների և կաթողիկոսի հետ։

Գահնամակ– Հայոց արքունիքում իշխանների կամ նախարարների ունեցած տեղերի, գահերի կամ պատվաստիճանների հրովարտակ, վավերական ցուցակ։ Նախարարի կամ իշխանի գահը որոշվել է նրա տնտեսական ու ռազմական հզորությամբ, ինչպես նաև հնագույն ավանդական հիմքով։ Գահնամակը մեզ հասած տեսքով հայտնաբերել է հայոց կաթողիկոս Սահակ Պարթևը 424 թվականի դեկտեմբերի 26-ին պարսից արքունի դիվանում։
Ավատատիրական համակարգին հատուկ այդ արտոնագիրը վավերացրել է նախարարների կամ իշխանների նկատմամբ տերունական իրավունքներ ունեցած թագավորը։ Նախարարների գահերը եղել են կայուն և ժառանգական։ Միայն բացառիկ դեպքերում թագավորը կարող էր Գահնամակում մասնակի փոփոխություններ մտցնել։

Զորանամակ- Մեծ Հայքի ռազմական ուժերի քանակի և դասակարգման մասին պետական վավերագիր կամ ուրույն հրովարտակ։ Գործադրվել է Մեծ Հայքում մինչև հայ Արշակունի արքայատան անկումը (IV դարի վերջ – V դարի սկիզբ)։ Կազմվել է քառաբաժին բոլորակ աղյուսակի ձևով՝ ըստ Մեծ Հայքի չորս կուսակալ զորավարությունների (Հյուսիսային, Հարավային, Արևելյան և Արևմտյան դռների)։ Յուրաքանչյուր բաժնում դասվել են 21 կամ 22 նախարարություն՝ նշելով նրանց յուրաքանչյուրի զորաքանակը։ Ըստ մեզ հասած զորանամակի, Արշակունիների օրոք Հայոց զորքի ընդհանուր թվաքանակը եղել է 124 հազար մարտիկ, որից 84 հազարը կազմել են նախարարական կամ սեպուհական, իսկ 40 հազարը՝ արքունի (ոստանիկ) և մարդպետական գնդերը։ Արտաքին վտանգի ժամանակ նախարարները իրենց զինվորական ուժերը գումարել են Զորանամակով սահմանված զորաթևում, իսկ անհրաժեշտության դեպքում Հայոց արքայի կամ սպարապետի հրամանով օգնել են այս կամ այն զորաթևին։

6.Ստեղծիր «Պատմական բառարան», որտեղ հետևյալ բառերի բացատրությունը ներկայացրու. ավատատեր, կալվածք, աստիճանակարգություն, Գահնամակ, Զորանամակ, պարգևականք, գանձագին, սեպուհ,, մարզպետ, մաղխազ․

ավատատեր-Ֆեոդալ

կալվածք-թագավորի, իշխանի, վանքի և այլն․

աստիճանակարգություն-Ծառայության՝ կոչումների՝ աստիճանների հաջորդական կարգերի ամբողջությունը, նվիրապետություն

Գահանամակ-Զորանամակ-Գահանամակը և Զորանամակը հատուկ փաստաթղտեր էին հատուկ կաևորություն ունեցուղ հարցերում թագավորը խորհրդակցում էր երկրի պետական իշխանների և կաթողիկոսի հետ։

պարգևականք-

գանձագին-գանձով՝ փողով գնված․

սերպուհ- Նախարարական տոհմից սերած իշխան հին Հայաստանում:

մարզպետ-

մաղխազ-Հայ Արշակունիների թիկնապահ զորքի պետը․

18․ Կրկնակի բաղաձայն (րր, ղղ, և այլն) ունեցող տասը- տասներկու բառ գրի՛ր:

Տարրական, բնորրան,բզզոց,ուղղագրություն,աննման,ուղղակի,թշշոց,այբբենարան,խշշոց,տզզոց․

19․ Ստուգի՛ր՝  տրված բառաշարքերի բոլո՞ր բառերն են ճիշտ գրված, և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա.Դարբին, երբ, լիրբ, հարբել, նուրբ, որբ, սուրբ, սրբել, ուրբաթ, փր(բ)փուր, եր(բ)փներանգ:

Բ. Խաբել, խաբեբա, շաբաթ, համբերել, համբուրել, համբույր, շամ(բ)փուր, ճամ(բ)փա:

Գ. Աղբյուր, եղբայր, ողբալ, աղբանոց, թուխպ(ղբ):

20․ Ստուգի՛ր՝ տրված բառաշարքերի բոլո՞ր  բառերն են ճիշտ գրված,և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա. Թարգմանել, կարգ, մարգարիտ, պարգև, արք(գ)ա, քր(գ)քջալ, թարգմանություն, մարգարե:

Բ. Կարագ, թագավոր, ծագում, հոգի, ճրագ, օգնել, հագ(ք)նել, սգավոր, նորոգել, մուգ, (կապույտ) ավագ(ք):

21․ Ստուգի՛ր տրված բառաշարքերի բոլո՞ր բառերն են ճիշտ գրված, և սխալներն ուղղի՛ր:

Ա. Արդար, դրդել, զվարթ(դ), արդյոք, որդի, բրդել, կարդալ, երդում, արդյունք, արթ(դ)նանալ, վաղորդյան, շքերթ(դ), օրիորդ :

Բ. Ընդամենը, խնդիր, շանթ(դ)ահարել, ընդունել, կենդանի, ընդհանուր,դադար, օդանցք, անօթ(դ)ևան, բացօ(դ)թյա:

29. Կետերը փոխարինի՛ր եվ հնչյունակապակցությունն արտահայտող մեկ կամ երկու տառով:

Երթևեկել, Եվա, նաև, անձրևաբեր, առևտուր, ոսկեվարս, գերեվաճառ, դափնեվարդ, արևելաեվրոպական, սևագրել, Եվրոպական, հևասպառ, ուղեվճար, ուղևոր:

31. Կետերի փոխարեն գրի՛ր մ կամ  ն և բառարանով ստուգի՛ր:

Անպաճույճ, ամբարտակ, անփարատ, անբասիր, անբերան, ամպրոպ, համբերություն, հանպատրաստից, անփառունակ, անպատեհ, անբարոյական:

32. Տրված բառերը տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն՝ համապատասխանեցնելով նախադասություններին:

Խռպոտ, դժոխք, գործընկեր, ոգևորվել, զառիվայր, անկոտրում, ընդհատել, միանգամայն:

Տոթ էր, աղմուկ ու խառնաշփոթ. կարծես դժոխք լիներ:

Գլորվում էր զառիվայր լանջով:

Ձայնն էլ խզված էր ու խռպոտ:

Առանց ընդհատելու լսեցին նրա ամբողջ ելույթը ու հետո նստեցին մտամոլոր:

Դու միանգամայն անտեղյակ ես, դրա համար էլ խոսքդ չեն լսում ու աղմկում են:

Անկոտրում  ոգի ունի, հեշտ չէ նրան ծնկի բերել:

Միանգամից ոգևորվում է ու կպչում գործի:

33. Տրված բառերը տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն՝ համապատասխանեցնելով նախադասություններին:

Նախօրոք, շնորհք, մեհյան, ներողություն, խոչընդոտող, նրբանկատ:

Այնքան շատ են խոչընդոտողները ու խանգարողները, որ էլ ոչինչ չեմ ուզում անել:

Դե՛, ցո՛ւյց տուր շնորհքդ, թող տեսնեն, թե ինչեր ես անում:

Նախօրոք ամեն ինչ պատրաստել էր, որ հետո իրար չխառնվեր:

Մանր-մունր հոգսերով է տարվել ու մոռացել մեր պայմանը:

Ներողություն խնդրեց ու հանգիստ դուրս եկավ. կարծես ոչինչ չէր եղել:

Հեթանոսական մեհյանի տեղում է կառուցվել այս տաճարը:

Շատ նրբանկատ մարդ է. երբեք ընկերներիս մոտ ինձ դիտողություն չի անում:

34. Տրված բառերը տեղադրի՛ր կետերի փոխարեն՝ համապատասխանեցնելով

նախադասություններին:

Տաղտկալի,խաբել, արտասուք,կարկառել,խարխափել, խախտել, հռետոր:

Ոչ մի նոր բան չկա, այստեղ միշտ նույն տաղտկալի ֆիլմերն ու նկարները կտեսնես:

Հռետորն այնպիսի մի ելույթ ունեցավ, կարծես ամբողջ կյանքում այդ մասին էր մտածել:

Մթության մեջ խարխափելով՝ տագնապած ու անհույս փնտրում էր ճանապարհը:

Ինչո՞ւ ես երդվում, որ հետո էլ ստիպված ես լինում խախտել երդումդ, խաբել ինքդ քեզ:

Արտասուքն հոսում էր աչքերից, բայց էլի կատակում էր ու փորձում ժպտալ:

Ձեռքերը կարկառել էր դեպի երկինք ու ինչ-որ բան էր մրմնջուն:

Առաջադրանք 1

Առաջադրանք 1

Փոփոխությունների սկիզբը Հայաստանում: Քրիստոնեւթյան ընդունումը որպես պետական կրոն

Երկու առաքյալները Հայաստանում
Առաջին դարում հայոց իշխանները, թագավորները հեթանոսներ էին և թշնամաբար էին տրամադրված քրիստոնեության նկատմամբ, քանի որ այն սպառնում էր իրենց համար սովորական դարձած կենցաղին և կարգերին։ Չնայած այդ հանգամանքին՝ Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալները, ըստ հետագա շրջանի հայ պատմագիրների, առաջին դարում սկսում են քրիստոնեություն տարածել Հայաստանում։ Առաքյալների շնորհիվ
քրիստոնեությունը սկսում է տարածվել Հայաստանի տարբեր հատվածներում։ Նրանք բազում մարդկանց են մկրտում՝ թե՛ ռամիկների, շինականների, արհեստավորների ու առևտրականների, թե՛ իշխանական ընտանիքների ներկայացուցիչների։ Վերջիններիս շնորհիվ քրիստոնեությունն ավելի է տարածվում Հայաստանում:
Չնայած դրան, երկրի կենտրոնական իշխանությունը դեռ հեթանոսական հավատալիքների կրող էր։Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալները, փաստորեն, առաջին դարում հիմնադրում են հայոց եկեղեցին, ինչի շնորհիվ էլ այն կոչվում է առաքելական։
Թադեոսն ու Բարդուղիմեոսը նահատակվել են Հայաստանում, նրանց նահատակության վայրերում կառուցվել
են եկեղեցիներ։ 

Ըստ ավանդության, երբ Թադեոս առաքյալը գալիս է հայոց Եդեսիա քաղաքը, նրան ուղեկցում են Աբգար V-ի մոտ։ Տեսնելով Թադեոսին՝ Աբգարն ուրախանում է, քանի
որ հասկանում է, որ նա Քրիստոսի խոստացած բժիշկն է, որ եկել է իրեն բժշկելու։ Թադեոսի քարոզի ժամանակ Աբգարը հավատքով է լցվում և հրաշքով բժշկվում
իր հիվանդությունից։ Աբգար թագավորը շատ թանկարժեք նվերներ է ընծայում Թադեոսին, սակայն նա մերժում է և փոխարենը խնդրում Աբգարին թույլ տալ իրեն
քրիստոնեություն քարոզել Եդեսիայում։ Քրիստոնեությունը հաստատվում է Եդեսիայում. իշխաններ ու իշխանուհիներ, հասարակ մարդիկ խմբերով քրիստոնյա են դառնում,
եկեղեցիներ են կառուցվում, և ավետարանը զորանում է Եդեսիայի մեջ։
Մաղաքիա Օրմանյան, Ազգապատու

Առաջադրանք1

1.Հիմնավորիր, որ Թադեոս առաքյալի նպատակը միայն Աբգար թագավորին բուժելը չէ, ինչ այլ նպատակ էր հետապնդում Թադեոս առաքյալը:

Թադեոս առաքյալի նպատակը ոչ միայն Աբգար թագավորին բուժելն էր այլ նրա շրջապատում գտնվող հեթանոսներին քրիստոնյա դարձնելն էր և նա աջ ու ձախ բոլորին մկրտում էր, սակայն դրա համար նրան մի քանի անգամ որոշում են սպանել։

2.Մեկնաբանիր Թադեոս առաքյալի նկարը, ինչ է պատկերված նրա ձախ ձեռքում:

Թադեոս առաքյալի մի ձեռքին դաշույն մյուս ձեռքին՝ Հիսուսի կողը խոցած գեղարդը, որը առաքյալը բերել էր Հայաստան և մինչև այսօր որպես նվիրական սրբություն պահվում է եկեղեցում։

Հավատքի նվիրյալ միանձնուհիների փախուստը Հռոմի հեթանոս կայսրից

I-III դարերի ընթացքում Մեծ Հայքի թագավորությունը հեթանոսական էր և չէր նպաստում ժողովրդի քրիստոնյա դառնալու գործին: Իրավիճակը փոխվում է, Տրդատ III-ի օրոք (287-330 թթ)։ Նրա գահակալությունն ամրապնդվում է 298 թ. կնքված Մծբինի 40-ամյա
հաշտության պայմանագրով, որով ավարտվում է նաև հռոմեա-պարսկական հերթական պատերազմը: Իր իշխանության սկզբում Տրդատ III-ը նույնպես թշնամաբար էր տրամադրված քրիստոնեության և քրիստոնյաների հանդեպ, սակայն, կարճ ժամանակ անց, ամեն ինչ փոխվում է։ 300 թ. Հռոմից Հայաստան են գալիս քրիստոնյա միանձնուհիներ:Ճանապարհին միանձնուհիներից շատերը հեռանում են այլ երկրներ, տարբեր ժողովուրդների շրջանում տարածում քրիստոնեական վարդապետությունը,
նրանցից շատերը նահատակվում են հեթանոսների ձեռքով կամ ճանապարհի փորձությունների զոհը դառնում։ Դիոկղետիանոսի հետապնդումներից փրկված մենակյաց կույսերի մի խումբ՝ ավելի քան երեք տասնյակ կուսակրոն աղջիկներ, որոնց թվում էին
նաև Գայանեն և Հռիփսիմեն, հասնում է Հայաստան՝ բնակություն հաստատելով Վաղարշապատ քաղաքի մոտակայքում։ Շուտով Դիոկղետիանոս կայսրն իմանում է, որ հեռացած աղջիկները, որոնց թվում էր նաև Հռիփսիմեն, անցել են Հայաստան, և նամակ է գրում հայոց Տրդատ արքային։ Դիոկղետիանոսն իր նամակում տեղեկացնում է մենակյաց կույսերի՝ Հայաստանում գտնվելու և Հռիփսիմեի մասին, ինչպես նաև ասում, որ աղջիկներին հայտնաբերելու դեպքում Տրդատը կարող է նրանց ետ ուղարկել Հռոմ կամ
վարվել այնպես, ինչպես կցանկանա։ Իմանալով այս մասին՝ Տրդատը շուտով հայտնաբերում է միանձնուհիներին, որոնց նաև անվանում են՝ Հռիփսիմյան հավաքական անունով, և հրամայում է Հռիփսիմեին ամենայն պատվով ու ընծաներով բերել իր մոտ։ Տրդատը պահանջում է Հռիփսիմեից դառնալ իր կինը, սակայն մերժում է ստանում։ Այդժամ նա հրամայում է բերել նաև Գայանեին, որպեսզի նա համոզի Հռիփսիմեին
հնազանդվել իրեն։ Սակայն Գայանեն, ընդհակառակը, հորդորում և քաջալերում է իր սանին՝ Հռիփսիմեին, անխախտ պահել Աստծու առաջ արված ուխտը։ Այս ամենը տեղի է ունենում Տրդատ արքայի և պալատականների ներկայությամբ։ Նրանք, ովքեր
հասկանում էին հռոմեացիների լեզուն, բացատրում են Տրդատին, որ Գայանեն արքայի ասածին հակառակ խորհուրդներ է տալիս Հռիփսիմեին։ Տրդատը բարկանալով՝ ցանկանում է բռնությամբ հնազանդեցնել Հռիփսիմեին, սակայն չի հաջողում, դեռ ավելին՝ Հռիփսիմեն կարողանում է հեռանալ պալատից։ Այդ գիշեր Տրդատի ուղարկած դահիճները տանջամահ են անում Հռիփսիմեին և նրա ընկերուհիներին, հաջորդ օրը նույն ճակատագրին են արժանանումնաև Գայանեն ու ևս երկու միանձնուհի։ Հռիփսիմյան
կույսերի նահատակությունը քրիստոնեական քաղաքակրթության նշանավոր էջերից է։ Նրանց մասին հիշատակության օրեր ունեն մի շարք քրիստոնեական եկեղեցիներ։

Մենակյաց աղջիկներից
Նունեն անցնում է վրաց
աշխարհ։ Հետագայում
բժշկելով վրաց Միհրան
արքայի զավակին՝ նա
մկրտում է արքայական
ընտանիքին, ինչի
շնորհիվ սկիզբ է դրվում
վրաց պետության
քրիստոնեացմանը։
Վաց լուսավորիչ Սբ. Նունե

Հռոմի Դիոկղետիանոս կայսրը, չնայած ամուսնացած էր, ցանկացավ երկրորդ կին ունենալ։ Նա հրաման տվեց, որ կայսրության տարբեր հատվածներ ուղարկված իր ծառաները փնտրեն գեղեցկատես աղջիկների և պատկերելով նրանց դիմանկարները՝ դրանք բերեն իր մոտ, որպեսզի ինքը ընտրություն կատարի։ Նրա ուղարկած ծառաներն անմիջապես գործի անցան. տեսնելով գեղեցկատես աղջիկների՝ անմիջապես պատկերում էին նրանց դիմանկարը հատուկ տախտակների վրա, որպեսզի ցույց տան կայսրին։ Շուտով նրանք մի լեռնոտ վայրում հայտնաբերում են մենաստան, որտեղ ապրում էին իրենց կյանքը աղոթքով անցկացնել ուխտած միանձնուհիներ։ Նրանց գլխավորի անունը Գայանե էր, իսկ միանձնուհիների թվում էր Հռիփսիմե անունուվ շատ գեղեցիկ մի աղջիկ։ Նրան տեսնելով՝ Դիոկղետիանոսի ծառաներն անմիջապես պատկերում են Հռիփսիմեին
և պատկերը ցույց տալիս կայսրին։ Տեսնելով Հռիփսիմեի պատկերը՝ կայսրը շատ է ուրախանում և հրամայում է հարսանեկան պատրաստություն տեսնել, իսկ մենաստան այցելած ծառաներին հրամայում է գնալ և Հռիփսիմեին ուղեկցել պալատ։ Իմանալով կայսեր մտադրության մասին՝ միանձնուհիները Գայանեի գլխավորությամբ որոշում են հեռանալ մենաստանից, որպեսզի չընկնեն կայսեր ծառաների ձեռքը։
Մ. Չամչյան, Հայոց պատմություն

Առաջադրանք -Շարունակել միտքը

Տեքստից կարելի է ենթադրել, որ Դիոկղետիանոս կայսրը քրիստոնյա չէր, քանզի  հալածում էր քրիստոնյաներին։
 Տեքստից կարելի է հասկանալ, որ միանձնուհիները ուխտ էին արել իրենց կյանքը նվիրել քրիստոնեությանը։Տեքստից իմանում ենք նաև, որ միանձնուհիները հավատարիմ են մնում իրենց ուխտին և չեն ցանկանում ենթարկվել Դիոկղետանոս կայսերի հրամանին։ Այդ իսկ պատճառով նրանք հեռանում
են Հռոմից։

Տրդատ III-ի կարևոր որոշումը։ Գրիգոր Լուսավորչի գործունեությունը

Հռիփսիմյան կույսերի դաժան մահապատժից հետո Հայաստանում սկսվում է մեծ փոփոխությունների շրջան։ Տրդատ արքան և պալատական մի շարք ծառայողներ ու իշխաններ հիվանդանում են: Հատկապես ծանր էր Տրդատի վիճակը. ըստ ավանդության՝
նրա դեմքը վայրի խոզի դիմագծեր էր ստացել, և նա մոլեգնած գազանի պես թափառում էր Վաղարշապատ քաղաքի շրջակա տարածքներում: Ըստ մեկ այլ ավանդության՝ այդ օրերին Խոսրովիդուխտին՝ արքայի քրոջը, այցելում է Աստծո ուղարկած մի հրեշտակ, որը
հայտնում է, որ Տրդատին և մյուսներին կարող է բժշկել միայն Արտաշատում գետնափոր խուցը նետված Գրիգորը: Երբ Խոսրովիդուխտը այս մասին պատմում է պալատականներին, շատերը նրան ծաղրում են՝ ասելով, թե ինչպե՞ս կարող է նա մտածել,
որ Գրիգորը, ով բավական երկար ժամանակ նետված է օձերով ու կարիճերով լեցուն խուցը, դեռ ողջ լինի: Սակայն, ըստ ավանդության, շուտով հրեշտակը կրկին հայտնվում է Խոսրովիդուխտին՝ ասելով նույն բանը, այն է՝ անպայման ազատել Գրիգորին: Այս մասին պալատականներին և իշխաններին կրկին պատմելուց հետո որոշվում է մարդիկ ուղարկել
Արտաշատ՝ Գրիգորի ետևից: Գալով Արտաշատ՝ նրանք իրոք գտնում են Գրիգորին կենդանի և առողջ վիճակում իր խցում՝ Խոր Վիրապում: Անմիջապես նրան
հասցնում են Վաղարշապատ՝ պատմելով պատահածի մասին: Երբ Գրիգորը՝ շրջապատված ժողովրդի և իրեն ուղեկցող պալատականների ու զինվորների խմբով, մոտենում է մայրաքաղաք Վաղարշապատին, իշխանները և Տրդատ թագավորը ընդառաջ են գնում նրան: Գրիգորը բժշկում է արքային, իշխաններին ու պալատականներին, որից հետո, տեղեկանալով Հռիփսիմյան կույսերի նահատակության վայրերի մասին,
շրջում և գտնում է նրանց մասունքները, իսկ միանձնուհիների նահատակությունների վայրերում սկսում քրիստոնեական սրբատեղիների կառուցումը, որոնք
հետագայում վերածվում են եկեղեցիների:Գործընթացն իրականացնելու համար Տրդատը
Գրիգորին զորք է տրամադրում, որպեսզի նա հարված հասցնի Հայաստանում հին կրոնի պաշտպան հեթանոսական մեհյաններին: Գրիգորը հաջողությամբ
իրականացնում է այս գործը, որից հետո որոշվում է նրան ուղարկել Կեսարիա քաղաք՝ հայոց եկեղեցու առաջնորդ՝ եպիսկոպոսապետ ձեռնադրվելու համար:
Եպիսոկոպոսապետ ձեռնադրվելուց հետո Գրիգորը շարունակում է քրիստոնեության քարոզչությունը հայոց մեջ, այսինքն՝ շարունակում է դեռևս առաջին դարում Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալների սկսած գործը: Վերադառնալով Հայաստան՝ Գրիգորը Եփրատ գետում մկրտում է արքային, նրա ընտանիքը, արքունիքի ներկայացուցիչներին, բազմաթիվ իշխանների, զորականների և ժողովրդին: Հայ առաքելական եկեղեցին այսպիսով դառնում է ամենահին ազգային եկեղեցիներից մեկը։ 325 թ. Նիկեա
քաղաքում տեղի է ունենում Տիեզերական եկեղեցական ժողով, որին մասնակցում է Գրիգոր Լուսավորչի որդին՝ Արիստակես եպիսկոպոսը։ Նա այնտեղից Հայաստան է բերում Նիկեական հավատո հանգանակը՝ բաղկացած 22 կետից։
Գրիգոր Լուսավորիչը և Տրդատ III Մեծը հսկայական ջանքեր գործադրեցին ժողովրդին քրիստոնեական վարդապետության և հավատքի գիտելիքները, կենսակերպի և համակեցության սկզբունքները փոխանցելու ուղղությամբ։ Սակայն նրանց ջանքերը միշտ չէ, որ ցանկալի արդյունք էին տալիս։ Շատերը շարունակում էին հեթանոսական վարքուբարքը։ Նրանց մեջ հատկապես մեծ էր նախարարների թիվը։ Հիասթափված մարդկանց այսպիսի վերաբերմունքից՝ Տրդատ III Մեծը որոշում է թողնել աշխարհիկ կյանքը, երկրի կառավարումը և ապրել քարանձավներում ճգնավորի աղոթական կյանքով։ Ինչպես Մովսես Խորենացին է նշում, որոշեց երկրային պսակը փոխել երկնայինով։ Նրա հեռանալուց որոշ ժամանակ անց հայ նախարարները մարդիկ են ուղարկում՝ նրան համոզելու վերադառնալ, սակայն Տրդատը մերժում է։ Ըստ Խորենացու՝ այս մասին իմանալուց հետո հայ նախարարները կազմակերպում են արքայի դավադիր սպանությունը՝ թունավորելով նրան։ Տրդատ III Մեծի մահվան պատճառների այլ վարկածներ ևս կան:
Այսպիսով, 301 թ. քրիստոնեությունը Հայաստանում հռչակվում է պետական կրոն։ Հայաստանը դառնում է աշխարհում առաջին երկիրը, որտեղ քրիստոնեությունը
պաշտոնապես դառնում է պետական կրոն;

Նկարում Տրդատ III-ը, Աշխեն
թագուհին և …
Փորձի՛ր եզրակացնել, թե ո՞վ
է երրորդը ներկայացված
որմնանկարում։
Որմնանկարի հեղինակ՝ Նաղաշ
Հովնաթանյան

Աշխեն թագուհու կողքին նստած է Խոսրովիդուխտը ։Խոսրովիդուխտը Տրդատ III-րդի քույրն էր։

Տալ հետևյալ բառերի բացատրությունը

Պատմական բառարան —առաքյալ-քարոզիչներ, սրբապատկեր-Սրբի պատկեր, ավանդություն-առասպել,զրույց, ձեռնադրություն-ձեռնադրություն, ուխտել-խոստանալ,երդվել, միանձնուհի-միանձնյակին կույս, Տիեզերական ժողով-եկեղեցական ժողով, որին մանսկցում էին բոլոր եկեղեցիականները։Նիկեական հավատո հանգանակ-Հայ առաքելական եկեղեցու դավանանքի ամփոփում տեղի է ունեցել325-թ մայիսի20-ին Նիկեա քաղաքում ։

Հիմնավորել քրիստոնեկան կրոնի ընդունման կարևորությունը:

Քրստոնեական կրոնի ընդունումը շատ կարևոր էր հատկապես հայ ժողովրդի համար, որովհետև երկար ժամանակ պետականությունից զուրկ լինելով այն եղել է մեր ժողովրդի հավաքական լինելու խորհրդանիշը։